Thượng đỉnh Mỹ - Trung: nhiều hình ảnh, ít kết quả?

Tối 24.9 (theo giờ Washington D.C), Tổng thống Trump và phu nhân đã tổ chức quốc yến để chiêu đãi Chủ tịch nước Tập Cận Bình và phu nhân. Ngoài quan chức cấp cao hai nước, nhiều "ông trùm" công nghệ của Mỹ cũng có mặt tại quốc yến. Phát biểu buổi tiệc, hai nhà lãnh đạo đã dành nhiều lời khen tặng cho nhau.

Bất đồng còn đó ?

Trước đó, Tổng thống Trump và Chủ tịch nước Tập Cận Bình đã có cuộc hội đàm thượng đỉnh. Đến chiều qua (theo giờ VN), chưa rõ chi tiết các thỏa thuận đạt được giữa hai bên, nhưng thông tin ban đầu cho thấy chưa có đột phá nào dù đồng thuận "ổn định chiến lược".

Ảnh: AP

Liên quan hội đàm, thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 25.9 nêu: "Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh rằng đội ngũ kinh tế và thương mại của hai bên đã có một vòng tham vấn mới và đạt được một thỏa thuận chung mới" và ông Tập nhấn mạnh: "Hợp tác là con đường hai chiều. Để giữ cho quan hệ kinh tế và thương mại ổn định, danh sách hợp tác cần được kéo dài, và danh sách vấn đề cần được rút ngắn". Bên cạnh đó, Chủ tịch nước Tập Cận Bình hy vọng Mỹ tuân thủ lập trường phản đối "độc lập Đài Loan" và xử lý vấn đề Đài Loan một cách thận trọng. Ngoài ra, hai nhà lãnh đạo cũng thảo luận về trí tuệ nhân tạo (AI), tình hình bán đảo Triều Tiên, Trung Đông và xung đột Ukraine.

Trong đó, về vấn đề AI, thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc nêu rằng Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định: "Hai bên có thể tiếp tục đối thoại về AI, trao đổi quan điểm về các rủi ro và lợi ích của nó, và cùng nhau ngăn chặn việc lạm dụng AI. AI phải được giữ dưới sự kiểm soát của con người". Điều này hoàn toàn ngược lại với nội dung Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội Truth Social vào sáng 24.9 rằng Mỹ và Trung Quốc đều phản đối quản lý chặt AI.

Ngược lại, phía Mỹ chưa chính thức phát đi thông cáo xoay quanh nội dung cuộc hội đàm. Tuy nhiên, truyền thông Mỹ đưa tin Chủ tịch nước Tập Cận Bình một lần nữa nhấn mạnh hai bên cần tránh "cạm bẫy Thucydides". Đây là một khái niệm trong khoa học chính trị cho rằng khi một cường quốc đang nổi lên đe dọa thay thế một cường quốc hiện tại thì kết quả thường dẫn đến chiến tranh. Trong cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo hồi tháng 5 tại Bắc Kinh, Chủ tịch nước Tập Cận Bình từng nhấn mạnh việc tránh "cạm bẫy Thucydides".

Về thương mại, hai bên dường như chỉ mới đồng ý gia hạn thêm 2 tháng đối với thỏa thuận Busan, vốn được xem là thỏa thuận "đình chiến" về thương mại mà hai nhà lãnh đạo đạt được cuối năm ngoái khi gặp nhau tại Hàn Quốc. Như thế, hiệu lực của thỏa thuận Busan lẽ ra kết thúc vào ngày 10.11 tới đây sẽ được gia hạn đến ngày 10.1.2027. Thời gian gia hạn này thấp hơn mức kỳ vọng trước đó là 6 tháng, dù phía Trung Quốc được cho là muốn gia hạn cho đến hết nhiệm kỳ của Tổng thống Trump.

Bên cạnh đó, Chủ tịch nước Tập Cận Bình đưa ra lời mời 100.000 sinh viên Mỹ đến Trung Quốc trong vòng 5 năm tới. Trước đó, Tổng thống Trump từng bày tỏ mong muốn cho phép thêm 600.000 sinh viên Trung Quốc theo học tại các trường đại học Mỹ, nên vấp phải sự phản đối từ những người ủng hộ ông có quan điểm cứng rắn về vấn đề nhập cư. Ông Trump cũng thông báo rằng 2 chú gấu trúc từ Trung Quốc sẽ sớm đến ngôi nhà mới tại Sở thú Atlanta (bang Georgia) trong những ngày tới.

Không bất ngờ

Việc hội đàm thượng đỉnh Mỹ - Trung thiếu đột phá là điều đã được dự báo từ trước. Như trả lời Thanh Niên trước hội đàm, TS Zack Cooper, chuyên gia cao cấp của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI, trụ sở Washington D.C), cho rằng hai nhà lãnh đạo sẽ "có nhiều cơ hội chụp hình đẹp, nhưng chẳng có gì đột phá". Đồng thuận "ổn định chiến lược" là điều mà hai nhà lãnh đạo vốn dĩ đã đạt được trong cuộc hội đàm tại Bắc Kinh hồi tháng 5.

Không những vậy, việc Chủ tịch nước Tập Cận Bình tái nhấn mạnh "cạm bẫy Thucydides" được xem như một thông điệp thể hiện sự cứng rắn trước nhà lãnh đạo đồng cấp.

Thực tế, bất đồng giữa Mỹ và Trung Quốc tồn tại dai dẳng, đồng thời còn là cuộc cạnh tranh không khoan nhượng dù vẫn lệ thuộc vào nhau. Hơn thế nữa, thời điểm hiện nay dường như chưa phù hợp để Bắc Kinh đạt thỏa thuận đột phá với Washington. Trả lời Thanh Niên, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) nhận định: "Bắc Kinh dường như tin rằng đảng Cộng hòa sẽ thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khiến vị thế của Tổng thống Trump suy yếu trong 2 năm cuối của nhiệm kỳ tổng thống. Nếu như vậy, Bắc Kinh sẽ cố gắng chờ đợi kết quả bầu cử rồi mới chốt một thỏa thuận mang tính ổn định, nhằm tích lũy nguồn lực để cạnh tranh với Mỹ trong giai đoạn hậu Trump. Ngược lại, Washington muốn đạt được thỏa thuận trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ để tận dụng làm lợi thế chính trị nhằm giành chiến thắng".