Thỏa thuận Mỹ - Iran gặp lực cản gì?

Hôm qua 15.6, lãnh đạo nhiều nước lên tiếng ủng hộ việc Mỹ và Iran thông báo đạt thỏa thuận khung cho hòa bình giữa hai bên. Thỏa thuận cũng khiến giá dầu WTI và Brent đều giảm khoảng 5%, lần lượt còn 80,4 USD/thùng và 82,9 USD/thùng.

Nhiều điểm mờ

Viết trên mạng xã hội vào rạng sáng qua (theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố: "Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất. Xin chúc mừng tất cả mọi người!", đồng thời nêu thêm rằng: "Các tàu của thế giới, hãy khởi động động cơ của bạn. Hãy để dầu chảy!". Trong bài phát biểu tại quốc hội vào hôm qua, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết nước này sẽ tổ chức lễ ký kết thỏa thuận Mỹ - Iran dự kiến diễn ra vào thứ sáu (19.6) tại Geneva (Thụy Sĩ).

ẢNH: REUTERS

Đến chiều qua, cả Washington lẫn Tehran đều chưa công bố chi tiết về thỏa thuận. Tuy nhiên, theo tờ The New York Times, dựa trên thông tin các bên công bố thì phác họa nên một số điểm nổi bật trong thỏa thuận khung giữa hai bên.

Theo đó, Mỹ và Iran tạm chấm dứt giao tranh trong 60 ngày để cùng tiến hành các đàm phán chuyên sâu giải quyết bất đồng tồn đọng như chương trình hạt nhân của Tehran. Hai bên cũng cam kết ngừng các hoạt động quân sự trên tất cả mặt trận, bao gồm cả Li Băng, và ngay lập tức mở lại eo biển Hormuz để dòng chảy tự do dầu mỏ và các sản phẩm khác từ Trung Đông vào thị trường toàn cầu, theo các quan chức được tóm tắt về tài liệu.

Trước mắt, về chương trình hạt nhân, Iran khẳng định trong thỏa thuận rằng nước này sẽ không bao giờ tìm cách chế tạo hoặc mua vũ khí hạt nhân. Nhưng cần lưu ý rằng Tehran vẫn cam kết điều này suốt nhiều năm qua, bao gồm cả trong thỏa thuận được ký với Washington dưới thời Tổng thống Mỹ Barack Obama vào năm 2015. Lâu nay, Iran luôn cho rằng chương trình hạt nhân của nước này chỉ đáp ứng mục đích dân sự. Nên để đạt mục tiêu của Mỹ đề ra là loại bỏ chương trình hạt nhân của Iran, thì Tehran phải đồng ý từ bỏ lượng uranium đã làm giàu đến tỷ lệ 60%. Vấn đề đặt ra là Iran từ bỏ lượng uranium làm giàu thế nào sẽ phụ thuộc vào các cuộc đàm phán tiếp theo trong khoảng thời gian 60 ngày, nhất là khi Tehran vẫn bảo lưu quyền phát triển hạt nhân dân sự.

Rào cản Israel

Không chỉ vấn đề hạt nhân mà thông tin về thỏa thuận Mỹ - Iran còn gặp lực cản lớn từ chiến dịch quân sự của Israel ở Li Băng. Trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chưa lên tiếng về thỏa thuận trên thì các quan chức cấp cao trong chính quyền của ông đã phản ứng mạnh.

Theo tờ The Times of Israel, ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ngay trong ngày 15.6 đã tuyên bố Tel Aviv sẽ không rút khỏi các khu vực họ đang kiểm soát ở Li Băng. Ông còn cảnh báo nếu Iran tấn công Israel liên quan những diễn biến tại Li Băng thì sẽ bị đáp trả không khoan nhượng. Ông nhấn mạnh: "Thủ tướng Netanyahu và tôi đang theo đuổi một chính sách rõ ràng, quyết định rằng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) tiếp tục hiện diện trong các khu vực an ninh ở Li Băng, Syria và Dải Gaza, không giới hạn thời gian, để bảo vệ biên giới và các cộng đồng Israel khỏi các lực lượng quân sự".

Tương tự, viết trên mạng xã hội X ngày 15.6, Bộ trưởng An ninh quốc gia Israel Itamar Ben Gvir thẳng thắn chỉ trích: "Thỏa thuận của Trump không ràng buộc chúng tôi" và "Thỏa thuận này không bảo vệ an ninh của chúng tôi". Vị Bộ trưởng còn khẳng định: "Israel không phải là đối tượng của Mỹ, và chúng tôi là một quốc gia độc lập và có chủ quyền".

Thực tế, Thủ tướng Netanyahu đang rơi vào tình thế khó khăn liên quan vấn đề Hezbollah ở Li Băng. Khi thỏa thuận giữa Washington và Tehran giữ nguyên vẹn chế độ Iran và giúp chính quyền Iran củng cố sức mạnh về địa chính trị sẽ làm suy yếu lập luận của Thủ tướng Netanyahu trước cử tri lâu nay rằng chỉ ông mới có thể đánh bại mối đe dọa từ Iran, hợp tác hiệu quả với Tổng thống Trump và giữ an toàn cho Israel. Cách đây chưa lâu, ông Yair Lapid, nhà lãnh đạo đối lập tại Israel và là một trong những đối thủ chính của Thủ tướng Netanyahu, từng chỉ trích: "Gần 3 năm kể từ tháng 10.2023, Hamas vẫn cai trị Gaza, Hezbollah vẫn cai trị Li Băng, và thay vì một lãnh tụ tối cao (Ali) Khamenei 86 tuổi lãnh đạo Iran, thì nay là lãnh tụ tối cao (Mojtaba) Khamenei chỉ 56 tuổi đang lãnh đạo Iran".

Vì thế nếu tuân thủ theo thỏa thuận thì chính quyền Thủ tướng Netanyahu gặp sức ép nội bộ không nhỏ, dẫn đến bất lợi lớn trong cuộc bầu cử quốc hội Israel dự kiến diễn ra ngày 27.10 tới. Liên minh cầm quyền của Thủ tướng Netanyahu, gồm các đảng cực hữu và cực đoan tôn giáo, đang thiếu đáng kể so với 61 ghế cần thiết để duy trì đa số tại quốc hội. Nên trong bối cảnh Israel gặp bất lợi với thỏa thuận Mỹ - Iran thì tương lai chính trị của cá nhân Thủ tướng Netanyahu lẫn đảng của ông sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.

Từ thực tế đó Tel Aviv có thể tiếp tục các chiến dịch quân sự ở Li Băng dẫn tới ảnh hưởng không nhỏ cho thỏa thuận Mỹ - Iran.