Thủy điện miền Trung 'khát nước' giữa mùa mưa

06/11/2026 09:30 GMT+7

Dù đang giữa cao điểm mùa mưa lũ, nhiều hồ thủy điện lớn ở Đà Nẵng, Quảng Ngãi vẫn cạn nước nghiêm trọng, mực nước thấp hơn mực nước dâng bình thường hàng chục mét.

Nguyên nhân của tình trạng nói trên là ảnh hưởng của hiện tượng El Nino khiến dòng chảy về hồ suy giảm, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước phục vụ phát điện, sinh hoạt và sản xuất trong mùa khô năm 2027.

TRƠ ĐÁY GIỮA MÙA MƯA

Theo ghi nhận của PV Thanh Niên tại hồ thủy điện Đăk Mi 4 (TP.Đà Nẵng), khung cảnh đầu tháng 11.2026 khác xa những năm trước. Thông thường, vào thời điểm này, nước từ các đợt mưa lớn đổ về, mực nước lòng hồ dâng cao, nhà máy bắt đầu tính toán điều tiết xả lũ nhằm bảo đảm an toàn công trình và giảm nguy cơ ngập lụt vùng hạ du. Thế nhưng, năm nay, nước tại nhiều khu vực lòng hồ rút sâu, để lộ những bãi cát rộng lớn, người dân có thể xuống chăn bò.

Ở Quảng Ngãi, nhiều thủy điện cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Ghi nhận ngày 3.11 tại hồ chứa thủy điện Đakđrinh cho thấy mực nước ở mức thấp. Công ty CP thủy điện Đakđrinh cho biết năm 2026, lượng mưa trên địa bàn Quảng Ngãi thấp hơn trung bình nhiều năm, khiến lượng nước đổ về hồ không ổn định. Trước ngày 31.10, mực nước hồ có thời điểm xuống dưới cao trình 375 m, tức thấp hơn mực nước chết.

Ông Nguyễn Duy Nghĩa, Trưởng phòng Kỹ thuật Công ty CP thủy điện Đakđrinh, cho biết trong các năm 2018 và 2026, hồ Đakđrinh đều rơi vào tình trạng mực nước xuống dưới mực nước chết. "Ảnh hưởng của hiện tượng El Nino khiến lượng nước về hồ Đakđrinh thấp hơn mức trung bình nhiều năm khoảng 3%. Điều này không chỉ ảnh hưởng hoạt động phát điện mà còn gây khó khăn cho việc dự trữ nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt trong năm 2027", ông Nghĩa nói.

Sau khi dừng phát điện từ ngày 1.11, mực nước trong hồ đã đạt cao trình 379 m, trong khi mực nước dâng bình thường là 410 m. "Nếu không có mưa, tình hình rất căng thẳng cho việc tích nước phục vụ sản xuất vụ đông xuân năm 2027 và nhu cầu sử dụng nước tại các khu công nghiệp của tỉnh Quảng Ngãi", ông Nghĩa chia sẻ.

Trước tình hình trên, Công ty CP thủy điện Đakđrinh quyết định ngừng toàn bộ hoạt động phát điện để ưu tiên tích nước theo chỉ đạo của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, việc này cũng khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong bảo đảm sản lượng điện theo kế hoạch được giao.

7 HỒ THỦY ĐIỆN MỚI TÍCH ĐƯỢC 20% DUNG TÍCH HỮU ÍCH

Tại Đà Nẵng, từ tháng 6 đến giữa tháng 10.2026, hầu hết lượng nước trên các sông thuộc lưu vực Vu Gia - Thu Bồn đều thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10 - 33%, dù trong tháng 9 và 10 xuất hiện một số đợt mưa lũ nhỏ. Cụ thể, hồ A Vương hiện có mực nước 355,2 m; Sông Bung 4 là 211,3 m; Đăk Mi 4A là 242 m và Sông Tranh 2 là 151,5 m. Dung tích nước hiện tại của các hồ chỉ đạt khoảng 15 - 22% so với dung tích thiết kế. Trong khi đó, nhiều hồ thủy lợi có dung tích từ 1 triệu m³ trở lên cũng mới tích được khoảng 40 - 70% dung tích thiết kế.

Theo Sở NN-MT TP.Đà Nẵng, trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn hiện có 7 hồ thủy điện lớn giữ vai trò chủ đạo trong điều hòa dòng chảy và bảo đảm nguồn nước cho hạ du, gồm Sông Bung 2, Đăk Mi 4, A Vương, Khe Diên, Sông Tranh 2, Sông Côn 2 (bậc 1) và Sông Bung 4. Tổng dung tích hữu ích của 7 hồ này là hơn 1,3 tỉ m³. Tuy nhiên, đến cuối tháng 10.2026, cả 7 hồ mới tích được hơn 266 triệu m³, đạt khoảng 20% tổng dung tích hữu ích.

Đáng lo ngại hơn, bản tin dự báo mùa cho thấy tình trạng thiếu hụt lượng mưa có thể xảy ra trên khắp lưu vực. Dòng chảy trong những tháng cuối năm 2026 có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 20 - 40%. Đây là những dấu hiệu cảnh báo nguy cơ thiếu nước trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn trong mùa cạn năm 2027.

Ông Ngô Xuân Thế, Phó tổng giám đốc Công ty CP thủy điện A Vương, cho biết lưu lượng nước về các hồ thủy điện trong tháng 10 suy giảm nghiêm trọng. Dự báo từ nay đến hết mùa mưa năm 2026 và kéo dài đến tháng 9.2027, lượng mưa tiếp tục thấp hơn trung bình nhiều năm, khiến khả năng bổ sung nước cho các hồ từ những đợt mưa sắp tới cũng hạn chế. Để đáp ứng nhu cầu phụ tải và bảo đảm mục tiêu tích nước các hồ lên mực nước dâng bình thường vào cuối năm, hệ thống điện đã phải huy động các tổ máy chạy dầu. Dù vậy, khả năng tích nước đến mực nước dâng bình thường của các hồ trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn nói chung và hồ A Vương nói riêng vẫn khó đạt được.

Theo ông Thế, để ứng phó kịch bản El Nino kéo dài, thủy điện A Vương đã xây dựng các kịch bản tích nước, phát điện. "Mục tiêu của nhà máy trong năm 2027 chủ yếu là vận hành an toàn, tin cậy, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu của hệ thống điện, đồng thời bảo đảm nhu cầu cấp nước tối thiểu cho vùng hạ du và duy trì dòng chảy môi trường cũng là nhiệm vụ phải thực hiện", ông nói.

ĐỀ NGHỊ HẠN CHẾ PHÁT ĐIỆN ĐỂ TÍCH NƯỚC

Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã có văn bản gửi Bộ Công thương đề nghị xem xét hạn chế huy động phát điện tại Nhà máy thủy điện Đakđrinh, tạo điều kiện tích nước. Theo UBND tỉnh, nếu tiếp tục huy động phát điện, khả năng tích nước của hồ đến cuối mùa mưa năm 2026 sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm suy giảm nguồn nước phục vụ phát điện và cấp nước cho khu vực hạ du trong mùa khô năm 2027.

Sở NN-MT TP.Đà Nẵng cũng đã yêu cầu các chủ hồ thủy điện khẩn trương xây dựng phương án vận hành linh hoạt, ưu tiên tích nước. Ông Trương Xuân Tý, Phó giám đốc Sở NN-MT TP.Đà Nẵng, cho biết thành phố lo ngại nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trong mùa khô năm 2027 do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino. Sở đã có văn bản tham mưu UBND thành phố triển khai các giải pháp ứng phó, trong đó chú trọng chủ động tích nước tại các hồ chứa thủy điện để bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất. "Thành phố đang chủ động rà soát, đánh giá tình hình và phối hợp với các đơn vị liên quan để có phương án ứng phó phù hợp. Đồng thời, xây dựng kế hoạch mới về các biện pháp bảo đảm nguồn nước sinh hoạt trên địa bàn năm 2027", ông Tý cho hay.

Bộ NN-MT yêu cầu chủ động tích nước, bảo đảm an ninh nguồn nước

Bộ NN-MT đề nghị TP.Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ngãi chỉ đạo các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa theo dõi chặt chẽ diễn biến mưa, dòng chảy và dự báo khí tượng thủy văn để xây dựng kế hoạch vận hành, chủ động tích nước hợp lý ngay từ mùa mưa năm 2026. Việc tích nước phải hài hòa với yêu cầu cắt, giảm lũ, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du, đồng thời hạn chế xả thừa, lãng phí nguồn nước; bảo đảm phù hợp nhu cầu tưới thực tế ở hạ du, tránh gia tăng phát điện để ưu tiên tích trữ nguồn nước phục vụ mùa cạn năm 2027.

Đối với các hồ thủy điện A Vương, Sông Bung 4, Đăk Mi 4, Sông Tranh 2, Sông Bung 2, Sông Côn 2 bậc 1 và Khe Diên, cần xây dựng kế hoạch vận hành linh hoạt theo từng giai đoạn, ưu tiên dành dung tích bảo đảm nguồn nước cho sinh hoạt và sản xuất ở hạ lưu. Đồng thời, rà soát, điều chỉnh nhu cầu và chế độ khai thác, sử dụng nước tại hạ du sông Vu Gia - Thu Bồn phù hợp chế độ vận hành phát điện, tránh lãng phí nguồn nước tích trữ.

Riêng với 2 hồ Nước Trong và Đakđrinh, Bộ NN-MT yêu cầu xây dựng phương án vận hành phù hợp từng giai đoạn, phối hợp điều tiết nguồn nước, hạn chế xả thừa. Bên cạnh đó, tỉnh cần rà soát, điều chỉnh chế độ khai thác, sử dụng nước ở hạ du sông Trà Khúc, đặc biệt là nhu cầu cấp nước của hệ thống thủy lợi Thạch Nham, phù hợp với khả năng cấp nước thực tế của các hồ.