Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Kế hoạch số 06 - KH/TW của Bộ Chính trị về thực hiện kết luận Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành T.Ư Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Đáng chú ý, kế hoạch yêu cầu Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục đại học (ĐH) công lập theo hướng: chuyển cơ sở giáo dục ĐH đa ngành, đa lĩnh vực về Bộ GD-ĐT hoặc địa phương quản lý, sáp nhập, hợp nhất cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn, trừ các cơ sở giáo dục thuộc lĩnh vực đặc thù. Yêu cầu giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục ĐH công lập, hoàn thành trước ngày 1.4.2027.
Sắp xếp là một phần của quá trình tái cấu trúc toàn diện giáo dục ĐH
ẢNH: NHẬT THỊNH
Đồng thời, sắp xếp, tổ chức lại cơ sở giáo dục nghề nghiệp và thường xuyên theo hướng chuyển cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập trực thuộc bộ, ngành về địa phương quản lý, trừ một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc lĩnh vực đặc thù. Yêu cầu giảm tối thiểu 30% số cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, hoàn thành trước ngày 1.10.2026.
SẮP XẾP ĐỂ CÓ CƠ SỞ ĐÀO TẠO ĐH ĐA NGÀNH, QUY MÔ TẦM CỠ
PGS-TS Bùi Anh Thủy, Trưởng khoa Luật Trường ĐH Văn Lang, bày tỏ sự ủng hộ chủ trương của Bộ Chính trị về sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục ĐH công lập, giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục ĐH công lập và 30% số cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập.
"Đây là chủ trương tốt bởi thực tế hiện nay, bức tranh giáo dục ĐH có phần tản mạn, manh mún, dẫn đến tình trạng VN không có nhiều ĐH lớn với tiềm lực lớn. Các trường ĐH nhỏ tại các đô thị lớn, cũng như ở nhiều địa phương sẽ khó để thu hút được nhiều nhà giáo tài năng - điều rất cần cho giáo dục ĐH, và vì vậy sẽ khó để có được nhiều sinh viên ưu tú", TS Bùi Anh Thủy phân tích.
Tuy nhiên, theo TS Thủy, vấn đề là việc cắt giảm đầu mối trường ĐH nên thực hiện theo hướng nào để hiệu quả. "Với quy mô và tốc độ đầu tư hết sức mạnh mẽ trong xây dựng cơ sở hạ tầng, giao thông, đô thị của VN hiện nay, không nhất thiết địa phương nào cũng có ít nhất một trường ĐH và các trường ĐH không nên bố trí theo cơ cấu địa lý như hiện tại. Thay vào đó, theo từng khu vực nên tập trung các trường thành một trường ĐH, hoặc thành một ĐH lớn cả về cơ sở vật chất và đội ngũ. Sau khi sắp xếp lại, chúng ta sẽ có các cơ sở đào tạo ĐH đa ngành, có quy mô tầm cỡ, có thêm điều kiện để vươn lên đáp ứng những yêu cầu mang tính thời đại đang đặt ra cho giáo dục nói chung và giáo dục ĐH hiện nay. Theo cách thức đó, thậm chí có thể sáp nhập 2-3 trường của các tỉnh, thành tiếp giáp nhau thành một trường, và Chính phủ sẽ quyết định nơi đặt trụ sở của trường mới sau sáp nhập ấy tại nơi nào phù hợp nhất cho công tác vận hành của trường cũng như cho người học", TS Thủy đề xuất.
Sức mạnh của ĐH nằm ở chất lượng đội ngũ, năng lực nghiên cứu, hệ sinh thái học thuật, mức độ quốc tế hóa, khả năng huy động nguồn lực và tác động đối với xã hội
ảnh: Nhật Thịnh
SẮP XẾP LẠI CƠ QUAN CHỦ QUẢN, TĂNG QUYỀN TỰ CHỦ
TS Bùi Anh Thủy cũng cho rằng cùng với việc sắp xếp lại đầu mối các trường ĐH, thì cần phải sắp xếp lại cơ quan chủ quản các trường. Các trường ĐH không nên do các bộ quản lý mà nên chuyển giao về Bộ GD-ĐT hoặc tùy trường hợp, giao về cấp tỉnh.
Các trường ĐH, các ĐH cần được giao quyền tự chủ và được hỗ trợ, tạo điều kiện để thực thi quyền tự chủ ở mức cao nhất. Cơ quan quản lý nhà nước chỉ đề ra các chuẩn mực, quy ước, quy tắc trong khuôn khổ pháp luật để các trường thực hiện, không can thiệp trực tiếp vào các hoạt động chuyên môn của nhà trường. Khi mức độ tự chủ ĐH càng cao, thì các ĐH mới càng có điều kiện đẩy nhanh sự phát triển. Hoạt động giáo dục đào tạo và nghiên cứu của các ĐH vì thế sẽ luôn gắn với yêu cầu của nền kinh tế - xã hội của đất nước cũng như những thách thức mang tính thời đại. Ở phương diện khác, cũng từ đòi hỏi của thị trường lao động mà người học quyết định lựa chọn nơi học tập.
ĐỂ CÓ NHỮNG TRƯỜNG MẠNH HƠN, TẠO RA NHIỀU GIÁ TRỊ HƠN
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐH Quốc gia TP.HCM, Trường ĐH Kinh tế-Luật, cũng khẳng định chủ trương sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục ĐH công lập, giảm tối thiểu 20% đầu mối là cần thiết. Tuy nhiên ông đặt vấn đề: "Nếu chỉ nhìn chủ trương này bằng phép tính cơ học, chúng ta có thể đạt được chỉ tiêu về đầu mối nhưng chưa chắc tạo ra một hệ thống giáo dục ĐH mạnh hơn. Do vậy, sắp xếp ĐH không phải để có ít trường hơn, mà để có những trường mạnh hơn, tự chủ hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn cho đất nước".
Yêu cầu càng cấp thiết khi sứ mệnh của trường ĐH đã thay đổi
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình cho rằng yêu cầu sắp xếp càng trở nên cấp thiết khi sứ mệnh của trường ĐH đã thay đổi. Theo tinh thần Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71, ĐH không thể chỉ dừng ở đào tạo và nghiên cứu khoa học theo nghĩa truyền thống. ĐH phải trở thành trung tâm trí tuệ, trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi tạo ra tri thức, công nghệ và mô hình phát triển mới; đồng thời cung cấp luận cứ khoa học cho các quyết sách chiến lược. ĐH hiện đại còn phải là hạt nhân kết nối nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp - xã hội. Tri thức phải được chuyển hóa thành sản phẩm, sáng chế, công nghệ ứng dụng, doanh nghiệp spin-off, giải pháp quản trị và giá trị phát triển.
Do đó, tiêu chí đánh giá sau sắp xếp không thể chỉ là giảm bao nhiêu trường, bao nhiêu phòng ban hay bao nhiêu vị trí quản lý. Điều quan trọng hơn là hệ thống có tạo ra thêm nhóm nghiên cứu mạnh, bằng sáng chế, hợp đồng chuyển giao công nghệ, doanh nghiệp spin-off, chương trình đào tạo liên ngành và các sản phẩm có khả năng giải quyết bài toán thực tiễn hay không. Nếu chỉ giảm đầu mối mà không tăng được những kết quả đó, cuộc sắp xếp chưa đạt mục tiêu.
Theo TS Trần Tình, mạng lưới ĐH công lập hiện được hình thành qua nhiều giai đoạn, thuộc nhiều cơ quan chủ quản và phục vụ những mục tiêu khác nhau. Bên cạnh các ĐH lớn, đa ngành, có năng lực nghiên cứu, vẫn còn không ít cơ sở quy mô nhỏ, ngành đào tạo trùng lặp, đội ngũ mỏng, cơ sở vật chất hạn chế và chưa định hình được bản sắc học thuật. Có trường được thành lập để đáp ứng nhu cầu nhân lực của một ngành trong một giai đoạn nhất định, nhưng khi cơ cấu kinh tế và thị trường lao động thay đổi, chức năng đào tạo gần như vẫn giữ nguyên.
Có nhiều cơ sở cùng mở những ngành phổ biến, nhưng lại thiếu phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu mạnh và giảng viên trình độ cao. Nguồn lực công vì thế bị chia nhỏ. Mỗi trường phải duy trì một bộ máy quản trị, hệ thống hành chính, cơ sở vật chất và chương trình đào tạo tương đối độc lập. Hệ quả không chỉ là chi phí vận hành cao, mà còn làm giảm khả năng tập trung đầu tư để hình thành những ĐH đủ sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế. Chính vì vậy, sắp xếp không nên được xem là một chiến dịch hành chính ngắn hạn, mà phải là một phần của quá trình tái cấu trúc toàn diện giáo dục ĐH.
Tuy nhiên, theo TS Tình, rủi ro lớn nhất là đồng nhất sắp xếp với việc ghép các trường lại với nhau. Nếu hợp nhất hai hoặc ba trường nhưng vẫn giữ nguyên cơ cấu ngành, cách quản trị, đội ngũ và phương thức phân bổ nguồn lực, kết quả có thể chỉ là một tổ chức lớn hơn về quy mô nhưng chưa mạnh hơn về năng lực.
"Một ĐH không mạnh lên chỉ vì có thêm khuôn viên, phòng ban hay sinh viên. Sức mạnh của ĐH nằm ở chất lượng đội ngũ, năng lực nghiên cứu, hệ sinh thái học thuật, mức độ quốc tế hóa, khả năng huy động nguồn lực và tác động đối với xã hội. Bởi vậy, mỗi phương án sắp xếp phải trả lời được những câu hỏi cốt lõi: lĩnh vực nào sẽ được tập trung đầu tư; ngành nào cần giữ, ngành nào phải tổ chức lại hoặc chấm dứt; nhóm nghiên cứu được kết nối ra sao; phòng thí nghiệm và cơ sở vật chất được dùng chung thế nào; bộ máy trung gian giảm bao nhiêu; chất lượng đào tạo và năng lực tự chủ tăng lên bằng cơ chế nào? Nếu không trả lời được những câu hỏi ấy, sắp xếp dễ trở thành sự cộng gộp về tổ chức hơn là tái cấu trúc về chất lượng", TS Tình nhấn mạnh.
Bình luận (0)