UNINSHIP - 4 thập kỷ định hình ngành đóng tàu composite Việt Nam

Những năm cuối thập niên 1980, ngành thủy sản Việt Nam đứng trước một bài toán nan giải: đội tàu vỏ gỗ truyền thống đang dần bộc lộ giới hạn về tuổi thọ, khả năng chịu sóng và chi phí bảo trì, trong khi nhu cầu vươn khơi xa bờ ngày càng lớn. Công nghệ đóng tàu cần thay đổi, nhưng năng lực nghiên cứu trong nước về vật liệu mới, đặc biệt là composite gần như chưa có.

Chính trong bối cảnh đó, Trường ĐH Hải sản (sau này lần lượt đổi tên là Trường ĐH Thủy sản, Trường ĐH Nha Trang), nơi đào tạo nguồn nhân lực cho ngành kinh tế biển, xác định không thể đứng ngoài bài toán này.

Ngày 9.10.1986, Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp (hiện nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) ký quyết định thành lập Trung tâm Nghiên cứu chế tạo tàu cá và thiết bị thuộc Trường ĐH Hải sản tiền thân của UNINSHIP ngày nay. Đơn vị ra đời với sứ mệnh gồm ba mũi: đào tạo, nghiên cứu khoa học và sản xuất thử nghiệm, với yêu cầu nhất quán là kết quả nghiên cứu phải đi thẳng vào thực tiễn, không dừng lại ở báo cáo.

ẢNH: BÁ DUY

Một năm sau ngày thành lập, chiếc tàu vỏ gỗ đầu tiên hạ thủy tại xưởng ở Trường ĐH Hải sản mở ra truyền thống gắn nghiên cứu với thực hành sẽ theo suốt hành trình phát triển của đơn vị. Năm 2006, cùng với sự kiện Trường ĐH Thủy sản đổi tên thành Trường ĐH Nha Trang, đơn vị được nâng cấp thành Viện Nghiên cứu chế tạo tàu thủy, phản ánh tầm vóc đã tích lũy qua hai thập kỷ hoạt động.

Từ tàu VN-90 đến những con tàu 250 khách

Bước ngoặt quyết định diễn ra vào đầu năm 1990, khi UNINSHIP phối hợp với Trung tâm Polyme - Trường ĐH Bách khoa TP.HCM thực hiện đề tài cấp nhà nước về ứng dụng vật liệu composite trong chế tạo tàu thuyền. Hướng nghiên cứu khi ấy gần như chưa có tiền lệ ở Việt Nam. Tháng 6.1990, tàu VN-90 hạ thủy, chiếc tàu vỏ composite đầu tiên được thiết kế và chế tạo hoàn toàn trong nước.

ẢNH: UNINSHIP

Từ đó, composite, vật liệu nhẹ hơn thép, bền, chống ăn mòn tốt trong môi trường nước mặn, trở thành vật liệu trọng tâm của UNINSHIP. Đề tài về gia cường composite bọc tàu vỏ gỗ dẫn đến hơn 100 chiếc tàu ngư dân được gia cố theo quy trình mới, tăng tuổi thọ và độ an toàn khi ra khơi. Đề tài về xuồng cấp cứu composite cho tàu biển chạy tuyến quốc tế kết thúc bằng hơn 50 xuồng giao cho các chủ tàu từ Nam ra Bắc. Dòng tàu hai thân (catamaran) vỏ composite mở ra hướng nghiên cứu về phương tiện du lịch biển cao cấp.

Từ những tàu cá đóng theo chính sách hỗ trợ ngư dân vươn khơi đến các tàu kiểm ngư, tàu tuần tra phục vụ công tác bảo vệ vùng biển Khánh Hòa, phổ khách hàng của Viện phản ánh sự tin tưởng của cả khu vực tư nhân lẫn cơ quan nhà nước vào năng lực của một đơn vị nghiên cứu đại học. Chỉ riêng giai đoạn 2015 - 2020, viện đóng mới 40 tàu cá vỏ composite cho ngư dân từ Nghệ An đến Bình Thuận và thi công 9 nhà hàng nổi sức chứa 100 - 120 khách phục vụ du lịch biển.

ẢNH: UNINSHIP

Quy mô sản phẩm lớn dần theo năm tháng. Đầu năm 2026, viện hạ thủy 3 tàu du lịch composite đạt chuẩn VR HSLC SI FRP, tiêu chuẩn đăng kiểm dành cho tàu khách cao tốc vỏ nhựa tại Việt Nam, với thông số: dài 27,98 m, rộng 5,18 m, lượng chiếm nước 50,86 tấn, tốc độ tối đa 28 hải lý mỗi giờ, sức chở 150 hành khách.

Nhìn lại từ tàu VN-90 vài tấn năm 1990 đến những con tàu gần 51 tấn năm 2026, hành trình 4 thập kỷ của viện in dấu rõ trong từng thông số kỹ thuật.

Không chỉ tàu thuyền, UNINSHIP còn đưa vật liệu composite vào nhiều ứng dụng khác phục vụ kinh tế ven biển: bể nuôi thủy sản composite dung tích lên đến 200 m³, hệ thống lồng bè FRP phục vụ nuôi biển, két chứa dầu trên tàu cá giúp ngư dân vươn khơi dài ngày, hệ thống bể xử lý nước thải công nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.

ẢNH: UNINSHIP

Những sản phẩm này có mặt tại nhiều cơ sở nuôi trồng, chế biến thủy sản và khu công nghiệp ven biển miền Trung, phản ánh tư duy ứng dụng rộng mở của một viện nghiên cứu đại học.

"Viện Nghiên cứu chế tạo tàu thủy là minh chứng sinh động cho triết lý gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng đồng của nhà trường. Nhiều sản phẩm của viện đã tiên phong trong ứng dụng vật liệu composite tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực tàu cá, tàu du lịch, tàu dịch vụ hậu cần nghề cá và các công trình phục vụ nuôi biển," TS Quách Hoài Nam, Hiệu trưởng Trường ĐH Nha Trang, nhận xét.

ẢNH: UNINSHIP

Hướng tới kinh tế biển xanh

Đằng sau những sản phẩm đó là hạ tầng khoa học được xây dựng bền bỉ. Phòng Thiết kế trang bị phần mềm MAXSURF và PROPCAD đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của Cục Đăng kiểm Việt Nam. Phòng Kiểm nghiệm mang chứng nhận VR LAB-02 của Cục Đăng kiểm, LAS-XD 891 của Bộ Xây dựng và ISO 9001:2015, với hệ thống thiết bị đủ năng lực kiểm tra không phá hủy (NDT) cả kết cấu kim loại lẫn composite.

Xưởng đóng tàu rộng hơn 3.000 m² với cẩu di động 15 tấn được Cục Đăng kiểm Việt Nam chứng nhận đủ điều kiện chế tạo và sửa chữa tàu biển vỏ FRP. Với những đóng góp liên tục, viện nhiều lần được Bộ Giáo dục và Đào tạo, UBND tỉnh Khánh Hòa tặng bằng khen và danh hiệu tập thể lao động xuất sắc.

ẢNH: BÁ DUY

Trong năm kỷ niệm 50 năm Trường ĐH Nha Trang phát triển tại Khánh Hòa (1976 - 2026), nhà trường xác định UNINSHIP sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển khoa học công nghệ biển. Định hướng tập trung vào các lĩnh vực tiềm năng: tàu phục vụ kinh tế biển xanh, tàu du lịch chất lượng cao, công trình nổi và thiết bị nuôi biển công nghiệp, vật liệu composite tiên tiến, đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái nghiên cứu - sản xuất - chuyển giao công nghệ.

"Nhà trường kỳ vọng Viện sẽ tiếp tục là cầu nối hiệu quả giữa tri thức đại học với nhu cầu của xã hội, đóng góp thiết thực cho sự phát triển bền vững của ngành kinh tế biển Việt Nam," TS Quách Hoài Nam nhấn mạnh.

40 năm qua, UNINSHIP không định hình ngành đóng tàu composite Việt Nam bằng tuyên ngôn. Viện làm điều đó bằng từng đề tài khoa học đi đến tận cùng, từng sản phẩm được kiểm định nghiêm ngặt, và từng con tàu rời xưởng ra biển - bền bỉ, nhất quán, và chưa dừng lại.