Tỷ lệ kiệt sức nghề nghiệp ở nhân viên y tế dao động khoảng 30 - 58%

Ngày 18.7, Hiệp hội Y học TP.HCM tổ chức hội nghị khoa học thường niên "sức khỏe tâm thần: góc nhìn từ đa chuyên khoa". Tại đây, TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, Phó chủ tịch Hiệp hội Y học TP.HCM đã bàn về chủ đề sức khỏe tâm thần của nhân viên y tế. 

Nghịch lý của người chữa lành

Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, khi đánh giá chất lượng một hệ thống y tế, người ta thường chú trọng cơ sở hạ tầng, trang thiết bị và kỹ thuật cao. Tuy nhiên, sức khỏe tâm thần của đội ngũ trực tiếp chăm sóc người bệnh là yếu tố quyết định chất lượng hoạt động của toàn hệ thống.

ẢNH: HOÀI NHIÊN

Các vấn đề sức khỏe tâm thần thường gặp ở nhân viên y tế gồm căng thẳng, lo âu, trầm cảm, kiệt sức nghề nghiệp và rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Nhân viên làm việc tại khoa cấp cứu, hồi sức tích cực, gây mê hồi sức hoặc những chuyên khoa có nhiều bệnh nhân nặng phải liên tục chứng kiến đau đớn, tử vong.

Theo bác sĩ Châu, nhiều người nghĩ rằng nhân viên y tế có thể dần “chai sạn” trước những mất mát. Tuy nhiên, mỗi lần tiếp xúc với một ca bệnh không qua khỏi, họ vẫn có thể chịu sang chấn tâm lý. Những tổn thương này tiếp tục chồng chất khi nhân viên y tế phải đối diện với nỗi đau, sự thất vọng hoặc phản ứng của thân nhân người bệnh.

Bên cạnh đó, nhân viên y tế còn áp lực người chữa lành cho người khác thì "không thể mắc bệnh". Áp lực này càng nặng nề khi họ gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần.

TS-BS Vĩnh Châu nhấn mạnh, người chữa lành bệnh tật cho người khác lại phải âm thầm chịu đựng tổn thương tinh thần và đặt ra câu hỏi: "Ai sẽ chữa lành cho bản thân mình?"

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, tỷ lệ kiệt sức nghề nghiệp ở nhân viên y tế dao động khoảng 40 - 55%, một số khảo sát ghi nhận mức cao hơn. Khoảng 20 - 30% nhân viên y tế có biểu hiện lo âu hoặc trầm cảm.

Dẫn kết quả khảo sát MeND của Tổ chức Y tế thế giới khu vực châu Âu, TS-BS Vĩnh Châu cho biết, khảo sát hơn 90.000 bác sĩ, điều dưỡng tại 29 quốc gia ghi nhận, khoảng 1/3 người tham gia có biểu hiện trầm cảm hoặc lo âu. Cứ 10 người thì có 1 người từng nghĩ đến việc tự làm hại bản thân.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu được thực hiện ở một số cơ sở y tế cho thấy, tỷ lệ kiệt sức nghề nghiệp của nhân viên y tế dao động khoảng 30 - 58%. Trong khi biểu hiện trầm cảm, lo âu được ghi nhận ở khoảng 20 - 50% người tham gia.

Gỡ rào cản chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nhân viên y tế

TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu cho biết, một khảo sát do Sở Y tế TP.HCM phối hợp các đơn vị thực hiện về rào cản trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nhân viên y tế cho thấy, 60,5% người tham gia lo bị đánh giá là yếu đuối nếu thừa nhận khó khăn tâm lý và tìm kiếm sự hỗ trợ.

Dù 83,8% mong muốn có chuyên gia tâm lý hỗ trợ tại nơi làm việc, nhiều người vẫn e ngại sử dụng dịch vụ vì lo thông tin cá nhân không được bảo mật, có thể ảnh hưởng đến công việc.

Từ năm 2022, ngành y tế TP.HCM triển khai mô hình “cấp cứu trầm cảm”, phối hợp giữa Trung tâm Cấp cứu 115 và Bệnh viện Tâm thần TP.HCM. Ngành y tế thành phố cũng tổ chức các tọa đàm về sức khỏe tâm thần và xây dựng sổ tay chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nhân viên y tế.

Theo TS-BS Vĩnh Châu, việc triển khai các khuyến cáo chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nhân viên y tế tại các bệnh viện chưa đồng đều. Giải pháp không chỉ dừng ở nâng cao nhận thức cá nhân mà cần xây dựng một cấu trúc an toàn trong toàn hệ thống.

Các giải pháp gồm trang bị kỹ năng tự phục hồi cho nhân viên y tế, đào tạo đội ngũ lãnh đạo, xây dựng văn hóa không buộc tội khi xử lý sai sót và tổ chức dịch vụ tư vấn tâm lý bảo mật, kết nối chuyên gia khi cần thiết.

Ông Châu cho biết Sở Y tế TP.HCM đang phối hợp các đơn vị nghiên cứu cùng chuyên gia tâm lý, công nghệ thông tin xây dựng một hệ thống ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Hệ thống được định hướng hỗ trợ nhân viên y tế tự đánh giá ẩn danh, tư vấn từ xa, sàng lọc và kết nối với chuyên gia khi cần.

“Bảo vệ sức khỏe tâm thần của nhân viên y tế chính là bảo vệ sự sống còn và chất lượng của toàn bộ hệ thống chăm sóc sức khỏe”, TS-BS Vĩnh Châu nhấn mạnh.