Sau 8 năm, quy mô thi đánh giá năng lực 'phình to' tới mức nào?

ĐỒ HỌA: NGỌC LONG

Thí sinh đợt 1 tăng đều từ 2020 tới nay

ĐH Quốc gia TP.HCM ngày 15.4 công bố phổ điểm kỳ thi đánh giá năng lực (V-ACT) đợt 1 năm nay của 133.483 thí sinh hợp lệ. Số lượng thí sinh đợt 1 cũng tiếp tục lập kỷ lục mới trong lịch sử tổ chức, dù tốc độ tăng trưởng của năm nay không tăng đáng kể nếu so với các năm bùng nổ là 2021 (tăng hơn 44.000 thí sinh so với cùng đợt năm trước), 2025 (tăng hơn 32.000) và 2019 (tăng gần 29.000).

Trong đó, 2021 là năm Covid-19 bùng phát khắp Việt Nam đặc biệt tại các tỉnh, thành phía nam; 2025 là năm đầu tiên học sinh lớp 12 thi tốt nghiệp THPT theo chương trình mới và cũng là năm V-ACT đổi mới cấu trúc đề thi; và 2019 đánh dấu V-ACT từ một kỳ thi nội bộ dùng để xét tuyển trong các trường thành viên ĐH Quốc gia TP.HCM trở thành một phương thức tuyển sinh được các trường ngoài hệ thống này công nhận.

Ngoài các mốc tăng trưởng mạnh mẽ kể trên, các năm còn lại ghi nhận tốc độ tăng ổn định trong đợt 1, dao động từ vài ngàn đến hơn chục ngàn thí sinh. Mức thấp nhất được ghi nhận vào năm 2024 khi chỉ tăng hơn 5.700 thí sinh, tuy nhiên nếu xét về tỷ lệ tăng chậm nhất thì năm 2026 khi chỉ tăng 5,7%. Riêng 2020 là năm duy nhất ghi nhận số lượng thí sinh giảm, cũng là năm bắt đầu xuất hiện những ca Covid-19 đầu tiên ở nước ta.

Nhìn chung số thí sinh dự thi đợt 1 năm nay cao gấp 30 lần so với năm đầu tiên tổ chức và tương đương khoảng 1/9 số thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT. Con số này cũng vượt tổng số thí sinh thi HSA của ĐH Quốc gia Hà Nội - vốn dự kiến có 120.000 lượt thi sau 6 đợt (mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 2 lượt thi mỗi năm - PV).

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Việc chúng tôi chọn đợt 1 làm mốc đối sánh xuất phát từ thực tế có một số năm V-ACT chỉ tổ chức một đợt thi là 2022, 2021 (hủy hay không tổ chức đợt 2 vì Covid-19) và 2018 (năm đầu tiên tổ chức); cũng như không ít thí sinh đợt 1 sẽ tiếp tục dự thi đợt 2 để cải thiện điểm số. Vì thế, dữ liệu về số thí sinh thi đợt 1 là chỉ dấu phù hợp để đảm bảo tính đồng nhất và đo lường sát sườn sức hút ban đầu của kỳ thi ở từng năm.

Liên tục mở rộng quy mô

Một trong những lý do thúc đẩy sự phổ biến của V-ACT là việc ngày càng nhiều cơ sở giáo dục ĐH công nhận kết quả và sử dụng điểm kỳ thi này trong quá trình tuyển sinh. Từ 7 đơn vị công nhận trong nội bộ ĐH Quốc gia TP.HCM ở năm đầu tổ chức, đến nay số trường đã tăng hơn 16 lần, lên 118 ĐH, CĐ trên cả nước. Đáng chú ý, trong số này có sự xuất hiện của nhiều trường quân đội cũng như các trường danh tiếng phía bắc.

Quy mô địa phương tổ chức thi V-ACT cũng là một yếu tố quan trọng tác động tới sức lan tỏa của kỳ thi, khi tạo điều kiện cho đông đảo thí sinh tiếp cận. Từ vài đô thị trung tâm như TP.HCM, Cần Thơ và Quy Nhơn vào năm 2018, kỳ thi ngày càng mở rộng độ phủ, lên đến 17 địa phương vào năm 2022. Bản đồ tổ chức thi tiếp tục mở rộng thêm 4 tỉnh nữa vào năm 2023, sau đó tăng 3 tỉnh vào năm 2024 trong đó có Thừa Thiên - Huế.

Điều này đã đánh dấu bước tiến nổi bật của V-ACT trên dải miền Trung sau nhiều năm Đà Nẵng là điểm đến xa nhất về phía bắc.

Tới năm 2025, kỳ thi lần đầu đặt chân tới Cà Mau - điểm cực nam của Tổ quốc - giúp nâng tổng số tỉnh, thành tổ chức thi lên 25. Thời điểm này, chỉ còn Kon Tum, Gia Lai, Đắk Nông, Long An, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng và Hậu Giang là chưa có điểm thi V-ACT nào. Đến năm 2026, sau sáp nhập địa giới hành chính, kỳ thi này đã chính thức được phủ khắp tất cả địa phương từ Huế trở vào nam.

ẢNH: VNU-HCM

Ngoài ra, theo các chuyên gia, việc kỳ thi hoàn toàn kiểm tra thí sinh dựa trên năng lực học thuật, tư duy như SAT, ACT chứ không phải năng lực thuộc lòng; lệ phí thi ở mức vừa phải (360.000 đồng vào năm 2026); hay việc có một phương án khác để vào ĐH song song với xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT... cũng là những động lực quan trọng thúc đẩy thí sinh tìm tới V-ACT những năm qua.

Những yếu tố nêu trên góp phần đưa V-ACT, trước đó có tên tiếng Anh viết tắt là APT, trở thành kỳ thi quan trọng hàng đầu với sĩ tử miền Nam vào mỗi mùa tuyển sinh, kéo theo đó là một thị trường luyện thi sôi động và đa dạng: từ trực tiếp đến trực tuyến, từ dạy live đến bán video quay sẵn, từ tài liệu nội bộ đến sách tham khảo được phát hành công khai...