Làm chủ mà không có chủ nhật
Thương mại điện tử vẫn tăng trưởng nhưng bắt đầu vào khuôn khổ và nâng cao chất lượng
ẢNH: TRẦN HOAN
Có giai đoạn, thị trường nhân sự xuất hiện làn sóng bỏ công việc văn phòng để bán hàng online. Đó là khi thương mại điện tử bùng nổ và việc các sàn tạo mọi điều kiện thuận lợi để khuyến khích chủ shop đăng ký. Chị Nguyễn Tấn Hồng Uyên, 45 tuổi, ngụ tại P.Chánh Hưng cách đây 3 năm đã bỏ công việc nhân viên kinh doanh của một công ty vật liệu xây dựng để mở shop online bán hàng thời trang, vì có thể làm chủ thời gian.
"Thời điểm đó, chỉ cần một chiếc điện thoại, một gian hàng trên sàn là có thể kiếm sống, thu nhập còn cao hơn đi làm công ty. Tôi còn phải thuê thêm nhân viên để đóng gói, giao hàng", chị Hồng Uyên chia sẻ. Tuy nhiên, theo chị Uyên, hiện đã khác, cạnh tranh ngày càng khốc liệt, giá bán bị ép xuống từng đồng. Thuế, phí, chi phí quảng cáo, chi phí vận chuyển liên tục tăng. Quy định về hóa đơn điện tử, kê khai thuế, truy xuất nguồn gốc hàng hóa cũng được siết chặt hơn. Trước đây, chị chỉ cần tập trung bán hàng còn bây giờ phải lo thêm đủ thứ giấy tờ, sổ sách, thủ tục. Chị từng tự hào vì có thể làm chủ được thời gian nhưng đến nay thì làm bất kể sáng đêm, chủ nhật cũng không được nghỉ.
Đây cũng là tâm trạng chung của rất nhiều chủ shop đang kinh doanh trên sàn. Điều khiến nhiều người mệt mỏi không hẳn là phải đóng thuế, mà là áp lực chồng chất từ nhiều phía. Mỗi ngày đều phải theo dõi đơn hàng, phản hồi khách, xử lý hoàn trả, chạy quảng cáo, lo kiểm tra nguồn hàng, rồi lại cập nhật quy định mới. Không dám tắt điện thoại, cũng chẳng dám nghỉ vài ngày vì sợ mất tương tác, mất doanh thu.
Chị Nguyễn Ngọc Hạnh, chủ shop kinh doanh thực phẩm tại P.Thủ Đức (TP.HCM) thừa nhận: Nhiều người từng tự hào mình là "chủ", giờ lại nhận ra mình đang làm nhiều việc hơn cả một nhân viên, nhưng không có ngày nghỉ, không có lương tháng ổn định, cũng chẳng có bảo hiểm hay phúc lợi. "Tôi bắt đầu nghĩ đến chuyện quay lại làm nhân viên văn phòng, làm cho doanh nghiệp. Có lương đều mỗi tháng, có cuối tuần nghỉ ngơi, có phép năm, có bảo hiểm và ít nhất là khi hết giờ làm có thể tạm gác công việc sang một bên. Nhưng bây giờ tuổi đã lớn, nghỉ việc đã lâu, muốn quay lại để được tuyển dụng cũng không dễ dàng gì", chị Hạnh than thở.
Anh N.T.H, nhà bán lẻ trên sàn lo lắng: "Mấy hôm nay, tôi suy tính đến bạc tóc luôn vì bài toán thuế, phí. Doanh số của cửa hàng tôi hiện đã gần đến ngưỡng 3 tỉ đồng, nếu bán tiếp thì vẫn chưa rõ ràng về các thủ tục, tăng giá sản phẩm để bù vào chi phí cho việc xuất hóa đơn, như vậy giá sẽ khó có thể cạnh tranh được. Chưa kể nếu thuê dịch vụ kế toán và mua phần mềm thì chắc chắn sẽ lỗ, không gồng gánh nổi. Còn nếu nghỉ bán thì cả gia đình chúng tôi chưa biết xoay xở thế nào, thanh lý hàng hóa, máy móc ra sao".
Cuộc thanh lọc khốc liệt
Các chủ shop nhỏ lẻ, quản trị yếu và qua nhiều tầng nấc sẽ không thể trụ nổi vì bài toán chi phí
ẢNH: METRIC.VN
Theo các chuyên gia thương mại điện tử, đây là giai đoạn "thanh lọc" sau một thời gian tăng trưởng quá nóng của các sàn thương mại điện tử. Kinh doanh online vẫn còn nhiều cơ hội, nhưng sẽ không còn là cuộc chơi dễ dàng như vài năm trước. Muốn tồn tại, người bán không chỉ biết bán hàng mà còn phải quản trị, tuân thủ pháp luật và thích nghi với một môi trường ngày càng chuyên nghiệp hơn.
Thống kê công bố mới nhất của nền tảng tổng hợp và khai thác dữ liệu Metric.vn cho thấy, doanh số toàn thị trường tiếp tục tăng, tuy nhiên phần lớn tăng trưởng không còn đến từ việc xuất hiện thêm nhiều shop mới mà đến từ các nhà bán có năng lực vận hành tốt hơn. Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh hiện nay không còn là "mở shop để bán", mà là "ai vận hành hiệu quả hơn sẽ chiếm thị phần". Một trong những thay đổi rõ rệt nhất là sự trỗi dậy của nhóm Shop Mall (gian hàng chính hãng). Trong 6 tháng đầu năm 2026, Shop Mall chỉ chiếm 2,79% tổng số shop nhưng tạo ra tới 34,2% tổng doanh số trên Shopee, Lazada và TikTok Shop. Đáng chú ý, số lượng Shop Mall giảm 6% nhưng doanh số lại tăng 54%, doanh thu bình quân trên mỗi Shop Mall tăng khoảng 64%.
"Thị trường đang tập trung doanh thu vào một số lượng nhỏ nhà bán chuyên nghiệp. Những shop hoạt động yếu dần bị đào thải, trong khi các thương hiệu lớn và nhà bán có khả năng đầu tư bài bản ngày càng mở rộng thị phần. Đây là dấu hiệu thị trường bước sang giai đoạn chất lượng thay cho số lượng, chuyên gia phân tích thuộc Metric.vn nhận định. Một điểm sáng là thị trường chủ yếu là hàng trong nước. Thống kê trong 6 tháng đầu năm, doanh số hàng nội địa đạt khoảng 139.200 tỉ đồng, chiếm 96% tổng doanh số Shopee. Điều này cho thấy người tiêu dùng Việt Nam vẫn chủ yếu mua hàng được bán từ các kho trong nước thay vì hàng xuyên biên giới.
Về thị trường tiêu thụ, TP.HCM và Hà Nội vẫn là trung tâm thương mại điện tử lớn nhất cả nước, trong đó TP.HCM chiếm khoảng 45% doanh số còn Hà Nội đứng thứ hai với khoảng 36%. Tuy nhiên, một số địa phương khác cũng có tốc độ tăng trưởng cực kỳ cao như Tây Ninh, Ninh Bình, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng… Một số địa phương ghi nhận doanh số tăng gấp 2-3 lần. Điều này phản ánh hệ thống logistics phát triển hơn, kho hàng được mở rộng và người bán địa phương bắt đầu khai thác thương mại điện tử hiệu quả hơn.
Trong quý 3/2026, Metric dự báo doanh số thị trường đạt khoảng 146.300 tỉ đồng, tăng khoảng 2,31% so với quý 2/2026. Sản lượng dự kiến đạt 1,084 tỉ sản phẩm, tăng khoảng 3,45%. Mức tăng không quá đột biến nhưng cho thấy thị trường vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định. "Cuộc cạnh tranh chuyển từ "nhiều shop" sang "shop vận hành hiệu quả". Trong giai đoạn hiện nay, người thắng không phải là người có nhiều sản phẩm nhất mà là người hiểu khách hàng, tối ưu chi phí và khai thác dữ liệu tốt nhất. Đây được xem là đặc điểm nổi bật của thương mại điện tử Việt Nam năm 2026.
Bình luận (0)