Tết sớm ở vùng cao

Giữa cái lạnh se sắt, mùi khói bếp quyện trong sương giá đưa hương nếp mới lan tỏa. Ngô vàng đã xếp đầy gác bếp, và trong ánh mắt trong veo của lũ trẻ vùng cao, niềm háo hức chờ xuân đã rực lên bên những gốc đào rừng chớm nụ.

Tết về bản người Mông

ẢNH: ĐỖ TÚ

Chúng tôi ngược ngàn lên với rẻo cao xã Hùng Lợi, tỉnh Tuyên Quang khi những cơn gió bấc bắt đầu hun hút thổi qua các khe đá. Nhưng lạ thay, cái lạnh cắt da thịt của vùng cao dường như bị đẩy lùi bởi hơi ấm từ những gian bếp đỏ lửa và không khí náo nức lạ thường. 

Ở đây, người Mông đón tết theo lịch riêng, thường sớm hơn tết Nguyên đán của người dưới xuôi cả tháng trời.

Hùng Lợi có 80% đồng bào Mông. Ngay từ đầu tháng 11 âm lịch, khi những bông hoa đào, mận bắt đầu nở trắng sườn đồi, đồng bào Mông đã rục rịch gác việc nương rẫy. "Mùa ăn tết" bắt đầu. Với người Mông, tết không chỉ là thời gian nghỉ ngơi mà là sự kết nối tâm linh sâu sắc với tổ tiên sau một năm lao động miệt mài.

Dọc theo những con đường vắt vẻo ngang lưng chừng núi, đâu đâu cũng thấy hình ảnh các bà, các mẹ tất bật bên khung cửi, thêu nốt những đường kim cuối cùng trên vạt áo mới. Những bộ váy xòe xếp nếp lộng lẫy, đủ sắc màu được đem ra phơi nắng, trông xa như những đóa hoa rừng rực rỡ bừng nở giữa màn sương mù đặc quánh.

ẢNH: ĐỖ TÚ

Tiếng chày giã bánh giầy vang vọng khắp các vách đá. Từng thanh niên trai tráng thay phiên nhau giã khối xôi nếp nương thơm dẻo, trắng ngần. Ông Vàng A Tủa (70 tuổi), xã Hùng Lợi, vừa lật bánh vừa cười khà khà: "Cái bánh giầy là tượng trưng cho mặt trăng, mặt trời, là nguồn gốc sinh ra vạn vật. Tết Mông mà thiếu bánh giầy thì coi như xuân chưa về bản đâu nhà báo ạ!".

Tết của người Mông gắn với tín ngưỡng tâm linh sâu sắc và hòa mình cùng những lễ hội dân gian. Trong đó, lễ hội Gầu Tào được xem là lễ hội lớn nhất của đồng bào Mông, với quan niệm để tạ ơn tổ tiên cho mùa màng bội thu, cho chăn nuôi thuận lợi. 

Ngoài ra, những điệu hát, điệu khèn ngày tết, những trò chơi dân gian là nét sinh hoạt ngày tết không thể thiếu của đồng bào Mông. Họ cùng nhau hòa vào âm thanh ngày xuân rộn ràng, quên hết bao vất vả của năm cũ, chỉ còn đó niềm vui, niềm hạnh phúc.

Rời những lễ hội náo nhiệt, chúng tôi tìm đến thôn Lao Xa, xã Sà Phìn, nơi những nếp nhà trình tường lợp mái ngói âm dương nằm nép mình bên những dãy núi đá tai mèo hùng vĩ. 

Thôn Lao Xa có 117 hộ với 726 nhân khẩu, chủ yếu là dân tộc Mông, kinh tế dựa vào sản xuất nông nghiệp. Trong năm 2025, từ những chủ trương, chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước, cấp ủy, chính quyền địa phương đã cụ thể hóa bằng những chương trình, kế hoạch cụ thể; tạo điều kiện cho người dân tiếp cận các nguồn vốn, những tiến bộ khoa học, kỹ thuật vào sản xuất. Nhân dân trong thôn đã nêu cao tinh thần đoàn kết, khắc phục khó khăn, vươn lên phát triển kinh tế. 100% trẻ em trong độ tuổi được đến trường. Hiện, toàn thôn chỉ còn 10 hộ nghèo; hộ trung bình, hộ khá chiếm trên 90%.

Những ngày này, gia đình anh Vàng Mí Hồng tất bật chuẩn bị đón năm mới với tâm thế phấn khởi, đủ đầy hơn năm trước. Niềm vui hiện rõ trên gương mặt mỗi thành viên trong gia đình. 

"Gia đình tôi làm du lịch cộng đồng, năm nay lượng khách đến tham quan tại thôn khá đông, mang lại thu nhập ổn định cho gia đình tôi cũng như nhiều bà con trong thôn. Đón tết năm nay, tôi sẽ chuẩn bị thật đủ đầy để các con được đón năm mới trọn vẹn, hạnh phúc", anh Hồng chia sẻ.

ẢNH: ĐỖ TÚ

Lao Xa cũng là một trong những thôn làm du lịch tốt của xã Sà Phìn nói riêng và trong vùng cao nguyên đá Đồng Văn nói chung. Từ Lao Xa, dễ dàng nhận thấy một bản làng người Mông rất mới nhưng vẫn giữ nguyên được nét truyền thống, lấy bảo tồn văn hóa là nền tảng để phát triển. Thôn làm du lịch cộng đồng nhưng vẫn giữ nguyên những nếp nhà trình tường lợp mái ngói âm dương; trang phục truyền thống được các bà, các mẹ, các chị gìn giữ. Ngày đầu xuân mới, mọi người tổ chức các trò chơi dân gian, cùng nhau thổi khèn, nấu mèn mén, cùng nhau uống chén rượu đầy. No ấm đang hiện hữu ở Lao Xa.

Biên giới bình yên, dân an cư

Là thôn biên giới của xã Tùng Vài, tình hình an ninh trật tự ở Bản Thăng luôn được giữ vững, đời sống của nhân dân được cải thiện và nâng cao, cán bộ, đảng viên và nhân dân trong thôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, khối đại đoàn kết toàn dân tộc được tăng cường vững chắc.

Trong ngày đầu năm 2026, gia đình ông Cheng Dỉ Sún, thôn Bản Thăng, xã Tùng Vài vui mừng trọn vẹn trong căn nhà mới. Căn nhà được xây dựng từ sự hỗ trợ của Đồn Biên phòng Tùng Vài với số tiền 60 triệu đồng, cùng số vốn liếng gia đình ông dành dụm gần cả cuộc đời. Mong ước xây được căn nhà khang trang của ông Sún nay đã trở thành hiện thực. 

ẢNH: ĐỖ TÚ

Ông Sún chia sẻ: "Cả đời làm ruộng, chắt chiu từng đồng nhưng tôi chưa dám nghĩ sẽ xây được căn nhà vững chãi thế này. Có căn nhà mới, tết đến càng thấy vui và ấm áp hơn, không còn nỗi lo mỗi khi mưa gió; gia đình tôi cũng yên tâm lao động sản xuất để cuộc sống ngày càng ổn định trên mảnh đất quê hương".

Ông Nguyễn Xuân Hanh, Bí thư Chi bộ thôn Bản Thăng, cho biết những năm qua, song song với việc vận động bà con nhân dân làm kinh tế, cán bộ thôn cũng phối hợp với cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Tùng Vài đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về bảo vệ biên giới. Người dân hiểu rõ, biên giới bình yên, dân mới an cư, lạc nghiệp nên luôn chung tay cùng với lực lượng Bộ đội Biên phòng tham gia vào công cuộc bảo vệ vững chắc chủ quyền, lãnh thổ. Từng mét đường biên, cột mốc đều được giữ vững.

Vùng cao, biên giới hôm nay đã và đang vươn mình mạnh mẽ từ chính nội lực và những chủ trương, chính sách hợp lòng dân. Trong tiết trời đông lạnh cắt da, cắt thịt, nơi sân nhà, những gùi ngô vàng óng vừa khép lại một mùa vàng, mang theo niềm vui của người nông dân trước thềm năm mới. 

Giữa núi non trùng điệp, sự no đủ là minh chứng sinh động nhất cho cuộc sống đang đổi thay từng ngày trên các thôn, bản vùng cao còn nhiều gian khó.