Cuộc chạy tiếp sức của chữ Nôm và chữ Quốc ngữ

9 Thanh Niên
Theo TS Trần Trọng Dương, nếu dựa theo tiêu chí loại hình chữ viết, có thể phân lịch sử VN thành 2 giai đoạn. Giai đoạn chữ Nôm từ khởi đầu thời Lý - Trần tới 1945 và giai đoạn chữ Quốc ngữ từ 1945 đến nay.
Gia Định báo và Nông Cổ Mín Đàm - những tờ báo Quốc ngữ đăng truyện dài kỳ sớm nhất 	 /// Ảnh: Tư liệu Gia Định báo và Nông Cổ Mín Đàm - những tờ báo Quốc ngữ đăng truyện dài kỳ sớm nhất - Ảnh: Tư liệu
Gia Định báo và Nông Cổ Mín Đàm - những tờ báo Quốc ngữ đăng truyện dài kỳ sớm nhất
Ảnh: Tư liệu

Chữ Nôm cũng là chữ quốc ngữ

Quyết định của cụ Võ Nguyên Giáp về chữ Quốc ngữ là chính thức đã khai tử các chữ viết Nôm để bước hẳn sang một văn hóa khác. Chúng ta không hiểu được những gì người 100 năm trước viết là do có đứt gãy ấy. Nhưng không thể kéo lùi bánh xe lịch sử được

TS Trần Trọng Dương

TS Trần Trọng Dương (Viện Hán Nôm) là người thuyết trình đầu tiên tại buổi nói chuyện “Chữ Nôm và chữ Quốc ngữ: Chủ nghĩa quốc dân và quá trình kiến tạo bản sắc dân tộc” diễn ra chiều 6.12 tại Hà Nội. Ông bắt đầu bằng câu chuyện mình thường xuyên nhận được câu hỏi Nôm là gì, Quốc ngữ là gì. “Nhiều người không biết chữ Nôm là gì bởi không sử dụng nữa. Đó là di sản thuộc về quá khứ. Tôi thường xuyên nhận được câu hỏi Nôm là gì, Quốc ngữ là gì. Chúng ta hay nói ôm đồm Hán Nôm, mặc dù có hai khái niệm khác nhau. Chữ Hán để ghi tiếng Hán, chữ Nôm ghi tiếng Việt. Trong lịch sử, có hai loại hình văn tự để ghi tiếng Việt, một là Nôm, hai là chữ Quốc ngữ. Nhưng trong sử liệu sớm đầu tiên được ghi nhận thì Nôm không được ghi là Nôm mà Nôm được gọi là chữ Quốc ngữ”, ông Dương nói.
Ông Dương dẫn việc Đại Việt sử ký toàn thư cũng ghi về việc dùng Quốc ngữ để làm văn thơ. Chẳng hạn, Chu Văn An có tập Tiêu ẩn quốc ngữ thi tập. “Cụ Nguyễn Trãi siêu cả Hán văn và thơ Nôm. Các chữ như quốc ngữ, quốc âm, phương ngôn, phương âm đều chỉ dùng tiếng Việt. Khái niệm chữ Nôm lần đầu tiên được ghi nhận là trong từ điển của Alexandre de Rhode”, ông nói.
Cũng theo ông Dương, để ghi lại tiếng Việt, đã có cuộc tiếp sức của các loại hình chữ viết. Trong đó, việc sáng tạo và ra đời của chữ Nôm là mốc cực kỳ quan trọng. Thậm chí, theo ông Dương: “Nếu dựa theo tiêu chí loại hình chữ viết có thể chia lịch sử VN làm 2 giai đoạn. Giai đoạn chữ Nôm từ khởi đầu thời Lý - Trần tới 1945, và hai là giai đoạn chữ Quốc ngữ, từ năm 1945 trở lại đây. Sau 1945, khi nhà nước công nhận chữ Quốc ngữ, là bước phân kỳ rất quan trọng về mặt văn hóa. Tuy nhiên, có điều bất biến là cả hai loại hình này đều dùng để ghi tiếng Việt”.

Một truyền thống văn hóa khác

Theo ông Dương, việc chữ được các nhà truyền giáo nước ngoài dùng để ghi lại tiếng Việt là một bước ngoặt văn hóa. Vì tiếng Việt được ghi theo một truyền thống văn hóa khác. Từ thế kỷ 16 - 17 đến thế kỷ 19, chữ Latin để ghi tiếng Việt chỉ được sử dụng trong một phạm vi hẹp các cộng đồng giáo sĩ, chưa ảnh hưởng đến diện rộng. Sau đó, chữ Quốc ngữ trở thành công cụ của chính quyền, của thực dân Pháp, mà họ gọi là khai hóa văn minh. Sau này, các nhà nho cũng thay đổi dần ý thức hệ, người ta không còn quốc ngữ của triều đình nữa mà dùng khái niệm Quốc ngữ để dùng cho khái niệm ngôn ngữ của một quốc dân (nation).
Theo TS Dương, cuộc vận động dùng chữ Quốc ngữ còn là cuộc vận động cực lớn trong xã hội. Mục đích chính của phong trào vận động là một nền văn hóa cứu quốc. Quốc văn, Quốc ngữ cũng thành công cụ chính trị, được sử dụng trong cuộc đấu tranh giành độc lập. “Sắc lệnh số 20 do cụ Võ Nguyên Giáp ký có quy định về việc sử dụng chữ Quốc ngữ và coi đó là chữ viết của nước mình. Người ta coi chữ Quốc ngữ là một biểu hiện của bản sắc văn hóa, là bản sắc văn hóa mà ai cũng có thể sở hữu và tự hào”, ông Dương nói. Như vậy, theo TS Dương, chữ Quốc ngữ trước đây là chữ của triều đình, của bang quốc. Song sau đó, nó được hiểu là chữ của một quốc gia mang tính hiện đại.
TS Phạm Thị Kiều Ly (Đại học Sorbonne Nouvelle, Pháp) lại nói đến một tư liệu về Francisco De Pina, khi ông này đến Đàng Trong năm 1617 và đã xây dựng xong một bản từ vựng, ghi hệ thống ngữ âm chứ chưa hoàn thành bản ngữ pháp chính thống. Vì thế, có ý kiến cho rằng tiếng Việt không có ngữ pháp tồn tại khá lâu cho đến khi Alexandre De Rhodes hoàn chỉnh cuốn ngữ pháp. Bà Ly cũng đưa ra tư liệu về việc có những thừa sai đã đưa 2 cuốn từ điển của mình cho Alexandre De Rhodes mang về Bồ Đào Nha để in. Thời đó chưa có bản quyền như hiện nay, nhưng Rhodes ghi rõ ông học với cha De Pina…
Nhà nghiên cứu Phạm Xuân Nguyên còn nêu vấn đề: “Tôi vẫn cho chữ Quốc ngữ là một thứ ngẫu nhiên và người Việt là người ăn may, ăn sẵn”. Còn theo TS Ly: “Theo trào lưu ngữ học truyền giáo, hồi đấy không có khái niệm âm như bây giờ. Nhưng có một nguyên tắc bất di bất dịch là nghe thế nào nói thế ấy”. Trong cuốn từ điển đầu tiên là của Alexandre De Rhodes, sẽ có cách ghi, chẳng hạn trời là blời. Cũng theo bà Ly, giả sử người của thế kỷ 17 nghe chúng ta nói tiếng Việt bây giờ, họ cũng có thể hiểu được.
TS Dương cho rằng: “Quyết định của cụ Võ Nguyên Giáp về chữ Quốc ngữ là chính thức đã khai tử các chữ viết Nôm để bước hẳn sang một văn hóa khác. Chúng ta không hiểu được những gì người 100 năm trước viết là do có đứt gãy ấy. Nhưng không thể kéo lùi bánh xe lịch sử được”.

Bình luận 9

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Hoàng Nhân Ái

Hoàng Nhân Ái

Sự phổ quát của chữ quốc ngữ nó liên quan đến rất nhiều cá nhân và tổ chức, như phó đề đốc Marie Gustave Hector Ohier, thống đốc Lafont, vua Khải Định, Nguyễn Trường Tộ, Trương Vĩnh Ký, Đông Kinh Nghĩa Thục...Việc khai tử chữ Nôm chính xác phải là quyết định của vua Khải Định ban hành ngày 28.12.1918, bỏ thi cử bằng chữ Nôm, toàn dân chuyển qua học chữ quốc ngữ.
Đã đề cập tới lịch sử thì phải nhìn nhận cho công tâm, lịch sử mà không tuân theo tự do học thuật để rồi bẻ lái lịch sử với những mục đích này kia, nó sẽ không là lịch sử nữa. Việc làm đó vừa có lỗi với cháu con vừa có lỗi với tiền nhân. Điều đất nước cần, cháu con sau này cần là sự chính trực, sự thẳng thắn. Mình biết ban biên tập sẽ chặn comment này của mình nhưng mình vẫn gửi comment này, ít nhất các bạn đọc và các bạn tự cảm nhận. Định hướng và bẻ lái lịch sử là một hành động của những kẻ vô nhân cách
Lê Hoàng Nam

Lê Hoàng Nam

Trước đây tôi có đọc ở một tài liệu nào đó, nói về Bác Hồ sau ngày độc lập 2.9.1945 đã cổ xúy và vận động phổ cập Tiếng Việt cho toàn dân và chính thức gọi là Quốc Ngữ, chứ không biêt đó sắc lệnh của đại tướng Võ Nguyên Giáp, cảm ơn TS Trần Trọng Dương đã cho thêm thông tin.

Qua bài viết này, chúng ta có thể nhận ra giáo sĩ Alexandre de Rhode và giáo sĩ De Pinalà người có công hình thành nên chữ Tiếng Việt ngày nay, hai vị xứng đáng được tôn vinh là người có công với Việt Nam. Hơn nữa hai vị giáo sĩ sống cách xa hằng trăm năm khi Pháp đổ bộ xâm chiếm nước ta. Mọi so sánh cuộc xâm chiếm nước của Pháp với hai vị giáo sĩ là khập khiểng.
Điên Sư

Điên Sư

Ông Dương ơi là ông Dương, ông là tiến sĩ mà vẫn chưa hiểu chữ Nôm là chữ gì sao lại nói lê kê.. lẩm cẩm thế ? Chữ Nôm chính là con đẻ của chữ Hán vậy thôi. Vì vua chúa tiền nhân ta ngày xưa ko muốn lệ thuộc Tàu ( Trung Hoa, chữ Hán ) nên đã sáng tạo ra chữ Nôm. Chữ Nôm rất phức tạp, khó học, khó viết....
Vì sao có tên gọi là chữ Nôm ? Vì nước ta nằm ở phía nam Trung Hoa đã từng gọi là An Nam, nước Nam.
Và theo cái luật phạm húy nên có nhiều từ chữ phải nói viết trại lại như Long là Luông, Vũ là Võ... Nam là Nôm.... ( cho nên gió hướng Nam đã gọi là gió Nôm. Nghe có vẻ ko hay lại đc cải lại thành là gió Nồm )
Vũ Thành

Vũ Thành

Lê Hoàng Nam sai rồi. Giáo sĩ Alexandre de Rhode và giáo sĩ De Pina ở đầu thế kỉ 17 dùng kiểu cách và kí tự của người Tây để quy ước biểu âm tiếng Việt của dân tộc Kinh, phục vụ cho chính giới tu sĩ thời đó.Không nhằm phục vụ cho lợi ích dân tộc Việt Nam. Quá trình hình thành nên chữ viết ngày nay là cả một quá trình cải biến qua nhiều đời. Đặc biệt nhất là phong trào Đông kinh nghĩa thục cho đến khi phong trào Bình dân học vụ xóa mù chữ . Từ đó đến nay mới được gọi là quốc ngữ.Tuy vậy ta cũng vẫn tôn trọng người đặt nền móng lúc ban đầu nhưng không thái quá.
Deletemouse

Deletemouse

Chữ quốc ngữ được tạo ra bởi Trương Vĩnh Ký ( một tay sai của thực dân pháp) dùng để giao tiếp với các quan thực dân pháp lúc bấy giờ, còn alexandre-de-rhodes thì cũng tạo ra chữ quốc ngữ theo phiên âm kiểu bồ đào nha rất là khó đọc, nó khó đọc vật không được phổ biến, người đánh được vinh danh trong việc xây dựng bộ chữ quốc ngữ hiện giờ là ông Trương Vĩnh Ký nhưng chẳng lẻ chúng ta lại vinh danh một Việt gian, một kẻ là tay sai cho giặc Pháp giúp thực dân pháp xâm chiếm Việt Nam????
Toàn Nguyên

Toàn Nguyên

Bớt tào lao giùm cái.
Xem thêm bình luận

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm