Sống chung với thiên tai: Phải sẵn sàng trước khi nước dâng

17/10/2026 05:00 GMT+7

Nhà ở kiên cố giúp người dân vùng lũ có điểm tựa để làm lại cuộc sống. Nhưng để giảm thiệt hại, điều quan trọng không kém là cảnh báo kịp thời, sơ tán đúng lúc và có nơi tránh trú an toàn.

Những ngày đầu tháng 10.2026, trở lại bên bờ sông Cái ở P.Hàm Thắng (Lâm Đồng), PV Thanh Niên gặp chị Nguyễn Thanh Thanh Thy và anh Nguyễn Ngọc Vương ở tổ dân phố Phú Hòa. Gần 1 năm sau trận lũ cuốn trôi căn nhà cũ, gia đình nhỏ đã có mái ấm mới.

Đây là một trong 6 căn nhà ở P.Hàm Thắng được xây dựng trong "Chiến dịch Quang Trung", sau khi nhà cũ bị lũ cuốn trôi rạng sáng 4.12.2025. Kinh phí do chính quyền địa phương vận động, phần lớn được Công an tỉnh Lâm Đồng hỗ trợ.

Chị Thy vừa sinh con thứ 3 hơn 1 tháng, ở nhà chăm con và nuôi heo; anh Vương làm thợ hồ để lo cho 2 con lớn đi học. Ngày 23.9 vừa qua, nước sông Cái dâng tràn vào nhà, vợ chồng chị kịp di dời tài sản với sự hỗ trợ của khu phố.

Căn nhà mới giúp gia đình có điểm tựa để bắt đầu lại. Nhưng sau những lần chạy lũ, họ hiểu rằng nhà ở kiên cố chưa đủ; còn phải tính trước cách bảo vệ tài sản và nơi tránh trú khi nước dâng vượt khả năng chịu đựng của căn nhà.

CẢNH BÁO SỚM ĐỂ NGƯỜI DÂN KỊP SƠ TÁN

Ngay sát cầu Xóm Hộ (P.Hàm Thắng), anh Nguyễn Văn Hùng vẫn nhớ trận lũ rạng sáng 4.12 năm ngoái. "Năm ngoái nhà tôi ngập gần tới nóc", anh kể.

Nhờ nhà xây kiên cố và kịp di dời tài sản, gia đình anh không thiệt hại nhiều. Sau lũ, gia đình được chính quyền hỗ trợ 5 triệu đồng khắc phục hậu quả. Theo anh Hùng, nếu hồ Sông Quao xả tràn với lưu lượng 120 m³/giây, nhà anh và nhà cha vợ bên cạnh có thể ngập sâu hơn 1 m.

Ông Ngô Tấn Hoài, cha vợ anh Hùng, cũng vừa trải qua một lần chạy lũ. Ngày 24.9, nước tràn vào 8 sào đất trồng rau hành, làm hư hại toàn bộ. Lần này, gia đình chủ động ứng phó khi nhận được thông báo. "Bà con chúng tôi kiến nghị khi xả nước hồ thì thông báo sớm để dân biết mà chủ động chạy lũ", ông Hoài nói.

Ông Nguyễn Anh Khoa, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH MTV khai thác công trình thủy lợi Bình Thuận, cho biết năm nay đơn vị chủ động điều tiết hồ Sông Quao. Dù lượng mưa không lớn, hồ vẫn được xả tràn dưới 100 m³/giây để tạo dung tích đón lũ.

Với người dân sống ven sông, thông tin điều tiết hồ rất quan trọng. Cảnh báo càng sớm, họ càng có thời gian di chuyển tài sản và chuẩn bị ứng phó. Thông tin chỉ phát huy tác dụng khi đến được người dân kịp thời, dễ hiểu và đi kèm hướng dẫn cụ thể việc cần làm.

Sau trận lũ năm trước, cách ứng phó tại các khu dân cư ven sông Cái cũng thay đổi. Ông Trần Văn Sang, Phó chủ tịch UBND P.Hàm Thắng, cho biết người dân đã chủ động di dời tài sản khi có cảnh báo thay vì chờ lực lượng chức năng vận động.

Đêm 24.9, trước dự báo nước sông Cái có thể dâng cao, Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự P.Hàm Thắng phát lệnh di dời 275 hộ, gần 1.000 nhân khẩu. Việc di dời được triển khai kịp thời, không để xảy ra thiệt hại. Các khu dân cư ven sông Cái hiện được lắp đặt thiết bị báo động lũ. Từ tháng 4.2026, Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự P.Hàm Thắng cũng xây dựng phương án ứng phó nguy cơ ngập lụt do mưa lớn, xả lũ, nước sông Cái, sông Cạn dâng cao kết hợp triều cường.

Phương châm "4 tại chỗ" được triển khai khi có tình huống khẩn cấp. Ngoài lực lượng công an, quân sự, các tổ phản ứng nhanh tại khu phố được thành lập, tập huấn và sẵn sàng ứng trực 24/7 khi có lệnh.

NHÀ TRÁNH LŨ CỘNG ĐỒNG LÀ ĐIỂM TỰA CHUNG

Ở Đắk Lắk, bên cạnh xây dựng nhà cho các hộ bị ảnh hưởng bởi thiên tai, chính quyền còn đầu tư những nơi tránh trú chung. Theo báo cáo của Sở Xây dựng Đắk Lắk, giai đoạn 1 dự án xây dựng 100 nhà sinh hoạt cộng đồng kết hợp phòng tránh lũ tại 27 xã, phường có tổng mức đầu tư hơn 170 tỉ đồng từ ngân sách tỉnh. Các công trình được thiết kế 2 tầng, diện tích sàn từ 284 - 342 m².

Tại thôn Phú Hữu, xã Hòa Thịnh, bà Võ Thị Bông (74 tuổi) cho hay những nhà sinh hoạt cộng đồng kết hợp tránh lũ giúp người dân yên tâm hơn mỗi khi mùa mưa bão đến. Hiện thôn có 2 căn nhà tránh lũ cộng đồng.

Ông Phương Văn Lành, Bí thư Đảng ủy xã Hòa Thịnh, cho biết địa phương được đầu tư 13 căn nhà tránh lũ cộng đồng, trong đó 12 căn từ ngân sách và 1 căn từ nguồn xã hội hóa. Các công trình đã hoàn thành, phục vụ sinh hoạt và tránh trú khi có thiên tai. Những điểm tránh trú chung cần thiết với các hộ không có gác cao hoặc nhà ở không đủ an toàn. Để phát huy hiệu quả, nơi trú tránh phải gắn với phương án di chuyển và thời điểm sơ tán cụ thể.

Từ những căn nhà mới bên sông Cái đến các điểm tránh trú cộng đồng ở vùng hạ du sông Ba (Đắk Lắk), người dân đang có thêm điều kiện để ứng phó với lũ. Tuy nhiên, nhà ở, thiết bị báo động hay nơi sơ tán chỉ là từng mắt xích. Khả năng giảm thiệt hại còn phụ thuộc vào việc cảnh báo có đến đúng lúc, người dân có biết phải làm gì, và lực lượng tại chỗ có thể tổ chức di dời nhanh chóng hay không.

Khánh Hòa rà soát phương án ứng PHÓ THIÊN TAI

Năm 2025, Khánh Hòa ghi nhận 6 đợt mưa lớn, trong đó riêng tháng 11 xảy ra 4 đợt mưa lũ vượt mốc lịch sử, khiến 22 người chết, 20 người bị thương, 89 căn nhà sập hoàn toàn và 290 căn hư hỏng. Thiệt hại về nhà ở ước tính 27,85 tỉ đồng.

Trước mùa mưa bão năm 2026, tỉnh đã kiểm tra an toàn 67 hồ chứa, gồm 56 hồ thủy lợi và 11 hồ thủy điện. Theo Sở Nông nghiệp - Môi trường, các hạng mục hư hỏng tại đập, hồ chứa chủ yếu ở mức độ nhỏ, vẫn bảo đảm an toàn. Các đơn vị quản lý được yêu cầu phối hợp với chính quyền địa phương hoàn thiện phương án ứng phó thiên tai, bảo vệ công trình và vùng hạ du. Tỉnh cũng rà soát phương án sơ tán dân tại vùng trũng thấp, ven sông có nguy cơ sạt lở, miền núi có nguy cơ lũ quét, sạt lở đất đá và những nơi có thể bị ngập sâu, chia cắt giao thông.

Theo phương án, khi lũ vượt báo động 3, tỉnh dự kiến sơ tán 9.919 người đến nơi an toàn theo hình thức xen ghép và 63.681 người theo hình thức tập trung. Nếu lũ vượt báo động 3 thêm 1 m, các con số này tăng lên lần lượt 11.931 và 82.140 người. Với tình huống lũ lịch sử, số người dự kiến sơ tán là 18.054 người theo hình thức xen ghép và 101.811 người theo hình thức tập trung.

Rà soát phương án sơ tán, bảo đảm an toàn hồ đập và chuẩn bị lực lượng, phương tiện cứu nạn là những nhiệm vụ trọng tâm nhằm giảm thiểu thiệt hại. Bài học sau những mùa nước dữ không chỉ là xây nhà cao hơn hay dựng thêm nơi tránh trú, mà còn phải bảo đảm người dân được cảnh báo sớm, di chuyển kịp thời, không chờ nước tràn vào nhà mới tìm đường thoát.

Kỳ Nam