Tiền thưởng tết 'ting ting' vào tài khoản, 'tự thưởng' thế nào để không phung phí?

Tự thưởng cuối năm bị nói "uổng tiền", "phung phí"

Trên Threads, một bài đăng chia sẻ việc tự thưởng chiếc túi hàng hiệu trị giá hơn chục triệu đồng đã thu hút nhiều ý kiến trái chiều gây tranh cãi. Bên cạnh lời chúc mừng, không ít bình luận cho rằng việc chi tiêu như vậy là "làm quá", "phung phí", "uổng tiền"….

Ở góc nhìn tích cực, anh Hà Viết Nam (34 tuổi, ngụ ở đường Cách Mạng Tháng Tám, P.Hòa Hưng, TP.HCM; trước là P.13, Q.10, TP.HCM), cho biết cuối năm anh thường tự thưởng bằng việc nâng cấp điện thoại, máy tính xách tay đã dùng nhiều năm. 

"Đó là những thứ phục vụ công việc lẫn sinh hoạt hằng ngày, nâng cấp khi đã cũ là hợp lý, không thể coi là phung phí", anh Nam nói.

Ngược lại, anh Nguyễn Thế Hoan (27 tuổi, ngụ ở 74 Bà Hạt, P.Vườn Lài, TP.HCM; trước là P.9, Q.10, TP.HCM) chọn cách "án binh bất động" mỗi dịp cuối năm.

"Tôi từng thấy nhiều người tiêu gần hết tiền thưởng chỉ trong vài ngày, rồi sau tết lại lo thiếu tiền nhà. Tự thưởng kiểu đó dễ biến thành áp lực tài chính", Hoan chia sẻ.

ẢNH MINH HỌA: THANH NAM

Lý giải chuyện nhiều người trẻ muốn tự thưởng cho bản thân dịp cuối năm, chuyên gia tâm lý học lao động Nguyễn Thành Long, Trung tâm tham vấn và trị liệu, tư vấn tâm lý Khải An (TP.HCM) cho rằng: "Việc tự thưởng cho bản thân sau một giai đoạn nỗ lực là phản ứng tâm lý hoàn toàn bình thường. Sau một năm lao động liên tục, con người có nhu cầu được ghi nhận, được bù đắp về tinh thần. Tự thưởng giúp giải tỏa căng thẳng, tái tạo năng lượng và tạo động lực cho năm mới".

Ông Long cho rằng: "Vấn đề nằm ở chỗ, trong bối cảnh mạng xã hội lan tỏa mạnh mẽ các hình ảnh tiêu dùng hào nhoáng, việc tự thưởng dễ bị đẩy từ nhu cầu cá nhân sang so sánh xã hội. Khi đó, người trẻ không còn mua vì mình cần hay mình thấy vui, mà mua vì "ai cũng có", "không muốn thua kém". Những sự đối lập này phản ánh rõ một thực tế, là tự thưởng không xấu, nhưng cách tự thưởng mới là điều khiến tranh cãi".

Còn chuyên gia tài chính cá nhân Lại Thị Hà, Công ty kế toán Thuận Việt (TP.HCM) phân tích: "Chi tiêu cảm xúc là cụm từ được nhắc đến ngày càng nhiều trong các cuộc thảo luận về tài chính cá nhân. Đó là khi quyết định mua sắm không dựa trên nhu cầu thực tế hay khả năng tài chính, mà bị chi phối bởi cảm xúc nhất thời: stress, áp lực, so sánh, hay tâm lý cảm thấy "xứng đáng". Và cuối năm là thời điểm rủi ro cao cho chi tiêu cảm xúc vì hội tụ nhiều yếu tố: tiền thưởng về cùng lúc, áp lực xã hội, tâm lý xả hơi sau một năm làm việc và kỳ vọng về một khởi đầu mới".

Thực tế, anh Hoàng Vũ Quốc Tiến (26 tuổi, ngụ ở 267 Phan Văn Trị, P.Bình Thạnh, TP.HCM; trước là P.12, Q.Bình Thạnh, TP.HCM) thừa nhận từng đặt tour du lịch sang chảnh dịp cuối năm dù tài chính chưa dư dả chỉ vì thấy bạn bè check-in rầm rộ. "Đi thì vui, nhưng về lại lo trả nợ thẻ tín dụng", Tiến nói.

Tương tự, chị Đặng Thị Thùy Linh (26 tuổi, ngụ ở 109 Trần Khắc Chân, P.Đức Nhuận, TP.HCM; trước là P.9, Q.Phú Nhuận, TP.HCM) cho biết từng dùng gần hết tiền thưởng để mua quần áo, mỹ phẩm, đồ công nghệ. "Lúc mua rất sướng, nhưng vài tháng sau nhìn lại nhiều món không dùng tới. Cảm giác phung phí đến muộn nhưng kéo dài", Linh chia sẻ.

ẢNH MINH HỌA: THANH NAM

Tự thưởng thế nào là hợp lý?

Không ít người trẻ cho biết họ ngại tự thưởng không phải vì thiếu tiền, mà vì sợ bị đánh giá. Chị Đào Thị Trang Thanh (33 tuổi, ngụ ở 1009 Nguyễn Tất Thành, P.Thanh Khê, TP.Đà Nẵng; trước là P.Xuân Hà, Q.Thanh Khê, Đà Nẵng) bộc bạch: "Mua điện thoại mới hay đi du lịch đều dễ bị hỏi sao không để dành. Nhiều lúc làm ra tiền mà cứ như phải xin phép người khác".

Theo ông Long, câu chuyện tự thưởng không đáng bị lên án nếu người trẻ hiểu rõ khả năng của mình, không vay mượn quá sức, không đánh đổi sự ổn định dài hạn.

"Câu hỏi không nằm ở việc có nên tự thưởng hay không, mà là tự thưởng có ý thức hay không. Một món đồ sẽ được dùng mỗi ngày, một chuyến đi giúp hồi phục năng lượng, hay một khoản đầu tư cho bản thân trong tương lai… đó đều là những hình thức tự thưởng đáng giá. Ngược lại, mua sắm chỉ để "bằng người ta", để khoe trên mạng xã hội, hoặc để khỏa lấp cảm xúc tiêu cực tạm thời, rất dễ để lại dư vị hối tiếc. Cuối năm là lúc nhìn lại một hành trình đã qua. Tự thưởng, nếu được đặt đúng chỗ, không phải là phung phí, mà là cách người trẻ học cách trân trọng công sức của chính mình, một cách trân trọng có trách nhiệm", ông Long chia sẻ.

Bà Hà khuyến nghị: "Nên chia tiền thưởng thành nhiều phần. Một phần để tự thưởng (khoảng 10 – 30%). Một phần để tiết kiệm hoặc dự phòng rủi ro. Một phần cho các kế hoạch ngắn hạn như học tập, sửa nhà, trả nợ, đầu tư nhỏ. Việc "khóa" trước một khoản cho tiết kiệm sẽ giúp người trẻ bớt "cảm giác tội lỗi" khi chi tiêu. Khi biết mình đã để dành đủ, phần tiền còn lại dùng để tự thưởng sẽ nhẹ đầu hơn, không bị giằng xé giữa hưởng thụ và lo lắng".

ẢNH MINH HỌA: THANH NAM

Từ kinh nghiệm của bản thân, anh Lê Trung Tân (31 tuổi, ngụ ở 360 Lê Quang Định, P.Bình Lợi Trung, TP.HCM; trước là P.11, Q.Bình Thạnh, TP.HCM), nói: "Tự thưởng là nhu cầu chính đáng nhưng cần được đặt trong một "khuôn khổ tài chính an toàn". Tự thưởng không sai. Sai là khi dùng tiền của tương lai để trả cho cảm xúc của hiện tại, như vay mượn, trả góp dài hạn chỉ để mua những món không thực sự cần thiết. Nếu coi toàn bộ tiền thưởng là tiền để tiêu xài, nguy cơ hụt hơi tài chính sau tết là rất cao, nhất là với những người sống ở thành phố lớn, chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ".

Cùng quan điểm, anh Vương Thế Khải (32 tuổi, ngụ ở ngõ 212 Kim Giang, P.Khương Đình, Hà Nội; trước là P.Đại Kim, Q.Hoàng Mai, Hà Nội) nói: "Nếu không đủ tiền mặt để mua, hãy cân nhắc lại việc tự thưởng. Chứ dùng tiền mình có để tự thưởng khác hoàn toàn với dùng tiền mình chưa kiếm được. Nếu sau tết phải chật vật trả nợ vì những món đồ đã mua, thì đó không còn là tự thưởng, mà là tự gây áp lực", anh Khải nói.