Trung tâm dữ liệu tính theo giá điện kinh doanh hay sản xuất?

Vướng mắc không chỉ liên quan đến hàng chục tỉ đồng tiền điện chênh lệch, mà còn cho thấy khoảng trống cần được làm rõ trong cơ chế áp giá điện đối với loại hình hạ tầng số đang phát triển hiện nay.

Vì sao EVNHCMC buộc phải tạm ngưng cấp điện tại doanh nghiệp có trung tâm dữ liệu?

Ngày 23.9, EVNHCMC cho biết, một số doanh nghiệp có trung tâm dữ liệu tại TP.HCM không đồng thuận với việc áp dụng giá bán lẻ điện cho mục đích kinh doanh đối với các "cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung" theo khoản 19 điều 11 Thông tư 60 của Bộ Công thương. Các doanh nghiệp này cho rằng họ phải được áp dụng giá điện cho sản xuất theo quy định dành cho "các tổng đài, mạng truyền dẫn, trạm thu, phát sóng thuộc các đơn vị viễn thông, đơn vị truyền hình". Các doanh nghiệp cũng viện dẫn Văn bản số 2818 của Bộ Công thương về việc hướng dẫn áp dụng giá điện sản xuất đối với hệ thống kỹ thuật của trung tâm dữ liệu trong trường hợp không thỏa thuận được tỷ lệ giá điện đối với các trung tâm dữ liệu vừa sử dụng vừa cung cấp dịch vụ khách hàng.

ẢNH: AI

Trong khi đó, EVNHCMC dẫn từ Kiểm toán Nhà nước khẳng định, Văn bản 2818 chỉ là văn bản hướng dẫn cá biệt, không phải văn bản quy phạm pháp luật nên không thể thay thế quy định tại Thông tư 60. Đầu năm nay, Kiểm toán Nhà nước cũng đã yêu cầu EVNHCMC áp dụng giá điện kinh doanh đối với doanh nghiệp có trung tâm dữ liệu và truy thu phần chênh lệch kể từ thời điểm Thông tư 60 có hiệu lực. EVNHCMC vì vậy phải thực hiện đúng hóa đơn điện đã phát hành theo giá kinh doanh, nhưng một số doanh nghiệp trung tâm dữ liệu không thanh toán phần chênh lệch mà tự tính và thanh toán theo mức giá điện sản xuất.

Do vậy, tính đến ngày 16.9.2026, số tiền điện chênh lệch mà các doanh nghiệp này còn nợ EVNHCMC lên tới 11,35 tỉ đồng. Theo quy định, khi khách hàng không thanh toán sau khi đã được thông báo theo đúng trình tự, ngành điện có quyền thực hiện ngừng, giảm mức cung cấp điện.

Có thể thấy, lý do trực tiếp dẫn đến nguy cơ tạm ngưng cấp điện không phải là EVNHCMC chủ động muốn cắt điện trung tâm dữ liệu, mà là tranh chấp về giá điện thu theo giá kinh doanh, trong khi doanh nghiệp tự xác định tiền điện tính theo giá sản xuất.

Đại diện EVNHCMC khẳng định: "Là một doanh nghiệp kinh doanh điện năng, EVNHCMC lấy khách hàng làm trọng tâm, tuy nhiên hai bên cần thực hiện đúng các quy định của pháp luật về mua - bán điện. EVNHCMC nhận thức được tầm quan trọng trong việc đảm bảo cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu. Vì vậy trong thời gian qua, Tổng công ty đã tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho các doanh nghiệp có trung tâm dữ liệu nợ tiền điện được tiếp tục cung cấp điện, mặc dù đã nợ tiền điện kéo dài, vi phạm nghiêm trọng quy định của luật Điện lực, gây khó khăn cho hoạt động của EVNHCMC".

Tổng công ty cũng cho biết đã có báo cáo gửi Bộ Công thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam và UBND TP.HCM và tìm hướng xử lý; bởi việc tiếp tục kéo dài bất đồng có thể vừa tạo rủi ro pháp lý cho ngành điện, vừa ảnh hưởng đến yêu cầu bảo đảm điện liên tục cho hạ tầng số. Để giải quyết vấn đề, EVNHCMC kiến nghị sớm sửa đổi, bổ sung Thông tư 60 nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng và thống nhất về cách áp giá điện đối với trung tâm dữ liệu. Quy định mới cần làm rõ nguyên tắc và phương thức xác định tỷ lệ điện năng sử dụng cho từng mục đích, nhất là trong trường hợp hệ thống điện dùng chung và hai bên không thỏa thuận được tỷ lệ. Thứ hai, cơ quan có thẩm quyền sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về việc xác định, đo đếm tỷ lệ điện năng theo từng mục đích sử dụng.

Ngoài ra, vấn đề này đặt ra yêu cầu phải đồng bộ giữa chính sách phát triển hạ tầng số và chính sách giá điện. Trước đó, Phó tổng giám đốc EVNHCMC Bùi Trung Kiên thông tin, nhu cầu điện cho các trung tâm dữ liệu tại TP.HCM trước mắt có thể khoảng 200 MW, về dài hạn có thể lên tới 1.000 MW; thách thức không chỉ là công suất mà còn là yêu cầu đầu tư nguồn điện dự phòng để bảo đảm vận hành liên tục 24/7. Vì vậy, việc tháo gỡ tranh chấp giá điện không chỉ là xử lý một khoản tiền điện chênh lệch giữa doanh nghiệp và ngành điện. Đây còn là vấn đề cần được giải quyết thống nhất để vừa bảo đảm tuân thủ quy định về giá điện, vừa tránh làm gián đoạn hoạt động của một loại hạ tầng được luật Viễn thông xác định là dịch vụ viễn thông và đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế số.

Cần sửa Thông tư 60 hoặc có hướng dẫn rõ ràng

Liên quan đến vụ việc này, một chuyên gia năng lượng cho rằng luật Viễn thông nêu rõ trung tâm dữ liệu là loại hình kinh doanh, nên khi chưa sửa luật và các quy định, loại hình đầu tư trung tâm dữ liệu cho các đơn vị thuê lại là loại hình dịch vụ viễn thông, là kinh doanh dịch vụ. Doanh nghiệp có thể đầu tư trung tâm dữ liệu và cho khách hàng thuê thu tiền phí sử dụng theo mỗi khách hàng hay theo gói doanh nghiệp.

Giải thích rõ hơn, luật sư Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc Hãng luật IAM, dẫn chứng tại khoản 9 điều 3 luật Viễn thông số 24/2023/QH15 định nghĩa "dịch vụ trung tâm dữ liệu" là dịch vụ viễn thông cung cấp tính năng xử lý, lưu trữ và truy xuất thông tin cho người sử dụng qua mạng viễn thông bằng việc cho thuê một phần hoặc toàn bộ trung tâm dữ liệu. Đồng thời, điều 29 của luật này quy định riêng về việc cung cấp và sử dụng dịch vụ trung tâm dữ liệu, dịch vụ điện toán đám mây; trong đó khoản 1 điều 29 ghi nhận doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung tâm dữ liệu có quyền "đầu tư kinh doanh dịch vụ trung tâm dữ liệu, dịch vụ điện toán đám mây".

"Điều này cho thấy về hoạt động dịch vụ, trung tâm dữ liệu được pháp luật chuyên ngành viễn thông xác định là một loại hình dịch vụ viễn thông. Tuy nhiên, việc xác định giá điện lại đang dựa vào cách phân loại mục đích sử dụng điện trong Thông tư 60 tạo ra cách hiểu khác nhau giữa "dịch vụ trung tâm dữ liệu" và "hệ thống kỹ thuật" bên trong trung tâm dữ liệu. Vấn đề này cần được cơ quan quản lý hướng dẫn rõ hơn", luật sư Nguyễn Quốc Toản nêu quan điểm.

Theo EVNHCMC, vướng mắc này không chỉ tồn tại với trung tâm dữ liệu. Những mô hình sử dụng điện đa mục đích như trạm sạc xe điện, cơ sở lưu trú du lịch hay doanh nghiệp kinh doanh nhiều ngành nghề cũng có thể gặp tình trạng tương tự khi một hệ thống điện dùng chung cho nhiều mục đích nhưng không thể tách riêng đo đếm.