Sửa định mức giáo viên để nâng chất lượng hay giảm biên chế?

Nhiều ý kiến chỉ ra định mức hiện nay không còn phù hợp nhưng đồng thời đề nghị cần thận trọng khi đặt vấn đề giảm biên chế đồng loạt trong bối cảnh thiếu giáo viên (GV) như hiện nay.

SAU SẮP XẾP, KHẮP NƠI VẪN THIẾU GIÁO VIÊN

Theo báo cáo của Bộ GD-ĐT, đến ngày 15.9, sau khi triển khai sắp xếp trường học, so với định mức, cả nước còn thiếu 103.328 GV dù đã thực hiện điều tiết số GV thừa cục bộ sang nơi thiếu. Thiếu GV diễn ra ở nhiều địa phương, trong khi vẫn còn tình trạng thừa cục bộ theo cấp học, môn học và địa bàn.

Sau sắp xếp các cơ sở giáo dục, các địa phương đã bố trí 28.217 cán bộ quản lý cơ sở giáo dục sang làm GV. Tuy nhiên, năm học 2026 - 2027 số lớp phổ thông tăng thêm 8.953, tương ứng nhu cầu tăng khoảng 20.198 GV. Riêng cấp THCS tăng 4.171 lớp, cần thêm 7.925 GV; cấp THPT tăng 6.800 lớp, cần thêm khoảng 15.300 GV. Để khắc phục một phần tình trạng thiếu GV, các trường công lập đang ký hợp đồng 49.648 GV. Sau khi tính số GV hợp đồng, các trường mầm non, phổ thông công lập vẫn còn thiếu 48.249 GV so với định mức.

Tại Hà Nội, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở GD-ĐT, cho hay sau sắp xếp, thành phố đã giảm từ 2.356 cơ sở giáo dục còn 1.097, tương ứng giảm 53,4%. Đối với cán bộ quản lý, sau triển khai sắp xếp giảm từ 5.484 người còn 3.202 người, tương ứng giảm 41,6%. Thành phố đã chuyển 1.710 cán bộ quản lý sang làm GV trực tiếp giảng dạy. Tuy nhiên, hiện trên địa bàn còn thiếu hơn 7.200 GV so với định mức.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Tại Sơn La, theo định mức, toàn tỉnh còn thiếu 3.081 GV; tập trung ở bậc mầm non, tiểu học và một số môn như: tin học, ngoại ngữ, âm nhạc, mỹ thuật; tại cấp THCS, THPT còn thiếu GV một số môn…

Sở GD-ĐT Nghệ An cho biết sau sắp xếp, toàn tỉnh giảm 664 cơ sở, tương đương 45,73% nhưng vẫn thiếu 6.686 GV sau điều động, luân chuyển.

Tại buổi làm việc với lãnh đạo Bộ GD-ĐT trong tuần qua, Phó chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành đề nghị bộ nghiên cứu lại định mức biên chế GV phù hợp thực tế, nhất là trong bối cảnh triển khai dạy học 2 buổi/ngày. Theo ông, cách tính biên chế theo vùng và tỷ lệ cứng hiện nay chưa phản ánh đầy đủ đặc thù địa phương, có thể dẫn đến tình trạng thừa, thiếu GV cục bộ. Việc phân bổ cần phù hợp hơn với quy mô trường lớp và điều kiện thực tế.

"Bộ GD-ĐT phối hợp với Bộ Nội vụ và các cơ quan liên quan có cách tính, giao biên chế thống nhất, sát thực tế; nghiên cứu cơ chế điều tiết linh hoạt giữa các địa bàn để xử lý tình trạng thừa, thiếu GV cục bộ, tính đến đặc thù vùng miền, quy mô trường lớp và yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục", ông Thành nêu ý kiến.

CHẬM NHẤT THÁNG 10 BAN HÀNH ĐỊNH MỨC MỚI

Hiệu trưởng một trường tiểu học - THCS (sau sắp xếp) tại Hà Nội phân tích: Theo dự kiến sửa chương trình giáo dục phổ thông, một số thay đổi có tác động lớn đến tổ chức nhà trường là định hướng tăng cường buổi học thứ hai trong ngày, sắp tới sẽ thực hiện bắt buộc từ tiểu học đến hết THCS; tiếng Anh sẽ trở thành môn học bắt buộc từ lớp 1 (thay vì lớp 3 như hiện nay)… Tất cả những nội dung đó đều cần thêm biên chế GV chứ không thể giảm. Vấn đề là định mức GV mới sẽ được tính toán như thế nào.

Báo cáo của Bộ Nội vụ mới đây cũng chỉ ra rằng định mức số lượng người làm việc hiện hành chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đang được rà soát, sửa đổi. Bộ Nội vụ cũng nêu thực tế chưa có sự liên thông rõ ràng giữa "vị trí việc làm - bậc nghề nghiệp" và "chức danh nhà giáo - chuẩn nghề nghiệp"; việc giao Bộ GD-ĐT quy định danh mục, khung vị trí việc làm đối với nhân sự hỗ trợ giáo dục cần bảo đảm phù hợp với khung chung của Chính phủ, tránh "ngành hóa", giữ tính thống nhất, liên thông trong khu vực công. Bộ GD-ĐT cần rà soát, sửa đổi, bổ sung, xây dựng đồng bộ hệ thống văn bản dưới luật điều chỉnh riêng đối với nhà giáo trong cơ sở giáo dục công lập (vị trí việc làm, chức danh gắn với bậc nghề nghiệp, tuyển dụng, sử dụng, xếp lương), quy định trực tiếp, đầy đủ, khép kín, không dẫn chiếu pháp luật về viên chức.

Theo báo cáo của Bộ GD-ĐT, việc sắp xếp trường học giúp số biên chế dự kiến bổ sung cho năm học 2026 - 2027 giảm từ 104.516 GV xuống còn 43.267, tương đương với số biên chế GV được giao năm 2025 chưa tuyển dụng và gần bằng số GV đang hợp đồng. "Cơ bản năm học mới không phải thêm biên chế cho giáo dục", Bộ GD-ĐT nêu và lý giải: "Sau sắp xếp, dự báo năm học 2026 - 2027 còn cần bổ sung khoảng 43.267 biên chế GV, trong khi còn 44.770 chỉ tiêu biên chế được giao nhưng chưa tuyển dụng và đang có khoảng 48.374 GV hợp đồng".

Tại phiên giải trình của Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội mới đây, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ dự kiến ban hành định mức mới về GV trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10, căn cứ theo quy mô học sinh (HS), vùng miền và việc dạy học 2 buổi/ngày. Theo cách tính mới, căn cứ quy mô HS, sĩ số lớp, toàn quốc thiếu khoảng hơn 43.000 GV. Bộ trưởng cho rằng con số này phù hợp với số GV hiện nay đang hợp đồng, đồng thời phù hợp với số lượng biên chế được giao từ năm 2025 mà các địa phương chưa tuyển dụng hết.

ảnh: Ngọc Long

CẦN THẬN TRỌNG

Trước đó, tại hội nghị giám đốc sở GD-ĐT toàn quốc, Bộ GD-ĐT cho biết đang sửa đổi các quy định định mức lao động của GV phù hợp với ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) để giảm nhu cầu biên chế. Lý do để Bộ xem xét sửa quy định định mức lao động của GV, giảm nhu cầu biên chế là do "khảo sát cho thấy công cụ AI đã giúp GV giảm từ 30% đến 60% thời gian chuẩn bị bài giảng và thực hiện các công việc hành chính".

Bình luận về điều này, tiến sĩ Lê Đức Thuận, nguyên Trưởng phòng GD-ĐT Q.Ba Đình cũ (Hà Nội), hiện là chuyên gia công nghệ giáo dục, cho rằng: "Việc cập nhật chính sách lao động theo tiến bộ công nghệ là cần thiết. Tuy nhiên, tiết kiệm thời gian ở một số công việc chưa đủ để kết luận có thể giảm tương ứng số GV. Giữa hai điều ấy còn bài toán về chất lượng giáo dục, tổ chức nhà trường và nhu cầu của HS".

Theo ông Thuận, AI có thể phác thảo kế hoạch bài dạy, tạo các phiên bản bài tập theo trình độ, gợi ý câu hỏi và tiêu chí đánh giá, tóm tắt tài liệu, dự thảo thông báo. Những công việc này có khả năng được rút ngắn đáng kể. "Tuy nhiên, GV vẫn phải kiểm tra kiến thức, sửa câu hỏi, điều chỉnh theo HS và điều kiện lớp học. Thời gian tiết kiệm thực phải được tính sau khi trừ thời gian kiểm chứng, chỉnh sửa", ông Thuận chia sẻ và cho rằng quá trình nghiên cứu sửa định mức sẽ có thêm căn cứ vững chắc nếu kết hợp 3 hướng tiếp cận: đánh giá thời gian thực sự được giải phóng; gắn công nghệ với cải tiến cách tổ chức công việc; sử dụng thời gian tiết kiệm theo nhu cầu từng trường. Nơi đang quá tải có thể ưu tiên giảm làm việc ngoài giờ, tăng hỗ trợ HS. Nơi đã bảo đảm yêu cầu giáo dục có thể xem xét hiệu quả AI cùng quy mô HS, cơ cấu môn học để tính toán nhu cầu nhân lực. Cũng cần phân biệt giảm nhu cầu tuyển bổ sung trong tương lai với giảm số GV hiện có.

"Thước đo thành công của chính sách là thời gian AI giúp tiết kiệm được chuyển thành điều kiện làm việc tốt hơn cho người thầy và cơ hội học tập tốt hơn cho HS", theo tiến sĩ Lê Đức Thuận.