Tăng tốc ấn tượng, du lịch 'khát' nhân lực

Thiếu từ lao động phổ thông đến quản lý cấp cao

Trong 8 tháng của năm 2026, VN đón gần 16 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,4% so với cùng kỳ. Quy mô thị trường mở rộng nhanh kéo theo nhu cầu nhân lực khách sạn, lữ hành, vận chuyển, nhà hàng, điểm tham quan… tăng mạnh, trong khi nguồn cung lao động không theo kịp cả về số lượng lẫn chất lượng. Khảo sát của Hoteljob.vn cho thấy gần 90% doanh nghiệp (DN) năm 2026 có nhu cầu tuyển dụng. Riêng tại TP.HCM, 89,7% đơn vị đang cần người, 71,8% đánh giá tuyển dụng khó hoặc rất khó. Thiếu hụt tập trung ở lực lượng trực tiếp: 61,5% DN cho biết đây là nhóm khó tuyển nhất, đặc biệt là buồng phòng, kỹ thuật, phục vụ bàn, tiền sảnh và bếp. Trung bình mỗi đơn vị thiếu người ở 2,4 bộ phận cùng lúc.

ẢNH: LÊ NAM

Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 22.8.2026 của Bộ Chính trị cùng Chương trình hành động của Chính phủ ban hành ngày 7.9.2026 đặt mục tiêu đến năm 2030, du lịch đóng góp trực tiếp 10 - 12% GDP, đón 45 - 50 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu đạt 80 - 90 tỉ USD. Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng được định hướng trở thành các cực tăng trưởng du lịch mạnh, trong khi Phú Quốc phát triển thành cực tăng trưởng mới. Điều đó đồng nghĩa áp lực nhân lực không chỉ tăng về số lượng mà còn đòi hỏi chất lượng cao hơn, từ lao động trực tiếp, hướng dẫn viên ngoại ngữ đến quản lý, công nghệ, vận hành dịch vụ cao cấp.

Bà Võ Ngọc Điệp, Trưởng phòng Quản lý cơ sở lưu trú du lịch, Sở Du lịch TP.HCM, cho biết sau hợp nhất TP có hơn 4.809 cơ sở lưu trú với khoảng 106.000 phòng, lực lượng lao động lưu trú ước 120.000 - 125.000 người. Dù quy mô lao động đã phục hồi nhanh sau dịch Covid-19, khoảng cách về năng lực vẫn đáng kể. Một bộ phận nhân sự nhiều kinh nghiệm đã chuyển ngành và không quay lại, trong khi người mới cần thời gian đào tạo và tích lũy kỹ năng. Không chỉ thiếu người làm các công việc phổ thông, ngành còn đối mặt khoảng trống ở nhân sự quản lý. DN cần thêm giám sát, trưởng bộ phận, quản lý cấp trung, tổng quản lý và lực lượng kế cận có khả năng vận hành trong môi trường số hóa, quốc tế hóa và cạnh tranh ngày càng cao.

ẢNH: LÊ NAM

Một điểm nghẽn khác là hướng dẫn viên, đặc biệt ở các thị trường sử dụng ngoại ngữ ít phổ biến. Cơ cấu khách quốc tế thay đổi nhanh khiến DN lữ hành có thể lập tức rơi vào cảnh thiếu người. Khách Nga đang tăng mạnh, thị trường Ấn Độ mở rộng, khách từ nhiều quốc gia châu Âu và Trung Đông gia tăng, trong khi đào tạo một hướng dẫn viên đủ khả năng giao tiếp, hiểu văn hóa và dẫn đoàn bằng ngoại ngữ hiếm cần nhiều năm. Khác với tiếng Anh hay tiếng Trung có nguồn nhân lực rộng hơn, các ngôn ngữ như Nga, Đức, Tây Ban Nha, Ý hay một số ngôn ngữ Trung Đông ít người học. DN vì thế dễ bị động: khi thị trường tăng nóng thì thiếu hướng dẫn viên, nhưng lúc lượng khách giảm lại khó bảo đảm việc làm ổn định để giữ người.

Tình trạng thiếu nhân lực càng rõ tại các điểm đến xa trung tâm

Sáng 12.9, trao đổi với Thanh Niên từ Côn Đảo, ông Nguyễn Hoàng Phương, CEO Công ty TNHH dịch vụ du lịch Poulo Condor Travel, cho biết nguồn nhân lực tại đây phụ thuộc rất lớn vào mùa vụ. Mùa cao điểm thiếu người, mùa thấp điểm có thể lại dư lao động phổ thông. Trong lĩnh vực lữ hành, sales, marketing, hướng dẫn viên đều khó tuyển; ở khách sạn, lễ tân, buồng phòng, bếp và nhân viên phục vụ trực tiếp cũng thường xuyên thiếu. Khó hơn là rất ít lao động có trình độ từ đất liền chấp nhận ra đảo sinh sống lâu dài. Dù thu nhập tại Côn Đảo có thể cao hơn nhiều khu vực, chi phí sinh hoạt cũng cao tương ứng do phần lớn hàng hóa, thực phẩm phải vận chuyển từ đất liền. Người lao động còn tốn thêm tiền thuê nhà, ăn ở. Không ít người làm vài tháng rồi trở về vì gia đình hoặc không thích nghi được cuộc sống trên đảo. Khảo sát của Hoteljob.vn xác nhận tình trạng này khi có tới 79,5% DN đã tăng lương hoặc cải thiện đãi ngộ trong 12 tháng qua, nhưng vẫn là nguyên nhân hàng đầu khiến người trẻ rời nghề. Có 59,2% cho rằng thu nhập thấp hơn ngành khác là lý do nghỉ việc, 48,7% nói ít cơ hội thăng tiến, trong khi ca kíp chỉ chiếm 15,8%. Điều đó cho thấy tăng lương đơn thuần chưa đủ. Lao động trẻ còn cần một lộ trình nghề nghiệp rõ ràng, cơ chế đánh giá minh bạch và nhìn thấy được mình sẽ tiến đến đâu sau 1, 2 hay 5 năm làm việc.

ẢNH: LÊ NAM

Liên kết giữa các bên cần đi vào thực chất hơn

PGS-TS Đặng Thị Phương Anh, Khoa Du lịch học, Trường ĐH KHXH-NV, ĐH Quốc gia Hà Nội, khẳng định thiếu nhân lực du lịch không phải vấn đề mới xuất hiện sau Covid-19. Từ trước đó, thị trường đã thiếu cả về số lượng lẫn chất lượng. Nhưng sau dịch khoảng trống càng rõ khi một bộ phận lao động rời ngành trong lúc du lịch phục hồi nhanh. Câu hỏi không chỉ là cần đào tạo thêm bao nhiêu người, mà quan trọng hơn là DN thực sự cần năng lực gì và người lao động đang thiếu năng lực nào. "Cơ sở đào tạo phải thường xuyên khảo sát thị trường lao động để biết chương trình đang đáp ứng đến đâu, DN thay đổi như thế nào và những kỹ năng nào cần bổ sung", bà Phương Anh nêu. Thực tế, khoảng cách giữa nhà trường và DN hiện vẫn lớn. Khảo sát của Hoteljob.vn cho thấy 79,5% đơn vị đánh giá chưa đến 20% ứng viên trẻ có thể đáp ứng công việc ngay; 84,6% cần ít nhất một tháng để nhân sự mới có thể làm việc độc lập đúng chuẩn. Đáng chú ý, điểm yếu mà DN nhìn thấy ở lao động trẻ không hoàn toàn nằm ở nghiệp vụ. Có 59% DN cho rằng thiếu hụt lớn nhất là kỷ luật lao động, tư duy phục vụ và khả năng chịu áp lực; trong khi kỹ năng chuyên môn chiếm 23,1%, ngoại ngữ và giao tiếp đa văn hóa 17,9%.

Vì vậy, liên kết giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và DN cần đi vào thực chất hơn. Nhà trường phải biết thị trường cần gì; DN dành nguồn lực tham gia đào tạo; người lao động chủ động cập nhật kỹ năng; cơ quan quản lý đóng vai trò dự báo nhu cầu, kết nối và tạo cơ chế hỗ trợ.

Bà Võ Ngọc Điệp cũng cho rằng không thể áp dụng một mô hình nhân lực chung cho toàn TP. Nhân lực khách sạn đô thị khác resort biển, người phục vụ MICE có yêu cầu khác nghỉ dưỡng dài ngày, còn Côn Đảo có riêng bài toán nhà ở, phúc lợi và giữ chân lao động. Đến năm 2030, du lịch VN hướng đến một quy mô hoàn toàn mới với 45 - 50 triệu lượt khách quốc tế. Nếu tốc độ đào tạo và giữ chân nhân lực tiếp tục chậm hơn tốc độ tăng trưởng của du lịch, "khát" nhân lực sẽ không chỉ là khó khăn của DN mà có thể trở thành một trong những nút thắt lớn nhất của ngành trong hành trình đến năm 2030.