Vì sao nhiều người chưng chậu lúa dịp tết, có ý nghĩa gì?

Từ vài năm nay, ở TP.HCM, nhiều gia đình trẻ chọn chưng chậu lúa trong nhà dịp tết. Không chỉ là một "trend" lạ mắt để chụp ảnh check-in, phía sau những chậu lúa xanh ấy là khát vọng về no đủ, về cội nguồn và cả nỗi nhớ ruộng đồng trong lòng người phố thị.

ẢNH: THANH NAM

Chưng chậu lúa dịp tết là mang ruộng đồng vào nhà

Chị Trần Thảo Vy (31 tuổi, ngụ ở 243/2 Chu Văn An, P.Bình Thạnh, TP.HCM; trước là P.12, Q.Bình Thạnh, TP.HCM) cho biết năm nay là năm thứ hai gia đình chị chưng chậu lúa thay vì chỉ cắm hoa ly hay trưng mai vàng như trước.

"Nhà tôi ở chung cư, ba mẹ từ miền Tây lên ở cùng con cháu đã hơn 10 năm. Tết ở thành phố đủ đầy nhưng nhiều khi thiếu cái cảm giác hương đồng. Năm ngoái tình cờ thấy người ta bán lúa chậu, tôi mua thử hai chậu đặt cạnh bàn thờ. Má tôi nhìn thấy mà rưng rưng", chị Vy kể.

Theo chị Vy, má chị cả đời gắn với ruộng lúa ở tỉnh Đồng Tháp. Ngày còn nhỏ, chị từng theo mẹ ra đồng, lội bùn, nghe tiếng lúa xào xạc trong gió chiều. "Má nói nhìn lúa là thấy tết. Vì với người nông dân, lúa trổ đòng, chắc hạt là báo hiệu một năm bội thu, có gạo ăn, có tiền lo cho con cái. Tự nhiên tôi thấy chậu lúa trong nhà không còn là đồ trang trí nữa, mà như mang cả ký ức tuổi thơ vào căn hộ nhỏ", chị Vy chia sẻ.

ẢNH: THANH NAM

Không riêng gia đình chị Vy, anh Nguyễn Minh Phúc (34 tuổi, ngụ ở đường Bình Quới, P.Bình Quới, TP.HCM; trước là P.28, Q.Bình Thạnh, TP.HCM) cũng chọn lúa chậu để thay đổi không khí tết. "Mấy năm trước tôi toàn chưng mai giả vì sợ mai thật khó chăm. Năm nay thấy bạn bè đăng hình lúa chậu, tôi tò mò mua một cặp về đặt hai bên cửa. Nhìn vừa mộc mạc, vừa lạ", anh Phúc nói.

Theo anh Phúc, điều khiến anh thích nhất là cảm giác "thật". "Mai, đào nhiều khi mang tính trang trí. Còn lúa là thứ nuôi sống mình mỗi ngày. Nhìn bông lúa cúi xuống, tôi thấy có gì đó rất Việt Nam, rất gần gũi", anh Phúc bộc bạch.

Theo thạc sĩ Đỗ Huỳnh Ánh, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, trong quan niệm truyền thống, cây lúa gắn với nền văn minh lúa nước, nền tảng hình thành đời sống và văn hóa của người Việt. Lúa tượng trưng cho sự no đủ, phồn thực, cho ước vọng mưa thuận gió hòa. Vì vậy, việc đưa lúa vào không gian thờ cúng, phòng khách ngày tết cũng là cách gửi gắm mong muốn một năm mới đủ đầy.

Chị Lê Thị Hồng (36 tuổi, tiểu thương bán lúa chậu trên đường Bùi Đình Túy, P.Bình Thạnh, TP.HCM; trước là P.12, Q.Bình Thạnh, TP.HCM) cho biết mỗi dịp giáp tết, chị nhập hàng trăm chậu lúa từ các tỉnh miền Tây về bán.

"Khách mua đa phần là gia đình trẻ, ở chung cư hoặc nhà phố. Họ nói chưng lúa để cầu tài lộc, làm ăn phát đạt. Có người mua về đặt trước cửa công ty, cửa hàng như một lời chúc năm mới thuận buồm xuôi gió", chị Hồng cho hay.

Theo chị Hồng, lúa bán dịp tết thường là lúa đang trổ đòng hoặc vừa chín tới, hạt còn xanh pha vàng. "Khách thích nhất là loại lúa nặng hạt, bông cong xuống. Họ nói nhìn vậy mới "đã mắt", mới thấy sung túc", chị Hồng vừa cười vừa nói.

Anh Trần Văn Tư (32 tuổi, quê ở tỉnh Tây Ninh), người trực tiếp trồng và cung cấp lúa chậu cho thương lái, chia sẻ: "Trước đây tôi chỉ trồng lúa ngoài ruộng. Vài năm gần đây, thương lái đặt trồng lúa trong chậu, chăm kỹ để đúng dịp tết là trổ bông. Ban đầu tôi thấy lạ, nhưng giờ thành nguồn thu thêm cho gia đình".

Anh Tư cho biết để có chậu lúa đẹp, người trồng phải canh thời gian gieo sạ chính xác. "Chậm hoặc sớm vài ngày là lúa không trổ đúng tết. Mà lúa phải xanh, bông dài, hạt mẩy thì khách mới chịu", ông nói.

ẢNH: THANH NAM

Xu hướng hay giá trị bền lâu?

Với nhiều người trẻ sinh ra ở nông thôn nhưng lập nghiệp nơi thành thị, chậu lúa ngày tết còn là một cách xoa dịu nỗi nhớ quê.

Nguyễn Thị Mỹ Duyên (26 tuổi, ngụ ở 68 đại lộ Bình Dương, P.Lái Thiêu, TP.HCM; trước là P.Vĩnh Phú, TP.Thuận An, tỉnh Bình Dương) kể: "Tôi đi làm xa, có năm không kịp về quê ăn tết. Mấy hôm trước đi ngang thấy người ta bán lúa chậu, tự nhiên nhớ nhà kinh khủng. Ở quê tôi, trước tết là mùa lúa chín, cả cánh đồng vàng rực. Tối nghe tiếng máy gặt, mùi rơm mới thơm lừng. Thành phố thì không có những thứ đó".

Duyên quyết định mua một chậu lúa nhỏ đặt cạnh ban công phòng trọ. "Bạn cùng phòng hỏi sao không mua hoa cho đẹp, tôi chỉ cười. Với tôi, chậu lúa đó đẹp theo cách riêng. Nó nhắc tôi nhớ mình từ đâu mà lớn lên", Duyên nói.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, khi nhiều người trẻ lớn lên giữa bê tông và ánh đèn cao ốc, hình ảnh lúa có thể trở nên xa lạ. Chính vì vậy, việc chưng lúa chậu dịp tết cũng được xem như một cách "kết nối lại" với căn tính văn hóa.

Thạc sĩ Đỗ Huỳnh Ánh nhận định: "Cây lúa là linh hồn của văn minh Việt. Khi người trẻ chủ động đưa lúa vào không gian sống ngày tết, đó không chỉ là hành vi trang trí mà còn là biểu hiện của nhu cầu tìm về cội nguồn, tìm kiếm sự cân bằng giữa hiện đại và truyền thống".

Tuy vậy, cũng có ý kiến cho rằng chưng lúa chậu có thể chỉ là một trào lưu nhất thời, giống như nhiều "trend" trang trí tết từng xuất hiện rồi nhanh chóng phai nhạt.

ẢNH: THANH NAM

Anh Lâm Quốc Bảo (32 tuổi, bán lúa chậu ở địa chỉ 230 Phan Văn Trị, P.Bình Thạnh, TP.HCM; trước là P.12, Q.Bình Thạnh, TP.HCM) nhìn nhận: "Khoảng 2 – 3 năm nay lúa chậu bán khá chạy, nhưng vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ so với mai, đào, cúc. Nhiều người mua vì thấy lạ, chụp hình đăng mạng xã hội. Không biết vài năm nữa còn giữ được sức hút không".

Tuy nhiên, theo anh Bảo, dù là xu hướng hay không, việc lúa được quan tâm trở lại cũng là tín hiệu tích cực. "Ít nhất người ta cũng nhắc đến hạt gạo, đến nông dân, đến ruộng đồng trong dịp tết. Điều đó đáng quý", anh Bảo nói.

Chị Đỗ Thị Quỳnh An (31 tuổi, ngụ ở 6 Nguyễn Trung Trực, P.Bình Lợi Trung, TP.HCM; trước là P.5, Q.Bình Thạnh, TP.HCM), nói: "Tết không chỉ là trang trí cho đẹp, mà còn là dịp để mỗi người nhìn lại hành trình một năm, gửi gắm ước vọng cho năm mới. Một chậu lúa xanh, bông nặng hạt, cúi đầu trước gió, hình ảnh ấy tự thân đã chứa đựng thông điệp về sự cần cù, khiêm nhường và hy vọng".