Siêu El Nino 'hâm nóng' giá gạo Việt

Giá tăng nhưng không còn lúa để bán

Từ đầu tháng 10, giá gạo thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng bắt đầu ấm lên và sức nóng đang tăng dần, trái hoàn toàn với tình hình ảm đạm liên tiếp 9 tháng trước đó.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), kết thúc tháng 10, giá gạo thơm (5% tấm) của Việt Nam tăng 15 USD so với tuần trước, lên 515 USD/tấn, gạo jasmine cũng tăng 8 USD lên 539 USD/tấn. Trong khi đó, giá gạo của các nước khác như Thái Lan, Ấn Độ, Pakistan, Myanmar chỉ tăng từ 1 - 4 USD/tấn.

Giá gạo xuất khẩu tăng, kéo theo bầu không khí nhộn nhịp trong nước. Tại vựa lúa miền Tây, nhiều doanh nghiệp cho biết thị trường mùa cuối năm đang rất sôi động. Không ít doanh nhân Philippines sang tận nơi tìm nguồn hàng để ký hợp đồng vì từ tháng 11, chính phủ nước này đã mở cửa thị trường trở lại, cấp giấy phép (SPS) cho gạo nhập khẩu.

Ảnh: Duy Tân

Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), cho hay: Từ đầu tháng, các doanh nhân Philippines đã tăng mua nhưng chưa nhiều vì chưa có giấy SPS. Nay đã có SPS nên họ mua mạnh tay hơn, khiến giá cũng tăng nhanh. Một phần vì hiện tại ĐBSCL không có lúa tươi và phải chờ đến cuối tháng 11 - đầu tháng 12 mới thu hoạch lúa vụ 3. "Vừa qua, giá lúa xuống thấp trong khi giá phân bón cao khiến nhiều nông dân thua lỗ, diện tích xuống giống giảm nên sản lượng cũng không nhiều", ông Trọng nói thêm.

Tại Vĩnh Long, ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH SXTM Phước Thành IV, phấn khởi cho hay: Ngoài Philippines thì khách hàng châu Phi và Trung Quốc cũng tăng mua gạo ST25 và gạo nếp để chuẩn bị đón Tết Nguyên đán. Cầu tăng kéo giá gạo xuất khẩu tăng và giá lúa tăng theo, lên mức 7.000 - 7.200 đồng/kg. Có điều đáng tiếc là giá tăng nhưng nông dân không còn lúa để bán. "Vụ 3 hay còn gọi là thu đông sắp tới lại là vụ có sản lượng thấp nhất trong năm, vừa rồi thêm nhiều người bỏ ruộng cho nước lũ tràn đồng. Trong khi đó, vụ đông xuân 2026 - 2027, nhiều vùng sẽ chịu ảnh hưởng hạn mặn nên chưa biết diện tích xuống giống và sản lượng bị ảnh thế nào. Với xu hướng thị trường hiện nay, giá gạo sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới", ông Thành dự báo.

Bà Phan Mai Hương, đồng sáng lập chuyên trang thị trường lúa gạo SS Rice News, phân tích: Trong vụ thu hoạch vừa kết thúc, sản lượng gạo của Philippines không đạt con số như kỳ vọng và chất lượng cũng thấp do tác động của thời tiết, trực tiếp chính là El Nino. Vì vậy, họ mở cửa nhập gạo sớm hơn so với kế hoạch trước đó là đợi đến đầu năm 2027, khi vụ đông xuân 2026 - 2027 của Việt Nam bắt đầu thu hoạch. Sản lượng vụ lúa vừa rồi thấp là yếu tố thúc đẩy Philippines nhanh chóng tăng nhập gạo để đảm bảo an ninh lương thực trước El Nino đang rất mạnh. Nước này đã nhập khẩu trên 4 triệu tấn gạo và dự báo cả năm 2026 sẽ vượt 5 triệu tấn; dự kiến trong năm 2027 sẽ còn cao hơn đáng kể.

Giá gạo có quay lại mức đỉnh năm 2023?

Siêu El Nino được dự báo sẽ kéo dài đến đầu năm 2027, sau đó cường độ sẽ giảm nhưng tiếp tục kéo dài đến giữa năm rồi mới trở lại trạng thái trung tính. Trong khi đó, các chuyên gia nông nghiệp và kinh tế ước tính tác động của El Nino thường có độ trễ ít nhất khoảng 6 tháng so với diễn biến thời tiết và khí hậu. Do vậy, tác động của El Nino lần này sẽ tập trung và kéo dài trong năm 2027.

Cùng với đường, dầu cọ và cà phê, gạo nằm trong nhóm các mặt hàng chủ chốt có nguy cơ bị tác động mạnh nhất. Trong khi đó, các quốc gia châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, sẽ chịu tác động lớn từ El Nino và Philippines là một trường hợp điển hình khi 1/3 an ninh lương thực phụ thuộc gạo nhập khẩu. Tính đến thời điểm hiện tại, lượng gạo nhập khẩu của Philippines đạt 4,07 triệu tấn, tăng 20,06% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là lượng gạo dự trữ lại giảm.

Số liệu từ Cơ quan Thống kê Philippines (PSA) cho thấy tính đến ngày 1.9, dự trữ gạo của nước này đã giảm 8% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 1,91 triệu tấn, so với mức 2,07 triệu tấn của cùng kỳ năm 2023. Trong số này, dự trữ gạo của Cơ quan Lương thực quốc gia (NFA) giảm 36,1% so với cùng kỳ năm trước, còn lượng gạo dự trữ trong các hộ gia đình giảm 0,6%. Những số liệu này để ngỏ nhu cầu tiêu thụ và nhập khẩu gạo của Philippines đang rất lớn.

Ở chiều ngược lại, nguồn cung gạo lớn nhất thế giới là Ấn Độ đang có giá cao. Hiện giá gạo 5% tấm của nước này từ 389 - 394 USD/tấn, mức cao nhất trong hơn một năm qua, do đồng rupee mạnh lên và nguồn cung hạn hẹp. Thái Lan cũng chịu tác động lớn do El Nino vì một phần lớn diện tích lúa của nước này, đặc biệt ở lưu vực sông Chao Phraya, nằm ngoài hệ thống tưới tiêu.

Trong bối cảnh El Nino đang phả hơi nóng vào giá gạo, câu hỏi đặt ra là giá có quay lại mức đỉnh của năm 2023? "Đây là điều mà nhiều người trong ngành đã nghĩ đến. Ngoài yếu tố thời tiết thì giá phân bón tăng cao cũng là thách thức với an ninh lương thực toàn cầu. Tôi tin rằng nhiều người trong ngành sẽ không cảm thấy ngạc nhiên khi giá gạo quay lại mức đỉnh hồi 3 năm trước. Nếu xảy ra, nó sẽ xuất hiện trong giai đoạn nửa đầu năm 2027. Tuy nhiên, cần nói thêm là điều này còn phụ thuộc một phần vào chính sách điều hành của Ấn Độ", chuyên gia Phan Mai Hương nhận định.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Thành phân tích: Nếu El Nino xảy ra đúng với dự báo thì nguồn cung lương thực châu Á và thế giới bị ảnh hưởng nặng, riêng Ấn Độ có thể sụt giảm sản lượng từ 5 - 10 triệu tấn trong năm 2027. Đây là biến động rất lớn, buộc các quốc gia phải tập trung lo cho an ninh lương thực, nhất là những nước phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Các nước này phải tăng cường dự trữ và càng sớm càng tốt trước khi giá gạo tăng cao vào cuối năm 2026 đầu năm 2027. Việt Nam cũng bị ảnh hưởng đáng kể khi khô hạn và xâm nhập mặn dự báo rất gay gắt, nguồn gạo xuất khẩu sẽ không dồi dào như các năm trước.

Ông Nguyễn Vĩnh Trọng dự báo: Ít nhất từ nay đến giữa năm 2027, giá gạo chỉ có tăng chứ không thể giảm vì nhu cầu thu mua gạo của các nước rất lớn. Để chuẩn bị ứng phó "cơn sốt" giá gạo mới, các doanh nghiệp trong nước sẽ phải tranh thủ mua vào khi giá tốt và bán ra từ từ theo diễn biến thị trường cụ thể để tránh tình trạng bán lỗ khi giá nội địa tăng quá nhanh. Tuy nhiên, để làm được điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có nguồn lực lớn về vốn, bên cạnh đó là hạ tầng kho chứa.

"Điều may mắn hiện nay là sau chỉ đạo của Chính phủ về việc ưu tiên vốn và lãi suất cho các doanh nghiệp sản xuất, việc tiếp cận vốn đã dễ hơn và lãi suất cũng giảm khoảng 1,5 - 2%, từ mức 9 - 10% xuống 7 - 8%", ông Nguyễn Vĩnh Trọng thông tin.