Thỏa thuận Mỹ - Iran có 'chiếu bí' Thủ tướng Israel ?

Hôm qua, giá dầu Brent đã giảm thêm khoảng 1 USD còn 92 USD/thùng sau khi có thông tin Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận để gia hạn lệnh ngừng bắn giữa hai bên và dỡ bỏ các hạn chế đối với việc vận chuyển qua eo biển Hormuz. Theo Reuters dẫn một số nguồn tin thân cận, thỏa thuận sẽ kéo dài lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày và cho phép lưu thông tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, hai bên tiến hành đàm phán các vấn đề khác như chương trình hạt nhân của Iran.

Tuy nhiên, Reuters ngày 29.5 dẫn lời Phó tổng thống Mỹ JD Vance trả lời báo chí cho biết Washington chưa đạt thỏa thuận mới với Tehran, nhưng các bên đã tiến gần điều này, đồng thời khẳng định Mỹ đang có vị thế đẩy lùi đáng kể chương trình hạt nhân của Iran.

Ảnh: Reuters

Thời thế đổi thay

Liên quan vấn đề trên, trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, chỉ ra nhiều thông tin cho thấy thỏa thuận giữa Mỹ và Iran có thể được ký kết với các điều khoản như mở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ, giải phóng các tài sản bị đóng băng của Tehran (thông qua Qatar), và gia hạn lệnh ngừng bắn, đồng thời trì hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân. Cũng theo đó, thỏa thuận dường như không có điều khoản giải tán các lực lượng ủy nhiệm của Tehran, không có hạn chế nào đối với chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, không có lệnh cấm vĩnh viễn việc làm giàu uranium, không có việc tiếp quản kho dự trữ uranium được làm giàu cao, không đặt điều kiện về người được lựa chọn đứng đầu Iran, không có sự thay đổi chế độ.

Nếu tính cả tổn thất về sinh mạng và tiền bạc của Mỹ, sự gián đoạn kinh tế toàn cầu và thiệt hại về uy tín của Mỹ, thì thỏa thuận là thất bại chính sách đối ngoại của Tổng thống Donald Trump. Tuy nhiên, TS Bremmer cho rằng thỏa thuận như vậy càng trở nên tồi tệ hơn với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Đó là vì Thủ tướng Netanyahu, nhà lãnh đạo tại vị lâu nhất của Israel, phải đối mặt với nhiều bất lợi trong cuộc bầu cử ở nước này vào ngày 27.10 tới.

Thời gian qua, sự phản kích mạnh mẽ của Tel Aviv sau khi Hamas tấn công Israel vào tháng 10.2023 đã giúp ông Netanyahu tăng cường uy tín. Khi đó, Tel Aviv đã tấn công lực lượng Hamas (ở Dải Gaza), Hezbollah (ở Li Băng) và cả Iran khiến phần lớn nội bộ Israel ủng hộ. Tuy nhiên, tình hình cuộc chiến Iran hiện nay đang khiến nhiều người thất vọng. Ông Yair Lapid, nhà lãnh đạo đối lập tại Israel và là một trong những đối thủ chính của Thủ tướng Netanyahu, chỉ trích: "Gần 3 năm kể từ tháng 10.2023, Hamas vẫn cai trị Gaza, Hezbollah vẫn cai trị Li Băng, và thay vì một lãnh tụ tối cao (Ali) Khamenei 86 tuổi lãnh đạo Iran, thì nay là lãnh tụ tối cao (Mojtaba) Khamenei chỉ 56 tuổi đang lãnh đạo Iran".

"Khi một thỏa thuận giữa Nhà Trắng với Tehran không chỉ giữ nguyên vẹn chế độ Iran mà còn giúp chính quyền nước này củng cố sức mạnh về địa chính trị sẽ làm suy yếu lập luận của Thủ tướng Netanyahu trước cử tri rằng chỉ ông mới có thể đánh bại mối đe dọa từ Iran, hợp tác hiệu quả với Tổng thống Trump và giữ an toàn cho Israel", TS Bremmer đặt vấn đề.

Họa vô đơn chí

Theo nhà khoa học chính trị Bremmer, dù sự ủng hộ trong nước đối với cuộc chiến trên nhiều mặt trận vẫn còn cao do hầu hết người dân Israel xem Tehran và các lực lượng ủy nhiệm Iran là mối đe dọa đối với nhà nước Do Thái, nhưng phần lớn người dân cũng mệt mỏi với các vụ bê bối tham nhũng của Thủ tướng Netanyahu cũng như việc ông làm suy yếu thể chế dân chủ của Israel, đồng thời ông còn ủng hộ quá mức lợi ích của người Do Thái cực đoan và cử tri ở các khu định cư.

Trong khi đó, với tình hình hiện nay ở Quốc hội Israel, liên minh cầm quyền của Thủ tướng Netanyahu, gồm các đảng cực hữu và cực đoan tôn giáo, đang thiếu đáng kể so với 61 ghế cần thiết để duy trì đa số tại quốc hội. "Thủ tướng Netanyahu đặt mục tiêu lật đổ chế độ Iran; thay vào đó, chính chế độ của ông đang trên bờ vực sụp đổ", vị chuyên gia đánh giá.

Bất lợi càng lớn hơn cho Thủ tướng Netanyahu là nhiều cuộc điều tra hình sự đang nhắm vào ông. Và bất chấp áp lực từ Tổng thống Trump, Tổng thống Israel Isaac Herzog đến nay vẫn từ chối ân xá cho Thủ tướng Netanyahu, nên các phiên tòa xét xử tham nhũng đối với ông sẽ tiếp tục diễn ra. Điều này càng khiến ông Netanyahu thêm khó khăn.

TS Bremmer phân tích thêm: "Trước nay, lợi thế cho ông Netanyahu chính là sự phân mảnh của phe đối lập - bao gồm các đảng cánh hữu, trung dung, cánh tả và các đảng Ả Rập - trong khi khối nhỏ của ông vẫn tương đối thống nhất, với các đối tác cực hữu và cực đoan tôn giáo vốn có thể giành được những nhượng bộ về chính sách từ ông Netanyahu mà không chính phủ nào khác chịu nhượng bộ (kể cả các liên minh trước đây của Thủ tướng Netanyahu). Nhưng sự đoàn kết đó bắt đầu rạn nứt khi các đảng cực đoan Chính thống giáo Shas và UTJ tạm thời rút sự ủng hộ khỏi liên minh vào năm ngoái do Thủ tướng Netanyahu không thông qua luật miễn nghĩa vụ quân sự cho cử tri của họ. Trong khi đó, 2 cựu thủ tướng là ông Lapid theo chủ nghĩa trung dung và ông Naftali Bennett theo chủ nghĩa cánh hữu đã đồng ý liên danh nhằm tập hợp nguồn lực, tối đa hóa số ghế trong Quốc hội Iran mà khối này có thể giành được".

Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy khối đối lập Israel đang bám sát phe của ông Netanyahu, nhưng vẫn thiếu 2 ghế so với 61 ghế cần thiết để thành lập chính phủ đa số. Mặc dù vậy, khoảng cách có thể thu hẹp nhanh nếu Mỹ và Iran đạt thỏa thuận như trên.