Sẽ xuất hiện 'siêu' El Nino?

La Nina kết thúc, El Nino sắp xuất hiện

Một báo cáo cập nhật của Cơ quan Khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết từ tháng 3 - 5.2026 dù lượng mưa ở khu vực xích đạo cho thấy mô hình La Nina kéo dài nhưng những tín hiệu toàn cầu đang lan rộng cho thấy nhiệt độ bề mặt đất cao hơn mức trung bình. Dự báo, khoảng tháng 6 - 8 năm nay, El Nino sẽ xuất hiện với xác suất là 62% và kéo dài ít nhất đến cuối năm 2026. Một số mô hình dự báo cho rằng El Nino sắp xuất hiện có khả năng đạt cường độ rất mạnh và thậm chí có thể trở thành "siêu El Nino" vào mùa thu năm nay. Một siêu El Nino xuất hiện khi nhiệt độ mặt biển cao hơn mức trung bình dài hạn ít nhất 2 độ C.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), các hiện tượng khí hậu tự nhiên quy mô lớn như El Nino và La Nina đang diễn ra với quy mô ngày càng rộng lớn hơn. Nguyên nhân do tác động của biến đổi khí hậu làm nhiệt độ toàn cầu gia tăng trong dài hạn, làm trầm trọng thêm các hiện tượng thời tiết và khí hậu cực đoan cũng như tác động đến lượng mưa và nhiệt độ theo mùa. Các dự báo về El Nino và La Nina giúp chúng ta tránh được thiệt hại kinh tế và cung cấp thông tin hữu ích trong việc lập kế hoạch thiết yếu cho các lĩnh vực nhạy cảm với khí hậu như nông nghiệp, y tế, năng lượng và quản lý nguồn nước. Tuy nhiên, những dự báo dài hơi được đưa ra vào giai đoạn này vẫn chưa thật sự chắc chắn và cần được theo dõi thêm. Hiện tượng El Nino gần nhất xuất hiện từ tháng 5.2023 kéo dài đến tháng 3.2024 được xem là một trong những đợt có cường độ mạnh nhất từng được ghi nhận. Đáng chú ý, trong cả năm 2023 và 2024 đều là 2 năm có nhiệt độ bình quân toàn cầu đạt cao nhất lịch sử.

Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (NCHMF) nhận định: Trạng thái La Nina đang suy yếu và sắp kết thúc. Khoảng từ tháng 4 sẽ chuyển sang trạng thái trung tính, kéo dài đến tháng 6 và nhiều khả năng giai đoạn từ tháng 7 - 9 sẽ bước vào pha nóng El Nino.

Thời tiết VN chịu tác động ra sao?

Khí hậu toàn cầu sẽ chuyển từ pha lạnh sang nóng sẽ tác động nhiều đến thời tiết VN trong thời gian tới. NCHMF dự báo, trong giai đoạn từ tháng 4 - 6, nhiệt độ trung bình của khu vực Bắc bộ cùng với Thanh Hóa, Nghệ An có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 1 độ C; các khu vực còn lại tương đương trung bình nhiều năm. Từ tháng 4, ở miền Đông Nam bộ nắng nóng gia tăng về cường độ cũng như mở rộng sang khu vực Tây nguyên và miền Tây Nam bộ. Đến cuối tháng 5, nắng nóng suy giảm và thời tiết bắt đầu chuyển sang mùa mưa. Trong khi đó, từ tháng 4, nắng nóng bắt đầu xuất hiện ở khu vực Tây Bắc bộ và các tỉnh từ Thanh Hóa đến Huế. Bước sang tháng 5, nắng nóng sẽ mở rộng dần ra toàn khu vực Bắc và Trung bộ, sau đó tiếp tục gia tăng cường độ trong những tháng tiếp theo.

ẢNH: CÔNG HÂN

Từ tháng 7 - 9, nhiệt độ trung bình trên phạm vi toàn quốc phổ biến cao hơn từ 0,5 - 1 độ C so với trung bình nhiều năm, có nơi còn cao hơn 1 độ C. Trong giai đoạn này, tại khu vực Bắc bộ và Trung bộ nắng nóng có xu hướng mở rộng và gia tăng về cường độ; nắng nóng xảy ra nhiều và gay gắt hơn cùng kỳ năm 2025 và trung bình nhiều năm. Tổng lượng mưa trên cả nước phổ biến cao hơn từ 5 - 10% so với trung bình nhiều năm, riêng khu vực Bắc bộ và các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh lại thấp hơn 5 - 10%.

Giải thích thêm về xu thế thời tiết sắp tới, Th.S Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, nói: Ở thời điểm này, hiện tượng ENSO đã quay về trạng thái trung tính. Kéo dài 3 hay 4 tháng còn có nhiều ý kiến khác nhau, nên sự xuất hiện của El Nino vào tháng 7 hay 8 hoặc tháng 9 cũng chưa chắc chắn. Tuy nhiên, các mô hình dự báo uy tín thế giới đều thống nhất năm nay sẽ xuất hiện El Nino và giai đoạn đầu này cường độ không quá mạnh. Sau khi El Nino xuất hiện thì mới có thể đánh giá tiếp về cường độ và giai đoạn nào đạt đỉnh.

Đối với Nam bộ, thời tiết từ mùa khô chuyển sang mùa mưa trong giai đoạn ENSO trung tính nên khả năng từ nửa cuối tháng 4 sẽ bắt đầu chuyển mùa, đến giữa tháng 5 thì bắt đầu. Trong những tháng đầu mùa mưa, khí hậu trong giai đoạn trung tính nên lượng mưa xấp xỉ với trung bình nhiều năm và thậm chí một số nơi có thể cao hơn. Mùa mưa thường bắt đầu sớm ở khu vực bán đảo Cà Mau sau mở rộng dần ra khắp Nam bộ. Cũng giống như Nam bộ, khu vực Tây nguyên mùa mưa cũng xuất hiện tương đương trung bình nhiều năm.

Đáng chú ý, ở khu vực miền Trung bước vào mùa nắng trùng với giai đoạn xuất hiện El Nino, vì vậy sẽ có những ngày nắng nóng gay gắt hơn cùng kỳ năm 2025 và trung bình nhiều năm, thậm chí cá biệt một số nơi có khả năng nắng nóng vượt lịch sử. Giai đoạn El Nino xuất hiện cũng cùng với mùa mưa bão nên dự báo năm nay số lượng bão bao gồm áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng như đổ bộ vào nước ta sẽ ít hơn so với năm 2025 và trung bình các năm nhưng mức độ nguy hiểm lại gia tăng. "Thời tiết có xu hướng ngày càng cực đoan hơn, bằng chứng là những năm gần đây thường xuyên xuất hiện các cơn siêu bão trên khu vực Thái Bình Dương cũng như Biển Đông. Những cơn bão có hướng di chuyển phức tạp hoặc tốc độ rất nhanh. Trước đây, trung bình 4 - 5 năm mới xuất hiện một cơn siêu bão còn gần đây thì gần như năm nào cũng có. Chính vì vậy, chúng ta cần phải chủ động phòng tránh các hiện tượng thời tiết cực đoan và sự xuất hiện của các cơn bão mạnh, diễn biến phức tạp", bà Lan khuyến cáo.

Về cơ bản, El Nino sẽ xuất hiện và kéo dài đến cuối năm 2026; làm cho số lượng bão trên Biển Đông ít và mùa mưa có thể kết thúc sớm hơn trung bình nhiều năm. Do vậy, ở các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm như ĐBSCL và Tây nguyên cần chú ý để có biện pháp sử dụng nước hợp lý cho sinh hoạt và sản xuất. Khu vực miền Bắc và đặc biệt là miền Trung mùa mưa đến trễ và lượng mưa ít hơn trung bình nhiều năm, các công trình thủy lợi và thủy điện cần có kế hoạch sử dụng nước hợp lý.