Thêm 'huyệt lộ' kinh tế toàn cầu lâm nguy

Nhiều diễn biến xấu tiếp tục diễn ra ở khu vực Trung Đông - Ả Rập đe dọa trực tiếp đến kinh tế toàn cầu.

Nguồn cung dầu khó càng thêm khó

Hôm qua 12.9, AP đưa tin lực lượng Houthi ở Yemen đã chiếm đảo Perim, hay còn gọi là đảo Mayyun, nằm ở eo biển Bab al-Mandab đóng vai trò cửa ngõ kết nối biển Đỏ với Ấn Độ Dương. Việc chiếm đảo đã được xác nhận bởi một quan chức quân sự cao cấp của chính phủ Yemen và một quan chức của lực lượng Houthi. Cả hai quan chức này vốn thuộc hai phe đang đối đầu nhau, đều yêu cầu AP giấu tên.

ẢNH: REUTERS

Không những vậy, cũng vào hôm qua CNN đưa tin Ả Rập Xê Út đã đóng cửa đường ống dẫn dầu Đông - Tây do bị tấn công bởi máy bay không người lái (UAV). Trả lời phỏng vấn truyền thông tại Ireland cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Iran phải chịu trách nhiệm về vụ UAV tấn công đường ống dẫn dầu trên.

Hai diễn biến vừa nêu khiến nguồn cung dầu từ Trung Đông càng thêm khó khăn. Thời gian qua, eo biển Hormuz bị đình trệ bởi cuộc chiến Iran khiến đường ống dẫn dầu Đông - Tây và tuyến hàng hải trên biển Đỏ với cửa ngõ Bab al-Mandab trở thành giải pháp tình thế quan trọng. Cụ thể, Ả Rập Xê Út đã nâng công suất đường ống này từ mức 2,8 triệu thùng/ngày trước xung đột, lên đến mức 7 triệu thùng/ngày để chuyển dầu từ các cơ sở khai thác ở vịnh Ba Tư sang cảng Yanbu trên biển Đỏ. Sau đó, dầu thô được đưa lên các tàu rồi từ biển Đỏ qua kênh đào Suez ra Địa Trung Hải, hoặc qua eo biển Bab al-Mandab để đến biển Ả Rập rồi chuyển cho các khách hàng ở châu Á. Giải pháp này giúp bù đắp phần nào tổng nguồn cung khoảng 15 - 20 triệu thùng/ngày qua eo biển Hormuz (dựa trên 14 tháng trước xung đột) bị đình trệ.

Chính vì thế, giờ đây việc Houthi chiếm đảo Perim để án ngữ, phong tỏa Bab al-Mandab, đồng thời đường ống Đông - Tây phải ngưng hoạt động xem như giải pháp thay thế nguồn cung dầu qua eo biển Hormuz đã bị "đứng bánh".

Nguy cơ kinh tế toàn cầu chao đảo

Theo Reuters ngày 11.9 dẫn dữ liệu từ Công ty Baltic Exchange (Anh) - chuyên về dịch vụ tài chính, giá cước vận chuyển của các siêu tàu chở dầu từ vịnh Oman đến Trung Quốc đã lên mức 11,5 USD/thùng. Đây là mức cao nhất kể từ khi bùng nổ cuộc chiến Iran.

ẢNH: TỔNG HỢP

Nguyên nhân bắt nguồn từ cuộc xung đột lan rộng ở Trung Đông. Nhưng khó khăn sẽ còn lớn hơn nếu Houthi phong tỏa hoàn toàn eo biển Bab al-Mandab hoặc tập kích các tàu đi qua biển Đỏ như từng xảy ra trước đây.

Tuyến hàng hải qua biển Đỏ đóng vai trò chủ lực cho việc vận chuyển hàng hóa đường biển giữa châu Á và châu Âu, vì có thể thông qua kênh đào Suez để rút ngắn hành trình. Hiện nay, theo một số phân tích thì khoảng 12 - 15% thương mại toàn cầu bằng đường biển đi qua biển Đỏ. Chính vì thế, nếu tuyến hàng hải này bất ổn thì tàu hàng phải vòng qua mũi Hảo Vọng ở châu Phi khi di chuyển giữa châu Á và châu Âu, khiến thời gian di chuyển kéo dài thêm nhiều ngày, đồng thời chi phí vận chuyển đắt đỏ hơn.

Cuối năm 2023, sau khi xung đột lan rộng ở Trung Đông từ vụ lực lượng Hamas tấn công Israel, Houthi - vốn thân hữu với Iran và Hamas - đã tấn công tàu hàng ở biển Đỏ. Tình trạng này kéo dài qua đến năm 2024. Khi đó, Công ty phân tích Moody's dẫn dữ liệu vận chuyển hàng hải trong tháng 1.2024 cho thấy lưu lượng tàu thương mại qua biển Đỏ giảm 2/3. Các tàu đi qua mũi Hảo Vọng để né biển Đỏ đã khiến tăng gấp đôi chi phí trung bình cho tuyến vận chuyển Á - Âu trên biển, đồng thời thời gian di chuyển kéo dài trung bình thêm 25%.

Nếu kịch bản vừa nêu tái diễn thì hậu quả còn lớn hơn giai đoạn 2023 - 2024, bởi thời gian di chuyển kéo dài khiến chi phí vận chuyển tăng cao hơn nữa vì giá năng lượng thế giới đang tăng cao do nguồn cung bị bóp chặt. Khi đó, kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ chao đảo mới.