Sự tiện lợi của AI có thể đẩy các cán bộ công chức vi phạm pháp luật

Chiều 9.10, trong khuôn khổ Hội thi Tin học khối cán bộ, công chức trẻ toàn quốc lần thứ X năm 2026 do T.Ư Đoàn tổ chức đã diễn ra Diễn đàn "Công chức trẻ và kỷ nguyên AI". Tham dự diễn đàn có nhiều chuyên gia, diễn giả đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, trường học và doanh nghiệp.

"Ảo giác AI" và cạm bẫy của sự tiện lợi

Một trong những vấn đề nóng nhất được đưa ra tại diễn đàn là hiện tượng "ảo giác AI". Thực tế cho thấy, nhiều cán bộ trẻ tin tưởng tuyệt đối vào những văn bản, báo cáo do AI tổng hợp nhờ câu từ mượt mà, logic. Tuy nhiên, tiến sĩ Trần Tiến Công (Quyền trưởng khoa Trí tuệ nhân tạo, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông), đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo về rủi ro kỹ thuật này.

ẢNH: BTC

Theo tiến sĩ Công, bản chất của các mô hình ngôn ngữ lớn hiện nay là mô hình xác suất. AI dự đoán từ tiếp theo dựa trên dữ liệu khổng lồ nó được học, và luôn tồn tại một tỷ lệ sai số nhất định (khoảng 3% đối với ChatGPT).

"Nghe 3% có vẻ nhỏ, nhưng nếu chúng ta dùng AI để tóm tắt một tài liệu dài 1.000 trang, thì 3% tương đương với 30 trang chứa thông tin sai lệch. Trong quản lý hành chính nhà nước, điều này là không thể chấp nhận được" tiến sĩ Công nhấn mạnh. 

Do đó, việc ứng dụng kỹ thuật Prompt (đặt câu lệnh chuẩn xác), yêu cầu AI trích dẫn nguồn rõ ràng và quan trọng nhất là con người phải trực tiếp rà soát lại thông tin trước khi ban hành là nguyên tắc sống còn.

Lằn ranh đỏ về bảo mật dữ liệu công dân

Sự tiện lợi của AI đôi khi vô tình đẩy các cán bộ công chức vào lằn ranh vi phạm pháp luật. Tại diễn đàn, một tình huống giả định được đưa ra đã gây sự chú ý mạnh: để kịp tiến độ, một cán bộ tải nguyên tệp Excel chứa dữ liệu cá nhân của công dân (họ tên, CCCD, số điện thoại) lên một công cụ AI miễn phí để nhờ vẽ biểu đồ. 

Trước tình huống này, anh Ngọc Minh Thuận (đại diện Trung tâm Dữ liệu Quốc gia về Dân cư) thẳng thắn chỉ ra: việc đẩy dữ liệu công dân lên các máy chủ AI của bên thứ ba trên Internet là hành vi làm lộ lọt thông tin, vi phạm luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (Nghị định 13) và nguy hiểm hơn là vi phạm luật Bảo vệ bí mật nhà nước.

ẢNH: BTC

Để không vi phạm pháp luật mà vẫn giải quyết được công việc này, các chuyên gia khuyến cáo công chức cần sử dụng kỹ thuật "che mờ" (Masking) - tức là xóa bỏ toàn bộ thông tin định danh cá nhân, chỉ giữ lại các con số mang tính định lượng trước khi nhờ AI xử lý. Hoặc an toàn hơn, chỉ nên dùng AI để gợi ý thuật toán, phương pháp làm việc thay vì giao nộp toàn bộ dữ liệu thô cho hệ thống.

Trách nhiệm pháp lý khi sử dụng AI

Một câu hỏi hóc búa khác được sinh viên và các cán bộ trẻ đặt ra: Nếu AI tóm tắt sai hồ sơ, dẫn đến việc cán bộ ký duyệt sai đối tượng gây thất thoát ngân sách, thì ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Dưới góc độ pháp lý, đại biểu Huỳnh Hoàng Khai (Viện KSND khu vực 7 - Cần Thơ) khẳng định: "Phần mềm AI chỉ là một công cụ hỗ trợ do con người tạo ra, nó không có tư cách pháp nhân để chịu trách nhiệm hành chính hay hình sự. Người đặt bút ký và đóng dấu là công chức, do đó, nếu công chức vì quá tin AI mà bỏ qua bước đối chiếu hồ sơ gốc, dẫn đến hậu quả, thì cá nhân đó phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi thiếu trách nhiệm". 

ẢNH: BTC

Để nền hành chính công có thể khai thác sức mạnh của AI một cách bài bản, ông Bùi Văn Quyết (Phó vụ trưởng Vụ Cải cách hành chính, Bộ Nội vụ) cho rằng cần sớm nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng "đãi cát tìm vàng" cho cán bộ trẻ, đồng thời ban hành các bộ quy tắc sử dụng AI tạm thời tại các cơ quan nhà nước.

Về định hướng dài hạn, tiến sĩ Trần Tiến Công chia sẻ xu hướng tất yếu là phải xây dựng các hệ thống "AI nội bộ" dùng riêng cho cơ quan nhà nước. Dù việc đầu tư hạ tầng siêu máy tính và huấn luyện dữ liệu vô cùng tốn kém và phức tạp, nhưng đây là chìa khóa duy nhất để đảm bảo chủ quyền không gian mạng và an ninh dữ liệu quốc gia.