Thiết kế gói hỗ trợ doanh nghiệp 'vượt bão' xăng dầu

Tăng trưởng GDP chịu sức ép

Báo cáo đánh giá nhanh tác động của chiến sự tại Trung Đông đến kinh tế VN do TS Cấn Văn Lực và nhóm tác giả Viện Nghiên cứu kinh tế BIDV vừa công bố nhận định VN là nền kinh tế mở, hội nhập sâu rộng nên đã và đang chịu tác động mạnh, khá sâu và rộng, cả trực tiếp lẫn gián tiếp. Trước hết là lĩnh vực năng lượng chịu tác động mạnh. Thứ hai, thương mại và logistics đang chịu tác động trực tiếp do bị gián đoạn chuỗi cung ứng; chi phí logistics, bảo hiểm và chi phí bảo quản lạnh đều tăng do giá xăng dầu leo thang. 

Thứ ba là tỷ giá, USD mạnh lên (do Fed giảm đà hạ lãi suất trong bối cảnh giá cả, lạm phát tăng trở lại, xu thế trú ẩn vào USD trong bối cảnh bất định) cùng với chỉ số giá nhập khẩu tăng nhanh hơn chỉ số giá xuất khẩu, khiến tỷ giá USD/VND chịu áp lực tăng. Ở kịch bản cơ sở, nhóm nghiên cứu dự báo tỷ giá USD/VND có thể tăng 2-3% trong năm 2026; nếu chiến sự kéo dài, mức biến động có thể còn lớn hơn, khó lường hơn và thu hẹp dư địa chính sách tiền tệ. Thứ tư là tác động gián tiếp chủ yếu xuất phát từ yếu tố tâm lý trở nên thận trọng hơn của doanh nghiệp (DN), nhà đầu tư và người tiêu dùng có thể làm suy yếu đồng thời cả phía cung (do chi phí tăng, gián đoạn đầu vào) lẫn phía cầu (đơn hàng và tiêu dùng chậm lại), khiến thu hút FDI có thể chậm lại, thị trường chứng khoán giảm; tăng trưởng, biên lợi nhuận và hiệu quả hoạt động của nhà đầu tư, DN chịu áp lực giảm trong trường hợp xung đột kéo dài…

TS Cấn Văn Lực nhấn mạnh: Hệ quả tổng hợp phản ánh rõ nhất ở 2 biến số cuối là lạm phát (CPI bình quân) và tăng trưởng GDP. Do nhiên liệu chiếm khoảng 4% và giao thông chiếm khoảng 9,67% trong rổ tính CPI, giá dầu khí và giá cả thế giới tăng sẽ nhanh chóng truyền dẫn vào lạm phát. Nhờ sức chống chịu của nền kinh tế đã có nhiều cải thiện, xu hướng chuyển đổi sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng… nên CPI bình quân năm 2026 có thể chỉ tăng thêm 0,3 - 0,5 điểm % (vẫn quanh ngưỡng mục tiêu 4-4,5%). Tuy nhiên, nếu giá dầu quốc tế bình quân năm duy trì vùng 95-100 USD/thùng, lạm phát có thể bị đẩy lên mức 4,5-5%. Tăng trưởng GDP cũng chịu sức ép từ cả ba phía: xuất khẩu ròng chậm lại, tiêu dùng và đầu tư trong nước suy giảm nhẹ do chi phí tăng, tâm lý thận trọng hơn… Vì vậy, Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ kịp thời để DN vượt qua khó khăn, ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng.

Ảnh: Nhật Thịnh

Đồng quan điểm, ông Hoàng Minh Hiếu, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đánh giá cuộc chiến ở Trung Đông đã tạo ra cú sốc kép chưa từng có: Làm giá dầu tăng mạnh, USD lên giá, thị trường tài chính biến động và chuỗi cung ứng năng lượng đối mặt nguy cơ gián đoạn. Đối với VN, chiến sự làm suy yếu đồng thời cả phía cung và phía cầu, khiến thu hút FDI có thể chậm lại, thị trường chứng khoán giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ tăng trưởng GDP trong năm nay. Đi cùng là những tác động chéo lên tỷ giá, lãi suất, tâm lý rủi ro và giá hàng hóa đầu vào như nhiên liệu, nhựa, phân bón… Trong khi đó, VN đang ở ngưỡng tăng trưởng "không thể lùi". Mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số GDP giai đoạn 2026 - 2030 mà Đại hội XIV đề ra là cam kết chính trị - kinh tế quan trọng. Để đạt ngưỡng đó, chúng ta đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, nhu cầu năng lượng trở thành yếu tố quyết định đối với ổn định kinh tế vĩ mô. Trên bình diện chung, các chính sách hiện hành chưa đủ tạo biên độ để làm giảm tác động của xung đột. Tỷ giá USD/VND chịu áp lực tăng 2-3%, và nếu chiến sự kéo dài, mức biến động có thể còn lớn hơn, khó lường hơn, thu hẹp dư địa chính sách tiền tệ. Do đó, cần thiết nghiên cứu ban hành gói hỗ trợ, sử dụng các chính sách tài khóa để hỗ trợ, giữ nhịp và thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

Xem xét giảm mạnh thuế, phí

Hôm qua 17.3, tại TP.HCM, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) tổ chức cuộc họp với các ngành hàng nhằm tháo gỡ khó khăn cho DN và đề xuất biện pháp bình ổn thị trường trước ảnh hưởng xung đột Trung Đông. Đại diện nhiều DN cho biết yếu tố về chi phí đầu vào, vận chuyển và sức mua đang tác động trực tiếp đến giá thành hàng hóa. Nhiều DN đang cố gắng bình ổn giá, giữ mức tối đa có thể nhưng không thể đảm bảo trong thời gian lâu dài nếu không có sự hỗ trợ tốt hơn. Để bình ổn thị trường, các DN kiến nghị cơ quan chức năng tiếp tục thực hiện các chính sách hỗ trợ thuế, phí. Cụ thể, giảm thêm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu để kéo giảm chi phí logistics. Tiếp tục gia hạn chính sách hỗ trợ thuế GTGT (thuế GTGT giảm còn 8% sẽ kéo dài đến hết năm 2026 thì có thể kéo dài thêm để kích cầu tiêu dùng nội địa). Tiếp đến là gia hạn thời gian nộp thuế thu nhập DN, thuế GTGT và tiền thuê đất để hỗ trợ dòng tiền vận hành…

Ảnh: Nhật Thịnh

Mới đây, các cơ quan chuyên ngành trong Bộ Xây dựng cũng liên tục phát đi những kiến nghị khẩn, đề xuất Chính phủ cấp bách đa dạng hóa giải pháp để ổn định thị trường xăng dầu trong nước. Trong đó, 2 loại thuế được kiến nghị giảm nhiều nhất là thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng xăng và thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu. Đồng thời, Bộ Xây dựng kiến nghị Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ về phí, lệ phí liên quan đến DN vận tải như: giảm 50% phí cất hạ cánh, điều hành bay trong lĩnh vực hàng không; miễn, giảm lệ phí ra vào cảng, bến thủy nội địa cho phương tiện thủy nội địa; và hỗ trợ lãi suất vay ưu đãi cho các đơn vị vận tải.

Theo chuyên gia kinh tế, TS Lê Xuân Nghĩa, nếu để so sánh, cuộc khủng hoảng mà kinh tế VN đang phải chống chịu vẫn chưa nghiêm trọng bằng khủng hoảng kinh tế năm 2011 hay trong đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đặc biệt ở chỗ đây là năm đầu tiên VN tiến vào kỷ nguyên mới, đặt mục tiêu vốn đã vô cùng thách thức là tăng trưởng 2 con số. Do đó, nếu để hụt nhịp tăng trưởng, để DN khó khăn kéo dài thì sẽ rất khó đạt mục tiêu tăng trưởng cho năm nay cũng như những năm tới. Do đó, rất cần khẩn trương xây dựng hệ thống chính sách hỗ trợ để nền kinh tế sớm vượt qua giai đoạn khó khăn này. "Cần phải xem xét những kiến nghị như miễn, giảm thuế, phí mà các ngành nghề, Bộ chuyên môn đã đề xuất. Đây là các chính sách mang tính "dập lửa". Đồng thời, tập trung tăng hấp thụ vốn đầu tư công", ông Nghĩa nhấn mạnh.

Ông Hoàng Minh Hiếu lưu ý gói hỗ trợ phải được thiết kế khoa học, hợp lý, không phải gói "đại trà". Gói hỗ trợ lần này không giống gói hỗ trợ giai đoạn Covid-19. Thời điểm đó là hỗ trợ nhu cầu đang suy sụp, còn gói lần này chủ yếu là hỗ trợ vì chi phí đầu vào tăng vọt. Từ đó, thiết kế sẽ khác hoàn toàn về cấu trúc và đối tượng. Cụ thể, Chính phủ có thể nghiên cứu theo 3 hướng cụ thể: Đầu tiên là chính sách về năng lượng và thuế, phí đầu vào. Đây là tầng khẩn cấp nhất, cần triển khai ngay. Hiện nay, Nghị định số 72 giảm thuế nhập khẩu ưu đãi tối huệ quốc đối với nhiều sản phẩm xăng dầu và nguyên liệu hóa dầu xuống mức 0% là bước đi đúng hướng, giúp DN nhập khẩu có thể tiếp cận nguồn cung nhiên liệu từ nhiều thị trường khác nhau mà không bị ràng buộc bởi thủ tục chứng nhận xuất xứ. 

Để giữ nhịp tăng trưởng, có thể nghiên cứu bổ sung thêm việc giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường xăng dầu và có cơ chế tự động điều chỉnh nếu giá dầu tăng cao. Điều này sẽ ngăn lạm phát chi phí đẩy lan rộng toàn bộ nền kinh tế qua kênh giá xăng dầu. Về thuế nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào sản xuất, nên giảm các nguyên liệu chiến lược như phân bón, nhựa, hóa chất cơ bản, thức ăn chăn nuôi - những mặt hàng phụ thuộc vào nguồn cung Trung Đông hoặc vận chuyển qua khu vực này. Cùng với đó, nghiên cứu phương án yêu cầu không tăng phí cảng biển, đồng thời cho phép hoàn thuế GTGT nhanh hơn cho DN xuất nhập khẩu.

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Theo ông Hoàng Minh Hiếu, chính sách tài khóa hỗ trợ DN sản xuất đóng vai trò quan trọng giúp các DN "bảo toàn" sau cơn bão để có thể tiếp tục bứt tốc trong giai đoạn đòi hỏi tăng trưởng cao. Chính phủ nên nghiên cứu giảm thuế thu nhập DN tạm thời cho các ngành chịu tác động trực tiếp như vận tải biển, logistics, dệt may (phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu), thủy sản, du lịch; Gia hạn nộp thuế, tiền thuê đất cho các DN vận tải, khai thác thủy sản, nông nghiệp, DN nhỏ và vừa có doanh thu giảm ở một mức nhất định… Đồng thời, phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa chính sách tiền tệ, tài khóa và các chính sách vĩ mô khác nhằm ổn định kinh tế, trong đó cần cân bằng giữa tỷ giá và lãi suất vì bình ổn lãi suất là cần thiết cho tăng trưởng nhưng cũng cần hợp lý để kiểm soát lạm phát, tỷ giá.

Tháo gỡ khó khăn về vốn, chính sách

Ngoài giảm thuế, phí, nhiều DN bày tỏ cần được Chính phủ hỗ trợ tháo gỡ khó khăn về cơ chế, chính sách, đặc biệt là các quy định về nhập khẩu nguyên liệu và hàng hóa. Việc rút ngắn thời gian thông quan sẽ giúp giảm bớt áp lực cho quá trình lưu thông, phân phối và sản xuất, từ đó góp phần hạ nhiệt giá cả. Bên cạnh đó, vấn đề về nguồn vốn cũng được kiến nghị xem xét. Cụ thể là lãi suất và các gói hỗ trợ vốn để phục vụ hoạt động thu mua, sản xuất và dự trữ hàng hóa, từ đó kéo giảm giá thành sản phẩm.

TS Lê Xuân Nghĩa phân tích hiện nay số lượng các dự án trọng điểm chuẩn bị triển khai trên cả nước là rất lớn. Nếu một khối lượng khổng lồ đầu tư công cùng được kích hoạt sẽ là cú hích rất mạnh kích hoạt mọi thành phần kinh tế. Mà muốn đẩy nhanh đầu tư công, chỉ cần tháo gỡ khó khăn về thủ tục đầu tư, công tác giải phóng mặt bằng là có thể đẩy ngay được. Bên cạnh đó, có một vấn đề rất lớn mà các nhà hoạch định chính sách cần nhìn rõ để thấy được gốc rễ của khó khăn mà nền kinh tế đang trải qua. Đó là hoạt động đầu tư của các DN đang chững lại, không chỉ vì khủng hoảng trên thế giới mà do lãi suất ngân hàng đang tăng quá cao.

Theo ông Nghĩa, có 3 nguyên nhân dẫn tới tình trạng này. Thứ nhất là do chính sách giám sát, kiểm soát chặt doanh thu, thuế, giao dịch thương mại đối với các hộ kinh tế gia đình. Đây là khu vực gửi tiết kiệm rất nhiều, có hộ gửi tới vài chục tỉ đồng. Với quy mô 5-7 triệu hộ kinh doanh trên cả nước, khi cùng "co" lại, rút tiền tiết kiệm về để "phòng thân" hoặc đầu tư vào vàng sẽ khiến các ngân hàng thương mại nhỏ rơi vào áp lực thanh khoản, buộc phải tăng lãi suất huy động. Nguyên nhân thứ 2 là tiền gửi của Kho bạc Nhà nước ở các ngân hàng tới gần 1,2 triệu tỉ đồng nhưng giai đoạn vừa qua đã rút để đầu tư cho các dự án công. Tuy đây là tín hiệu đáng mừng song cũng đồng thời khiến các ngân hàng lớn rơi vào khó khăn thanh khoản. Từ đó, phải nâng lãi suất huy động và lãi suất cho vay để thu hút khách hàng. Nguyên nhân thứ 3, cũng là nguyên nhân quan trọng nhất, là Ngân hàng Nhà nước thắt chặt tín dụng bất động sản (BĐS). Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành rất nhiều nghị định, nghị quyết mạnh tay tháo gỡ khó khăn cho ngành BĐS, giúp giải phóng hàng loạt dự án "đắp chiếu". Hiện nay ngành BĐS đang gánh khối lượng nguồn cung rất lớn với hàng ngàn dự án vừa thoát khó để triển khai, mà phần lớn đều là dự án nhà ở thương mại nên nhu cầu vốn rất lớn. Nếu không có vốn để xây dựng thì dự án sẽ lại rơi vào vòng đắp chiếu. 

"BĐS chững thì vật liệu xây dựng chững, đồ nội thất, gia dụng… đều chững hết. Đây chính là nút thắt cần xử lý để có dòng tiền lưu thông, có vốn đầu tư chạy lại trong nền kinh tế. Do đó, Chính phủ cần nhanh chóng tìm giải pháp kéo lãi suất cho vay ngành BĐS và cả các lĩnh vực khác. Đây không chỉ là giải pháp "giảm xóc" cho nền kinh tế trong bối cảnh khó khăn hiện nay mà còn đảm bảo đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số cho cả năm 2026", TS Lê Xuân Nghĩa nêu rõ.