Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao ngành điện tử

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về sự gắn kết thực chất giữa trường ĐH và doanh nghiệp (DN) để cùng giải bài toán chất lượng nhân lực.

ẢNH: T.T

Điện tử là ngành xuất khẩu lớn nhất của VN

Mới đây, Navigos Search phát hành Báo cáo "Nhân lực ngành điện tử 2026 - thách thức và cơ hội", khảo sát từ 22 DN sản xuất ngành điện tử tại VN. Báo cáo cho thấy bức tranh tuyển dụng của lĩnh vực điện tử - vi mạch - bán dẫn trong bối cảnh hiện tại với nhiều thách thức về nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo báo cáo, ngành điện tử VN đang tăng trưởng nhanh cả về quy mô và cơ cấu, là ngành xuất khẩu lớn nhất của VN, liên tục đóng góp hơn 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước. Tính riêng 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu ngành này đạt khoảng 150 tỉ USD.

Tuy nhiên, không chỉ VN, nhiều quốc gia trong khu vực cũng đang đẩy mạnh đầu tư để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn. Động thái này cho thấy cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư và phát triển ngành bán dẫn trong khu vực Đông Nam Á đang diễn ra ngày càng quyết liệt.

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm thiết kế, nghiên cứu và phát triển chip trong khu vực, thay vì chủ yếu đảm nhận các công đoạn lắp ráp và gia công có giá trị gia tăng thấp, theo các chuyên gia, VN cần giải quyết bài toán về thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thiếu hụt nhân lực: Thách thức lớn nhất

Khảo sát của Navigos Search cho thấy tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao đang là mối quan tâm hàng đầu của các DN trong ngành điện tử. Nhu cầu tuyển dụng các vị trí kỹ sư thiết kế vi mạch, kỹ sư bán dẫn, chuyên gia nghiên cứu và phát triển (R&D) cùng đội ngũ quản lý có kinh nghiệm đang tăng nhanh, trong khi nguồn cung thời điểm hiện tại vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu, đặc biệt là về chất lượng.

"Đây được xem là một trong những thách thức lớn nhất cần được giải quyết thông qua các chiến lược phát triển nhân lực dài hạn nếu VN muốn nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu", bà Chu Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Tài chính và pháp chế của Navigos Group, nhận định.

Trong số 22 DN được khảo sát, có 82% có kế hoạch mở rộng nhân sự trong 12 tháng tới. Trong đó, lao động trực tiếp và kỹ thuật cùng có 91% DN dự báo tăng (59% DN tăng mạnh); sản xuất 86% (50% tăng mạnh); chất lượng 86% và R&D/NPI 82% (cùng 36% tăng mạnh). Một nhóm DN có quy mô mở rộng khá lớn với 8/22 DN (36%) dự kiến tăng nhân sự từ 20% trở lên.

Phần lớn DN (73%) cho biết lao động trực tiếp là vị trí được dự báo khó tuyển nhất trong 3-5 năm tới, tiếp theo là kỹ sư/chuyên gia R&D (50% DN), kỹ sư tự động hóa (36%), kỹ sư chất lượng và kỹ sư NPI (cùng 32%). Nguồn cung về kỹ sư bán dẫn hiện tại đáp ứng chưa tới 20%.

Tuyển dụng đã khó, các DN còn gặp áp lực khi tình trạng nhân sự nhảy việc rất cao. 91% DN xem đây là hạn chế lớn. Theo đó, 6/22 DN có tỷ lệ lao động trực tiếp nhảy việc trên 20%/năm, 10/22 DN có tỷ lệ nhảy việc ở mức trên 10%/năm. Điều đó khiến cho tình trạng thiếu hụt nhân sự, đặc biệt là nhân sự chất lượng cao, càng nghiêm trọng.

Tiến sĩ Lê Quang Đạm, Tổng giám đốc Marvell VN - tập đoàn hàng đầu thế giới về giải pháp vi mạch bán dẫn, cho biết Marvell VN hiện có 650 nhân sự. Mục tiêu của DN này là mở rộng nhân lực 15-20%/năm (khoảng trên dưới 100). Từ nay đến cuối năm 2027, nhân sự của Marvell VN phát triển lên khoảng 800 người.

"Chúng tôi đang tuyển dụng theo 2 nguồn. 60-80% từ nguồn sinh viên (SV) mới tốt nghiệp trong và ngoài nước. Trong đó, nhiều em sau chương trình thực tập đã được tuyển dụng chính thức. 20% tuyển từ nguồn kỹ sư có kinh nghiệm", tiến sĩ Đạm thông tin.

ảnh: T.T

Đáp ứng về chất lượng là vấn đề quan trọng

Trong 3 năm nay, hàng loạt trường ĐH mở mới ngành vi mạch, bán dẫn và tiếp tục đào tạo các ngành liên quan để cung cấp nhân lực cho công nghiệp bán dẫn, khi lĩnh vực này nằm trong chiến lược phát triển của đất nước, với mục tiêu đến năm 2030 phải đạt 50.000 kỹ sư, cử nhân.

PGS-TS Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường ĐH Bách khoa (ĐH Đà Nẵng), cho biết trong khoảng thời gian từ 2020-2026, trường có khoảng 2.680 kỹ sư tốt nghiệp các ngành điện tử. Hiện tại, số SV các ngành điện tử (trong đó có vi điện tử - thiết kế vi mạch là chuyên ngành mới năm 2024) đang học tại trường là 4.387.

Tiến sĩ Đặng Lê Khoa, Phó trưởng khoa Điện tử - Viễn thông Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), chia sẻ hiện nay trường đào tạo 2 ngành thuộc lĩnh vực điện tử, gồm kỹ thuật điện tử - viễn thông và thiết kế vi mạch với tổng chỉ tiêu 2 ngành khoảng 350 SV/năm. Ngoài ra, trường còn đào tạo ngành công nghệ vật lý điện tử và tin học cũng có liên quan đến lĩnh vực điện tử.

Theo thạc sĩ Nguyễn Trọng Kiên, Phó khoa Kỹ thuật điện tử, Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông, từ năm 2026, cơ sở TP.HCM tuyển sinh chương trình công nghệ vi mạch bán dẫn thuộc ngành công nghệ kỹ thuật điện - điện tử, tiếp nối hướng đào tạo thiết kế vi mạch đã có tại khoa. Hiện có khoảng 1.000 SV thuộc các khóa 2022-2026 theo học các ngành lĩnh vực điện tử là công nghệ kỹ thuật điện - điện tử, kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, công nghệ vi mạch bán dẫn.

Trường ĐH FPT cũng mở ngành điện tử nòng cốt là thiết kế vi mạch bán dẫn từ năm 2024, tập trung đào tạo quy trình thiết kế, kiểm thử và sản xuất chip bán dẫn, vi xử lý cũng như vi mạch điện tử tích hợp. Hiện có hàng ngàn SV đang theo học ngành này và một số ngành liên quan đến lĩnh vực điện tử tại trường.

Tiến sĩ Lê Quang Đạm cho rằng với việc rất nhiều trường ĐH đang đào tạo các ngành về vi mạch, bán dẫn như hiện nay, có thể nói mục tiêu 50.000 kỹ sư, cử nhân trong đó có 15.000 kỹ sư về thiết kế vào năm 2030 là hoàn toàn khả thi. "Tại VN hiện có khoảng 60-70 DN lớn nhỏ về thiết kế vi mạch, với nhu cầu tuyển dụng thực tế là khoảng hơn 2.000 kỹ sư/năm. Về số lượng, các trường đang dần đáp ứng tốt. Vấn đề quan trọng là làm sao để đáp ứng về chất lượng", ông Đạm nêu.