Tỷ lệ nhập học nhiều ngành thấp do thí sinh chọn ngành 'thời thượng'?

CÓ TRƯỜNG CHỈ TUYỂN MỚI ĐƯỢC VÀI SINH VIÊN/NGÀNH

Theo số liệu của Bộ GD-ĐT, năm 2025 có tổng cộng 681.688 thí sinh (TS) trúng tuyển nhập học. Trong đó, 12 nhóm ngành đào tạo có quy mô tuyển sinh dưới 10.000 sinh viên (SV)/nhóm ngành. Cụ thể, nhóm dịch vụ xã hội chỉ có 3.179 TS nhập học, chiếm gần 0,5% trên tổng số các nhóm ngành. Nhóm ngành thú y có 3.522 tân SV (0,5%), toán và thống kê 4.189 (0,6%), khoa học sự sống 4.828 (0,7%), nông lâm nghiệp và thủy sản 5.579 (0,8%), môi trường và bảo vệ môi trường 6.552 (0,9%)...

ẢNH: T.L

Thông tin công khai từ các trường có đào tạo các nhóm ngành này cho thấy quy mô đào tạo rất thấp. Chẳng hạn tại Trường ĐH Nông lâm TP.HCM, ngành khoa học môi trường chỉ có khoảng hơn 100 SV (4 khóa), ngành phát triển nông thôn có năm chỉ 27 SV, lâm học 89, lâm học đô thị 33, quản lý tài nguyên rừng 35...

Tại Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), nhóm ngành môi trường và bảo vệ môi trường (gồm các ngành như khoa học môi trường, quản lý tài nguyên và môi trường) cũng chỉ có 207 SV, số TS nhập học năm 2025 là 93.

Cùng về môi trường, ngành quản lý tài nguyên và môi trường biển đảo của Trường ĐH Tài nguyên và Môi trường TP.HCM 4 khóa chỉ có 15 SV, năm 2025 tuyển mới 8 SV. Ngành quản lý tổng hợp tài nguyên nước có 45 SV, tuyển mới 13; ngành công nghệ vật liệu (tuyển sinh từ năm 2024) có 6 SV, tuyển mới 5; ngành địa chất học quy mô 31 SV, tuyển mới 8; ngành biến đổi khí hậu và phát triển bền vững quy mô 9 SV, tuyển mới 2; ngành thủy văn học có 14 SV, tuyển mới 4...

Các ngành công nghệ rau quả và cảnh quan, khoa học đất, quản lý thủy sản, công nghệ sau thu hoạch của ĐH Cần Thơ cũng có tỷ lệ nhập học năm 2025 rất thấp, lần lượt là 14%, 23%, 30% và 46% so với chỉ tiêu.

Một số nhóm ngành của Trường ĐH Nha Trang cũng tuyển thấp hơn nhiều so với các nhóm ngành khác tại trường, như khoa học sự sống năm học 2024-2025 tuyển mới được 63 SV, tổng quy mô là 120; nhóm ngành dịch vụ vận tải tuyển mới 129 SV, nông lâm nghiệp và thủy sản tuyển mới 154 SV. Nhóm ngành khoa học sự sống của Trường ĐH Thủy lợi tuyển mới được 70 SV, nhóm ngành khoa học tự nhiên tuyển mới được 101 SV, thấp hơn nhiều so với các nhóm kinh tế, công nghệ - kỹ thuật.

KHOẢNG TRỐNG NHÂN LỰC TRONG CÁC LĨNH VỰC THEN CHỐT

PGS-TS Tô Văn Phương, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Nha Trang, nhận định trong những năm gần đây, một số ngành tại trường tuyển sinh chưa thuận lợi, tỷ lệ nhập học thấp như nuôi trồng thủy sản, chế biến thủy sản, khoa học thủy sản, nhóm khoa học sự sống (công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm, kỹ thuật hóa học) và một số ngành kỹ thuật biển.

Theo PGS-TS Phương, nếu xu hướng này kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến việc duy trì ngành đào tạo mà còn tạo ra khoảng trống nhân lực trong các lĩnh vực then chốt của kinh tế biển.

"Nguyên nhân không nằm ở nhu cầu xã hội, mà chủ yếu do tâm lý chọn ngành của TS. Các em thường ưu tiên những ngành "thời thượng", dễ hình dung môi trường làm việc như kinh tế, công nghệ thông tin. Trong khi đó, theo các báo cáo của Chính phủ và Bộ GD-ĐT, kinh tế biển đang là một trụ cột chiến lược của VN. Điều này kéo theo nhu cầu rất lớn về nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực thủy sản, công nghệ chế biến, kỹ thuật biển, năng lượng và công trình ngoài khơi", PGS-TS Phương chia sẻ.

Thạc sĩ Nguyễn Hứa Duy Khang, Phó phòng Đào tạo ĐH Cần Thơ, cho rằng nhóm ngành nông nghiệp tại trường ít thu hút TS do phụ huynh, học sinh thấy sản phẩm nông nghiệp có giá trị thấp trên thị trường, không bền vững và lại mất nhiều công sức. Hơn nữa, TS có tâm lý ngại công việc nặng nhọc do chưa tìm hiểu rõ về việc làm và nhu cầu tuyển dụng nhân lực tại ĐBSCL nói riêng và cả nước nói chung.

"Tình hình tuyển sinh không đạt như mong đợi sẽ dẫn đến những hệ quả như khó duy trì ngành đào tạo; nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội liên quan đến lĩnh vực nông nghiệp của ĐBSCL có thể sẽ thiếu hụt trong vài năm tới, đặc biệt khi việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao và thông minh trong sản xuất nông nghiệp", thạc sĩ Duy Khang cho hay.

Tiến sĩ Nguyễn Thanh Dũng, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Cửu Long, cũng bày tỏ lo ngại việc TS chạy theo các ngành "xu hướng" dễ dẫn đến mất cân đối cung - cầu lao động, khiến một số ngành rơi vào tình trạng dư thừa nhân lực, trong khi nhiều ngành khác lại thiếu hụt.

"Các em cần chuyển từ tư duy "chọn ngành theo xu hướng" sang chọn ngành phù hợp với bản thân và nhu cầu dài hạn của xã hội. Thay vì chỉ xem ngành nào đang "hot", hãy tìm hiểu kỹ năng lực, sở thích của mình và cơ hội việc làm thực tế của từng ngành. Đồng thời, nên chú ý đến những ngành có nhu cầu cao nhưng ít người học, vì đây thường là cơ hội tốt. Quan trọng hơn, cần tập trung phát triển kỹ năng và năng lực cá nhân, vì đó mới là yếu tố quyết định khả năng thích nghi và thành công lâu dài", tiến sĩ Dũng lưu ý.

ảnh: T.L

THAY ĐỔI TRONG ĐÀO TẠO ĐỂ TĂNG SỨC HÚT

Theo PGS-TS Trần Thanh Đức, Hiệu trưởng Trường ĐH Nông Lâm (ĐH Huế), nhóm ngành nông lâm nghiệp và thủy sản có nhu cầu nhân lực rất lớn, cần hàng trăm ngàn cán bộ, nhân viên làm dịch vụ kỹ thuật, sản xuất và kinh doanh vật tư nông nghiệp... Tuy nhiên, hiện cả nước chỉ có 54 cơ sở đào tạo CĐ, ĐH, sau ĐH về lĩnh vực này với khoảng 8.000 kỹ sư, cử nhân tốt nghiệp hằng năm, chưa đủ để phục vụ sự phát triển nông nghiệp, nông thôn cho các khu vực.

Để thu hút TS, PGS-TS Trần Thanh Đức nhận định: "Các trường ĐH cần đổi mới chương trình đào tạo theo hướng hiện đại, hội nhập, hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp, cập nhật các xu hướng, công nghệ số trong đào tạo. Cần quan tâm đầu tư nghiên cứu và chuyển giao công nghệ cốt lõi trong ngành nông nghiệp như trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, robot, công nghệ gene, công nghệ sinh học, xây dựng dữ liệu lớn, blockchain, nông nghiệp chính xác, công nghệ vi sinh, chế phẩm sinh học, internet vạn vật…".

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh định hướng nghề nghiệp đối với khối ngành nông lâm ngư nghiệp để TS, phụ huynh và xã hội biết cơ hội việc làm rộng mở của khối ngành này.

Thạc sĩ Nguyễn Hứa Duy Khang thông tin ĐH Cần Thơ chú trọng cập nhật chương trình đào tạo các ngành này theo hướng áp dụng công nghệ cao nhằm đáp ứng cung cấp nguồn nhân lực cho sự phát triển bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp thông minh nhằm thu hút TS, tuy nhiên kết quả vẫn chưa đạt mong đợi.

"Trong thời gian tới, Trường ĐH Cửu Long sẽ triển khai nhiều giải pháp để tăng sức hút cho các ngành học. Trước hết là cập nhật chương trình đào tạo theo hướng thực tiễn, bám sát nhu cầu doanh nghiệp và xu hướng công nghệ mới. Đồng thời, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, ký kết hợp tác để sinh viên có nhiều cơ hội thực tập, trải nghiệm thực tế và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp. Ngoài ra, việc cải thiện cơ sở vật chất, môi trường học tập và tăng cường hoạt động kỹ năng cũng góp phần làm cho các ngành học trở nên hấp dẫn hơn", tiến sĩ Nguyễn Thanh Dũng cho hay.

Theo PGS-TS Tô Văn Phương, Trường ĐH Nha Trang sẽ thực hiện đánh giá, rà soát và cập nhật chương trình đào tạo theo hướng tinh gọn, hiện đại, hợp tác với doanh nghiệp. "Từ 2022 đến nay, trường thực hiện chương trình đặt hàng từ doanh nghiệp cho các ngành chế biến thủy sản, nuôi trồng thủy sản, cơ khí thủy sản thông minh, công nghệ sinh học… Theo đó, sinh viên được tài trợ 100% chi phí đào tạo, ký túc xá trong toàn khóa học, và 100% sinh viên tốt nghiệp ra trường được bố trí việc làm", PGS-TS Phương thông tin.