'Vật lộn' khai tử doanh nghiệp

Tốc độ giải thể DN xác sống tăng

"Mở doanh nghiệp (DN) dễ nhưng khai tử là một hành trình gian nan", một chủ DN vừa mất hơn nửa năm để thực hiện việc giải thể DN than thở. Ông cho biết dù thực hiện nghĩa vụ thuế đầy đủ nhưng quá trình cung cấp các giấy tờ thủ tục, sổ sách kế toán, chờ cán bộ thuế kiểm tra kéo dài dù đã được cán bộ thuế hướng dẫn. "Một số người bạn của tôi cũng đang thực hiện giải thể DN nhưng chưa xong khiến họ chán nản bỏ ngang vì nghĩ rằng không phát sinh kinh doanh, không có nghĩa vụ thuế thì không sao", vị này cho biết.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Đây là một trong số hàng ngàn, thậm chí hàng vạn DN đã ngưng hoạt động nhưng vẫn sống trên hệ thống. Từ đầu tháng 7 đến nay, ngành thuế đẩy mạnh chiến dịch "Làm sạch mã số thuế", tập trung xử lý gần 620.000 DN, tổ chức ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động. Trong số này, khoảng 292.000 DN đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể (trạng thái 03) và khoảng 325.500 đơn vị không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và đang có nghĩa vụ thuế chưa hoàn tất (trạng thái 06).

Với mục tiêu ngày 31.12.2026 đạt 100% trường hợp được xác định không thuộc diện rủi ro cao được xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế để tiếp tục thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động với cơ quan đăng ký kinh doanh, Cục Thuế yêu cầu 100% trường hợp đã thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký từ một năm trở lên, cơ quan đăng ký kinh doanh xử lý vi phạm, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký DN; không phát sinh thêm thủ tục khi giải quyết hồ sơ chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Không được yêu cầu người nộp thuế phải tự liên hệ cơ quan hải quan để xác nhận nợ hoặc tình trạng hoàn thành nghĩa vụ hải quan. Với DN ở trạng thái 03, 06, trường hợp còn thiếu hồ sơ khai thuế nhưng không còn chữ ký số, không đủ điều kiện giao dịch điện tử hoặc hệ thống không còn hỗ trợ mẫu biểu, cơ quan thuế phải hướng dẫn người nộp thuế nộp hồ sơ tại bộ phận một cửa. Cục Thuế yêu cầu thuế tỉnh, thành phố kịp thời chấn chỉnh việc yêu cầu người nộp thuế thực hiện thêm thủ tục không đúng quy định hoặc từ chối tiếp nhận hồ sơ không có căn cứ; đồng thời chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng gây khó khăn, nhũng nhiễu trong xử lý hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động.

Sau một tháng triển khai chiến dịch, công bố mới nhất cho thấy số lượng hồ sơ 03, 06 được xử lý tăng mạnh so với năm trước nhưng vẫn còn khá khiêm tốn so với số lượng DN "chết chưa chôn". Theo Cục Thuế, trong 8 tháng, cơ quan thuế đã hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với 94.991 DN, tổ chức, bằng 209% cùng kỳ năm 2025. Riêng DN, bao gồm chi nhánh thuộc diện đăng ký thuế liên thông với đăng ký kinh doanh, là 58.384 trường hợp, bằng 143% cùng kỳ. Đáng chú ý, trong tổng số 94.991 DN, tổ chức đã chấm dứt hiệu lực mã số thuế, chỉ có 23.017 trường hợp là hồ sơ đề nghị chấm dứt trong năm 2026. Gần 72.000 trường hợp còn lại là các hồ sơ được nộp từ năm 2025 trở về trước, được cơ quan thuế tập trung xử lý trong khuôn khổ chiến dịch "Làm sạch mã số thuế".

Nên miễn phí môn bài và tiền phạt nộp chậm để giải thể nhanh hơn?

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH kế toán thuế Keytas, cho rằng quy trình giải thể DN thường phức tạp và kéo dài. Để đơn giản hóa quy trình này đòi hỏi sẽ mất thời gian để xem xét toàn bộ, điều này cần thiết cho thời gian sắp tới. Giải pháp khả thi nhất hiện nay là hỗ trợ những khoản không đáng bị phạt bị truy thu trong quá trình thực hiện giải thể. Ví dụ như lệ phí môn bài trong giai đoạn DN không hoạt động, tiền lãi chậm nộp của lệ phí môn bài, hai khoản này hiện khá lớn. Một DN ngưng hoạt động lâu năm lệ phí môn bài có thể lên 30 triệu đồng, thêm tiền chậm nộp 30 triệu đồng nữa, cộng hai khoản lại thì tổng hơn 60 triệu đồng. Nếu cơ quan chức năng có hướng giải quyết các loại chi phí phát sinh này, việc giải thể sẽ nhanh hơn. Đối với những trường hợp mất hết giấy tờ do rất nhiều năm ngưng hoạt động, người nộp thuế đã kê khai và cam kết chịu trách nhiệm về số liệu thì mới thúc đẩy nhanh quá trình giải thể.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, cho rằng để giải quyết nhanh số lượng hàng trăm DN "chết chưa chôn" trước hết phải phân loại. Những DN mới thành lập nhưng chưa hoạt động, chưa phát sinh hóa đơn, không có nghĩa vụ thuế đáng kể thì nên giải quyết nhanh. Với DN đã hoạt động, có phát sinh hóa đơn, sổ sách thì phân thành các nhóm để xử lý. Trường hợp cơ quan thuế không đủ lực lượng kiểm tra thì có thể thuê các công ty kiểm toán bằng nguồn ngân sách hỗ trợ, sau đó cơ quan thuế căn cứ kết quả kiểm toán để giải quyết. Những trường hợp phức tạp, có dấu hiệu rủi ro cao hoặc còn nhiều vấn đề thì cơ quan thuế trực tiếp kiểm tra. Với những DN tồn đọng lâu năm, nợ thuế lớn, trước hết phải đối chiếu chính xác số thuế phải nộp. Nếu DN thực sự còn nợ thì phải thực hiện nghĩa vụ, không thể tùy tiện xóa.

Ông Xoa cũng đồng quan điểm, những khoản liên quan đến lệ phí môn bài và tiền chậm nộp phát sinh từ lệ phí môn bài có thể nghiên cứu theo hướng không thu để tránh kéo dài dây dưa. "Với DN không còn khả năng hoạt động, không có tài sản và thuộc diện phải giải quyết bằng thủ tục phá sản thì cần mạnh dạn chuyển hồ sơ sang tòa án. Cơ quan thuế nên thành lập một nhóm chuyên trách về tố tụng, phối hợp với tòa án để xử lý các hồ sơ này. Đồng thời thành lập ban chỉ đạo tại cơ quan thuế cấp tỉnh, thành phố, trực tiếp theo dõi và kiểm tra tiến độ tại các đơn vị thuế cơ sở", ông Xoa đề xuất.

Theo ông Lê Văn Tuấn, về lâu dài việc giải thể cần được minh bạch và rõ ràng qua ứng dụng eTax Mobile hoặc Cổng dịch vụ công của Chính phủ. Toàn bộ quá trình xử lý hồ sơ phải được hiển thị trên ứng dụng eTax Mobile để người nộp thuế biết chính xác hồ sơ của mình đang ở bước nào, gặp vướng mắc gì và khi nào sẽ hoàn thành. Nếu hồ sơ không được giải quyết đúng hạn, hệ thống điện tử sẽ tự động báo cáo lên cấp trên (Bộ Tài chính). Điều này giúp các cơ quan quản lý vĩ mô nắm bắt được lý do chậm trễ thực tế dưới cơ sở, tránh tình trạng hồ sơ bị "ngâm" vô thời hạn. "Việc xây dựng một quy trình điện tử rõ ràng như trên sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục, giúp người nộp thuế biết rõ mình cần phải làm gì thay vì hoang mang không biết bắt đầu từ đâu khi tiếp cận các quy trình thủ tục chung chung", ông Tuấn cho hay.