Thị trường vàng: Cẩn trọng biến động khó lường và rủi ro pháp lý

"Rồng rắn" chờ mua vàng

Thị trường vàng thế giới lẫn trong nước tuần qua đã tạo ra cơn "sóng thần" khi giá tăng vọt lập kỷ lục mới rồi nhanh chóng quay đầu lao dốc. Cú sập mạnh trên thị trường thế giới trong 2 ngày 30 - 31.1 đã thổi bay hơn 700 USD/ounce, thậm chí có lúc giảm tổng cộng 900 USD/ounce, đẩy giá vàng từ mức đỉnh gần 5.600 USD/ounce xuống còn 4.891 USD/ounce vào cuối tuần, cũng mức giảm giá kỷ lục từ trước đến nay.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Diễn biến nói trên kéo theo giá vàng miếng trong nước rơi thẳng đứng khi giảm 19,3 triệu đồng/lượng (tương đương 10%) chỉ trong 2 ngày. Đến cuối tuần, SJC mua vào còn 169 triệu đồng/lượng và bán ra 172 triệu đồng. Không chỉ vàng, giá bạc thậm chí còn đổ dốc mạnh hơn khi giảm 37 triệu đồng/kg, tương đương khoảng 30%, Phú Quý mua vào xuống 84,666 triệu đồng/kg và bán ra 87,279 triệu đồng.

Đợt lao dốc của giá vàng và bạc đã kéo lượng người mua "bắt đáy" tăng cao. Tại Hà Nội, bất chấp trời đổ mưa vào ngày cuối tuần 31.1, lượng khách xếp hàng kéo dài để kịp mua trước khi các cửa hàng đóng cửa nghỉ cuối tuần. Trên các hội nhóm mạng xã hội, việc mua bán vàng, bạc còn sôi động hơn. Tại diễn đàn Giao lưu vàng 9999, các thành viên rao bán vàng nhẫn Bảo Tín Minh Châu, Doji với giá 174 - 174,5 triệu đồng/lượng (cao hơn giá bán của công ty từ 1,5 - 2 triệu đồng/lượng); vàng miếng SJC có giá 175 triệu đồng/lượng (cao hơn giá các công ty bán ra 3 triệu đồng/lượng)…

Tuy nhiên, chưa kể những rủi ro về sự tăng giảm của giá vàng, vốn bị tác động bởi nhiều yếu tố trên thị trường quốc tế, thì việc mua bằng mọi giá trên chợ mạng, giữa các cá nhân cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro có thể mua phải vàng giả, bị lừa đảo… Đặc biệt, chỉ còn 1 tuần nữa việc mua bán vàng miếng không đúng nơi được cấp phép sẽ bị phạt nặng.

Bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó giám đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chi nhánh Khu vực 2, cho biết Nghị định 24/2012 quy định rõ hoạt động mua, bán vàng miếng của các tổ chức, cá nhân chỉ được thực hiện tại các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp (DN) được NHNN cấp giấy phép. Đến ngày 9.2 tới, Nghị định số 340/2025 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và NH chính thức có hiệu lực. Nếu vi phạm, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính từ cảnh cáo cho đến phạt tiền. Các DN kinh doanh vàng (vàng trang sức mỹ nghệ) không được cấp phép kinh doanh mua bán vàng miếng nếu thực hiện mua bán vàng miếng với cá nhân, tổ chức là trái quy định, sẽ bị xử phạt. Bên cạnh đó, mỗi khách hàng mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên phải thực hiện thông qua tài khoản thanh toán của khách hàng và tài khoản thanh toán của DN kinh doanh vàng mở tại các NH.

"Vàng với tính chất là tài sản tài chính biến động, gắn liền với nhiều yếu tố của thị trường, người dân cần cân nhắc và thận trọng trong việc mua, đầu tư vàng để tránh rủi ro. Đồng thời, cần thực hiện đúng quy định về kinh doanh mua bán vàng. Việc chấp hành tốt quy định pháp luật của DN, người dân sẽ góp phần quan trọng ổn định thị trường cũng như hạn chế tình trạng đầu cơ, làm giá và tác động tâm lý không cần thiết, ảnh hưởng đến lợi ích nền kinh tế", bà Trần Thị Ngọc Liên lưu ý.

Thực tế hiện nay, rất nhiều người có vàng, bất kể vàng miếng hay vàng nhẫn, vàng trang sức là mang ra tiệm vàng bán mà không quan tâm cơ sở đó có được cấp phép mua bán vàng miếng hay không. Có người thì quen "ôm" tiền mặt ra tiệm, xếp hàng tới lượt mình thì mới biết là mua từ 20 triệu đồng trở lên phải chuyển khoản và với giá hiện nay thì chỉ có thể mua được khoảng 1 chỉ vàng bằng tiền mặt.

Không có chuyện bán vàng không hóa đơn bị xử phạt

Trước thời điểm một số quy định xử phạt liên quan hoạt động mua bán vàng theo Nghị định số 340/2025 có hiệu lực từ ngày 9.2, một vấn đề nhận được sự quan tâm, bàn tán sôi nổi, nhất là trên các diễn đàn, hội nhóm là mua bán vàng không hóa đơn có bị phạt hay không. Thậm chí có người loan tin đi bán vàng cưới cũng có nguy cơ bị phạt, bị tịch thu vì không có hóa đơn.

Ảnh: Ngọc Thắng

Ông Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ kim hoàn đá quý TP.HCM, khẳng định không có chuyện khách hàng bán vàng không có hóa đơn thì tiệm vàng không mua lại hay bị tịch thu như thông tin lan truyền trên mạng. Các tiệm vàng hiện nay vẫn mua lại nữ trang vàng từ khách hàng. Tuy nhiên, có một thực tế phát sinh những năm gần đây, đó là các tiệm vàng đều tuân thủ về hóa đơn đầu ra - đầu vào. Trong trường hợp khách bán vàng lâu năm, bị mất giấy tờ, chứng từ mua bán thì các tiệm vàng vẫn mua lại với điều kiện khách phải cung cấp thông tin cá nhân như căn cước công dân, số điện thoại, địa chỉ… để tiệm thực hiện đầy đủ thông tin trên bảng kê. Nếu khách không chịu cung cấp thông tin thì tiệm vàng có thể từ chối mua vào bởi không đủ thông tin trên bảng kê để phục vụ lập chứng từ kế toán theo quy định.

"Nếu không có bảng kê, tiệm sẽ không thể giải trình với cơ quan quản lý thị trường, thuế về nguồn gốc hàng hóa đầu vào. Như vậy, chỉ có khách hàng không chịu cung cấp thông tin khi giao dịch cho tiệm vàng mới dẫn đến chuyện không bán được", ông Dưng giải thích.

Ngoài ra, theo ông Nguyễn Văn Dưng, các tiệm vàng cũng phải tuân thủ quy định chuyển khoản khi thanh toán mua bán vàng. Theo quy định hiện nay, việc mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên phải được thực hiện chuyển khoản thông qua tài khoản thanh toán của khách hàng và tài khoản thanh toán của DN mở tại NH. Phía DN còn phải tuân thủ quy định mua hàng từ 5 triệu đồng trở lên phải thực hiện thanh toán chuyển khoản để được tính vào chi phí. Trong bối cảnh giá vàng tăng cao, sản phẩm nữ trang vàng chỉ chứa hơn 3 phân đã vượt mức giá 5 triệu đồng, buộc phải chuyển khoản thanh toán. Thêm vào đó, tài khoản NH thanh toán phải là tài khoản chính chủ của khách hàng cũng như tiệm vàng, khách không được dùng ví điện tử để thanh toán mua, bán vàng...

"Với các quy định trên, các tiệm vàng cũng không dám thu tiền mặt khi giá trị sản phẩm vượt 5 triệu đồng hay mua lại sản phẩm nữ trang của khách mà không có thông tin… vì trái quy định thì mức phạt sẽ rất nặng", ông Dưng nói thêm.

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, phân tích: Nghị định số 232/2025 của Chính phủ có hiệu lực kể từ ngày 10.10.2025 nêu rõ nguyên tắc quản lý là quyền sở hữu vàng hợp pháp của tổ chức, cá nhân được công nhận và bảo vệ theo quy định của pháp luật. Liên quan đến hóa đơn chứng từ, Nghị định số 123/2020, được sửa đổi bổ sung theo Nghị định số 70/2025 ngày 20.3.2025 của Chính phủ nêu rõ khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, người bán phải lập hóa đơn để giao cho người mua. Như vậy, người dân có vàng đã mua từ lâu, được cho, thừa kế… không còn giấy tờ, chứng từ mua bán, nay muốn bán lại cho các điểm kinh doanh vàng bạc được phép là bình thường. Không có quy định nào từ trước đến nay yêu cầu người mua, bán vàng phải có hóa đơn. Việc lập hóa đơn giao cho người mua là trách nhiệm của DN, tiệm vàng để thực hiện đúng quy định của cơ quan quản lý về chứng từ, chế độ kế toán.

"Người dân bán vàng tại các tổ chức được cấp phép dù không có hóa đơn cũng không bị xử phạt. Tuy nhiên, người dân mua vàng, bạc hiện nay cần lưu ý đến quy định thanh toán không tiền mặt khi số tiền từ 20 triệu đồng trở lên là phải chuyển khoản từ tài khoản chính chủ. Nếu không thực hiện có thể bị DN từ chối giao dịch", luật sư Trần Xoa lưu ý.

Rủi ro tiềm ẩn khi đổ xô mua vàng

Cú sập chỉ trong 2 ngày vừa qua của giá vàng khiến nhiều người lỗ nặng. Với mức giảm 19,3 triệu đồng/lượng đối với vàng miếng còn giá vàng nhẫn giảm 20 triệu đồng, cộng thêm chênh lệch giá mua và bán là 3 triệu đồng thì người mua đỉnh đã lỗ từ 22,3 - 23 triệu đồng một lượng. Những người mua đầu tuần trước, khi giá chưa lên đỉnh thì trong vòng 1 tuần từ mức lời 13 triệu đồng (khi giá ở đỉnh) tới nay cũng đã lỗ 6 triệu đồng. Điều đó cho thấy việc dự báo giá vàng ngày càng khó khăn và rủi ro cũng rất lớn.

Ảnh: Ngọc Thắng

Theo chuyên gia tài chính Phan Dũng Khánh, nguyên nhân chính của đợt sụt giảm giá vàng vừa rồi là do nhiều nhà đầu tư chốt lời. Trên thị trường vàng quốc tế, đã xuất hiện nhiều vị thế bán khống (short) khiến giá vàng chịu áp lực trong ngắn hạn, nhất là khi giá đạt được mức lợi nhuận khủng khiếp. Thực tế cho thấy chưa hết tháng 1 nhưng vàng và bạc đứng top đầu trong số các tài sản tăng giá. Còn trong trung và dài hạn, vẫn còn nhiều yếu tố hỗ trợ giá vàng. Đó là việc nhà đầu tư cảm thấy không có gì chắc chắn trong bối cảnh xung đột địa chính trị, thương mại khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thường có những quyết sách rất khó lường. Bên cạnh đó, dù Chủ tịch mới của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) là ai chăng nữa thì xu hướng sẽ vẫn là nới lỏng tiền tệ. Ngoài ra, các NH trung ương trên thế giới có thể sẽ tiếp tục mua vàng trong bối cảnh hiện tại.

Tuy nhiên, ông Khánh cũng chỉ ra yếu tố rủi ro đối với giá vàng trong năm nay. Đầu tiên, nếu lạm phát được khống chế và các yếu tố bất ổn địa chính trị trên thế giới hạ nhiệt, dòng tiền tìm đến các kênh trú ẩn an toàn như vàng sẽ giảm đi. Yếu tố thứ hai là nếu làn sóng bán ra trong năm nay mạnh mẽ, giá vàng sẽ chịu áp lực giảm.

"Ngay cả khi xu hướng giá vàng, bạc có thể còn tăng nhưng sau cú sập mạnh vừa qua, sẽ mất nhiều thời gian để cả vàng và bạc quay lại đỉnh cũ bởi nhiều ngưỡng hỗ trợ ngắn hạn đã bị phá vỡ. Nhà đầu tư cần tỉnh táo để không tất tay hết vào vàng, bạc hoặc sử dụng đòn bẩy tài chính vì chỉ một cú giật mạnh như vậy cũng sẽ lỗ nặng, cháy tài khoản. Hơn nữa tại thị trường trong nước, khi người mua giao dịch trên các hội nhóm mạng xã hội, cá nhân với nhau sẽ chịu rủi ro về pháp lý vì mua bán không đúng nơi được cấp phép; chênh lệch giá quá cao cũng như có thể gặp hàng giả…", chuyên gia Phan Dũng Khánh chia sẻ thêm.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Trọng, Giám đốc Công ty vàng Đối tác mới, cho biết riêng trong tháng 1.2026, giá vàng tiếp tục tăng mạnh 26%, có thời điểm lên tới 29% - tương đương mức tăng của cả một năm trong giai đoạn trước đây. Do tăng quá nhanh, đợt điều chỉnh vừa qua cũng ghi nhận mức giảm mạnh nhất từ trước đến nay. Về mặt kỹ thuật, giá vàng thế giới đã "gãy xu hướng" khi mất tới 700 USD/ounce so với đỉnh, khiến việc dự báo diễn biến giá trong tuần tới trở nên rất khó khăn. Một số ý kiến cho rằng giá vàng có thể giảm sâu về quanh mức 4.000 USD/ounce trong đợt điều chỉnh này trước khi phục hồi trở lại. Hiện tại, giá vàng thế giới đang phản ứng mạnh với các yếu tố thông tin cơ bản hơn là tín hiệu kỹ thuật. Trong khi đó, các thông tin liên quan đến căng thẳng địa chính trị và kinh tế luôn tiềm ẩn yếu tố bất ngờ, và quan hệ giữa Mỹ và Iran đã thực sự ổn định hay chưa vẫn còn là dấu hỏi. Đối với thị trường vàng trong nước, do biến động giá vàng thế giới khó dự báo như trên nên khách hàng mua thời điểm này cũng sẽ có rủi ro.