Sứ giả tiếng Việt ở xứ sở chuột túi

"Tôi biết động lực học tiếng Việt đã đến từ chính nhu cầu của con, chứ không phải từ sự ép buộc của mẹ", chị nhớ lại. Có lẽ chính từ những điều giản dị nhỏ bé như thế, hành trình của chị Trần Huyền Hương (Hollie Trần), Phó chủ tịch Mạng lưới Tài năng Úc - Việt Nam (AVTN), dần trở thành con đường lan tỏa tiếng Việt trong cộng đồng người Việt tại Úc.

Ảnh: NVCC

Năm 2026, chị được Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) trao danh hiệu Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài. Nhưng nếu hỏi Hollie rằng chị bắt đầu từ đâu, câu trả lời không phải là một dự án cộng đồng hay một giải thưởng mà là: "Tất cả chỉ bắt đầu vì con".

Tiếng Việt là nơi để trở về

Năm 2009, Hollie sang Úc du học. Như nhiều du học sinh khác, chị tự đặt mục tiêu phải sử dụng tiếng Anh nhiều nhất có thể để học tập, làm việc và hòa nhập. Nhưng càng sống xa quê hương, chị càng nhận ra có những điều chỉ tiếng Việt mới có thể mang lại.

"Chỉ cần nghe hay đọc vài câu tiếng Việt là cảm giác như được trở về nhà", chị chia sẻ thêm: "Tiếng Việt luôn mang mình trở về "nhà" - không phải một địa điểm trên bản đồ, mà là nơi có gia đình, ký ức và cội nguồn".

Ảnh: NVCC

Dịch Covid-19 càng khiến cảm nhận ấy trở nên rõ ràng hơn. Trong những ngày phong tỏa, khi nỗi cô đơn của người xa xứ trở nên rõ nét, chị tìm đọc sách tiếng Việt, xem phim Việt, nghe nhạc Việt và bắt đầu nhập sách tiếng Việt về Perth (Úc) để chia sẻ với cộng đồng. Điều khiến chị bất ngờ là nhu cầu đọc sách tiếng Việt của người Việt ở Úc vẫn rất lớn. Đó cũng là lúc chị bắt đầu nghĩ nhiều hơn về một câu hỏi: Làm sao để những đứa trẻ sinh ra ở nước ngoài vẫn yêu tiếng Việt.

Hollie không chọn viết sách dạy tiếng Việt. Chị viết truyện, viết nhạc, viết những câu chuyện về gia đình, về tết, về lòng nhân ái, về quê hương.

Ảnh: NVCC

Truyện song ngữ Việt - Anh Anh hùng trái tim ra đời không nhằm dạy trẻ đánh vần hay học từ mới. Đó là câu chuyện về Noah, cậu bé mang vết sẹo sau ca phẫu thuật tim và học cách yêu thương chính mình. Cuốn sách được viết bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh để trẻ có thể tiếp cận 2 ngôn ngữ một cách tự nhiên.

Sau đó là truyện thiếu nhi tiếng Việt Bà ngoại trên mây và những ca khúc Trái tim xinh, Tết đến, Xuân thanh bình, Việt Nam huy hoàng... Mỗi tác phẩm đều xuất phát từ những điều rất gần gũi trong đời sống gia đình. "Làm mẹ và cùng con lớn lên giúp tôi hiểu rằng trẻ em không yêu một ngôn ngữ vì được ép học, mà vì ngôn ngữ ấy gắn với những ký ức đẹp", chị chia sẻ.

Ảnh: NVCC

Có lẽ đó cũng là lý do các sáng tác của Hollie không nói nhiều về việc "giữ gìn tiếng Việt". Chị chọn kể những câu chuyện khiến trẻ muốn lật thêm một trang sách, muốn hát thêm một bài hát, rồi tự nhiên nói thêm một câu tiếng Việt.

Theo chị, muốn gìn giữ tiếng Việt ở nước ngoài, không chỉ cần những lớp học ngôn ngữ mà còn cần những trải nghiệm khiến trẻ tìm đến tiếng Việt với niềm vui.

Một nhịp cầu nhỏ

Ngay cả với con trai mình, Hollie cũng từng trải qua những băn khoăn như nhiều phụ huynh Việt ở nước ngoài. Có thời gian, vì lo con chậm nói trong môi trường đa ngôn ngữ, chị ưu tiên tiếng Anh nhiều hơn. Đến khi nhận ra tiếng Việt dần trở thành "ngoại ngữ" với con, chị cũng không ép con học. Bước ngoặt đến khi cậu bé được chơi với những anh chị lớn trong cộng đồng người Việt ở Úc. Nghe các anh chị trò chuyện bằng tiếng Việt, cậu bắt đầu chủ động hỏi mẹ cách nói một vài câu.

Ảnh: NVCC

Từ trải nghiệm ấy, Hollie tin rằng điều quan trọng nhất không phải là bắt trẻ học, mà là tạo ra một cộng đồng để các em được sử dụng tiếng Việt một cách tự nhiên. "Khi có bạn bè để trò chuyện, có sách để đọc, có bài hát để hát và có những người mình yêu quý cùng nói tiếng Việt, các em sẽ học tiếng Việt không phải vì "phải học", mà vì thực sự muốn dùng nó để kết nối", chị nói.

Hollie cho biết chị đang ấp ủ một tập thơ song ngữ. Với chị, song ngữ không phải là sự lựa chọn giữa tiếng Việt và tiếng Anh, mà là cơ hội để trẻ em lớn lên cùng cả hai ngôn ngữ, vừa tự tin hội nhập với thế giới, vừa không đánh mất sợi dây gắn kết với cội nguồn.

Giữa nước Úc, điều Hollie đang kiên trì làm không chỉ là viết thêm những cuốn sách hay sáng tác thêm những bài hát. Chị đang viết nên một tuổi thơ bằng tiếng Việt cho những đứa trẻ lớn lên giữa nhiều nền văn hóa, nhưng vẫn có một nơi để gọi là quê hương.