Hệ cọc gỗ Kiếp Bạc
Những chiếc cọc tìm thấy khi tu bổ đền Kiếp Bạc (TP.Hải Phòng) đầu năm 2026 từng thu hút dư luận vì được kỳ vọng là cọc thủy chiến Bạch Đằng. Nếu thật sự là cọc Bạch Đằng, cùng với các cọc tìm thấy tại bãi cọc Cao Quỳ (cũng tại Hải Phòng), không gian cũng như hình dung về trận chiến lừng lẫy sẽ rõ ràng hơn. Tuy nhiên, vào thời điểm phát hiện, nhiều nhà nghiên cứu cũng đã đưa ra nhiều nhận định về chức năng của những chiếc cọc này.
Những chiếc cọc thoạt tiên được cho là cọc Bạch Đằng
ẢNH: TƯ LIỆU
"Cọc có thể là cọc kè, cọc đánh cá, cọc quân sự, cọc thủy đình, cọc công trình kiến trúc chứ chưa vội khẳng định về một bãi cọc quân sự ở Kiếp Bạc", TS Trần Trọng Dương (ĐH Công nghiệp Hà Nội) nói.
Tại Hội nghị thông báo khảo cổ học 2026 vừa qua, nhóm nghiên cứu 5 thành viên của Viện Khảo cổ học và Ban quản lý di tích Côn Sơn Kiếp Bạc đã báo cáo về những chiếc cọc được tìm thấy ở đền Kiếp Bạc. Nhóm gồm TS Phạm Văn Triệu, Th.S Bùi Văn Hùng, Nguyễn Thị Hồng Lê, Nguyễn Thị Thùy Liên, Lê Duy Mạnh.
Th.S Bùi Văn Hùng cho biết quá trình cải tạo tu bổ đã làm phát lộ các di tích cọc gỗ tại khu vực hồ phía bắc đền Kiếp Bạc. Sau đó, các nhà nghiên cứu đã tiến hành khai quật một diện tích khoảng 400 m2. "Chúng tôi phát hiện một số cột gỗ với hình thái nằm song song", Th.S Bùi Văn Hùng nói. Trong phát biểu tại hội nghị, Th.S Hùng đã dùng "cột gỗ" xen lẫn với từ "cọc".
Điều thú vị là là các cọc gỗ và dấu tích lỗ nhổ cột phân bố, liên kết theo một kết cấu có quy mô dài theo chiều đông bắc - tây nam, rộng theo chiều tây bắc - đông nam. Có 4 cột lớn đứng nguyên vẹn, dài trung bình 3,8 - 4 m, đường kính phần trên cùng từ 0,28 - 0,3 m được đóng sâu xuống nền đất. Cột nhỏ luôn nằm chếch về phía tây nam so với cột chính. Kích thước trung bình: dài từ 2 - 2,5 m,
nằm cách cột chính từ 0,22 - 0,25 m. "Những cột loại này cùng với cột to tạo thành cặp đi liền với nhau. Cũng có trường hợp có cột chính mà không có cột phụ hoặc ngược lại", TS Phạm Văn Triệu cho biết.
Điều quan trọng là các cột gỗ to nhỏ và lỗ cột được phát hiện có sự phân bố, liên kết thành hàng. Từ đó, căn cứ kích thước khoảng cách cột trong hàng, đã xác định được có 17 cột, tạo thành 16 khoảng cách gian đều nhau là 2,2 m, với chiều dài tổng thể xuất lộ dấu tích là 35,2 m.
Các nhà khảo cổ cũng phát hiện hơn 4.000 di vật có nguồn gốc Việt Nam và Trung Quốc. Có 45 hiện vật gốc Trung Quốc, niên đại thời tiền Đường và thời Tống cũng như gốm thời Tống và thời Nguyên. Nhóm hiện vật nguồn gốc Việt Nam gồm các loại hình: gạch, ngói các loại (chiếm ưu thế), đồ sành các loại (nhiều nhất là lon sành), đồ gốm men, đồ kim loại (dao bổ cau, đinh sắt), các cấu kiện gỗ của kiến trúc. Nhóm hiện vật này có niên đại từ khoảng đầu thế kỷ 13 đến nửa đầu thế kỷ 14.
Cọc cầu cảng thời Trần ?
Theo Th.S Bùi Văn Hùng, từ nghiên cứu có thể đưa ra giả thuyết nơi khai quật chính là một bến neo thuyền kết nối sông Lục Đầu vào trung tâm đền Kiếp Bạc. "Khu vực chúng ta phát hiện bổ sung bằng chứng về việc cải tạo, làm rõ không gian của đền Kiếp Bạc nhà Trần. Theo chúng tôi, đây chính là ranh giới phía tây bắc của đền. Bản thân chi tiết này đưa ra truyền thống đóng cọc thời Trần, cũng như việc từ cọc đó làm nên những kiến trúc ven sông", Th.S Hùng nói.
Từ sơ đồ cột, có ý kiến cho rằng đây là một cầu cảng có mái che
ẢNH: TƯ LIỆU
TS Lê Thị Liên, Viện Khảo cổ học, đánh giá: "Một di tích tuyệt vời. Nếu chúng ta bảo tồn và diễn giải tốt thì sẽ góp phần rất quý vào giá trị di sản thế giới". Mặc dù vậy, TS Liên băn khoăn về 2 hệ thống cọc to nhỏ. Nếu nhóm nghiên cứu của TS Triệu cho rằng cọc nhỏ phụ trợ đỡ cọc lớn, thì TS Liên lại nghĩ cọc nhỏ không thể hỗ trợ cọc lớn được vì chúng rất nông và phẳng. "Liệu có thể có 2 hệ thống cọc, một hệ thống có trước và sau đó khi phát triển tốt hơn rồi, hay vào giai đoạn thắng trận rồi thì người ta làm quy mô bến thuyền lớn hơn và hoành tráng hơn. Đây là một giả thuyết mà chúng tôi rất mong các nhà nghiên cứu để tâm", TS Liên nói.
TS Nguyễn Việt, Trung tâm nghiên cứu tiền sử Đông Nam Á, cho biết cách đấy không xa, ông từng vớt được một cọc nguyên vẹn cả đầu lẫn đuôi. "Ta hình dung người ta chở cọc đến đây thì một cái có thể chìm. May mắn là ta vớt được và tôi đang lưu giữ. Một đầu rất nhọn, đẹp, cắm xuống đất, dài 6 m. Ngay từ lúc mới đào tôi đã nghĩ ở đây là một cầu cảng niên đại thời Trần cuối thế kỷ 13. Thứ hai, chức năng của cầu đó là cầu tàu, và loại hình kiến trúc là kiến trúc gỗ có lợp mái", TS Việt cho hay.
Dù có nhiều giả thuyết về công năng, song các nhà khảo cổ đều công nhận giá trị của phát hiện hệ thống cọc gỗ Kiếp Bạc. "Việc phát hiện, nhận diện và nghiên cứu di tích thông qua các cột gỗ đã có đóng góp hoàn toàn mới vào việc nhận thức quy mô, cấu trúc của đền Kiếp Bạc thời Trần, thế kỷ 13 - 14. Vị trí phát hiện di tích đã chỉ ra giới hạn không gian ngoài cùng về phía tây bắc của đền. Kết quả đã cung cấp, bổ sung các giá trị nổi bật tiêu biểu toàn cầu của Di sản thế giới Kiếp Bạc, góp phần quảng bá, phát huy các giá trị của di sản", TS Triệu đánh giá. (còn tiếp)
Bình luận (0)