Vì sao NHNN muốn giám sát chống rửa tiền với cổ đông lớn, khách VIP ngân hàng?

Dự thảo Thông tư về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng đang được lấy ý kiến, Ngân hàng Nhà nước đề xuất các ngân hàng, công ty tài chính cung cấp nhiều loại thông tin, dữ liệu bao gồm thông tin lãnh đạo ngân hàng, cổ đông lớn, khách hàng VIP... để thực hiện giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trên cơ sở đánh giá rủi ro.

Theo Ngân hàng Nhà nước, thời gian qua, việc giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền đối với các ngân hàng, công ty tài chính... được thực hiện theo phương thức giám sát tuân thủ, tập trung vào hoạt động thanh tra, kiểm tra, chấp hành quy định pháp luật, quy định nội bộ. 

Cách làm này dàn trải, tốn kém nguồn lực nhưng lại không phát hiện sớm được các thủ đoạn rửa tiền ẩn nấp tinh vi.

Trong khi đó, kể từ tháng 6.2023, Việt Nam vẫn nằm trong danh sách xám của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF). FATF chỉ ra rằng Việt Nam thiếu khuôn khổ pháp lý về giám sát từ xa và chưa triển khai giám sát dựa trên rủi ro. 

Việc quy định các ngân hàng, công ty tài chính định kỳ cung cấp thông tin từ bộ máy tới cổ đông lớn, khách hàng VIP... theo Ngân hàng Nhà nước là nội dung giám sát phòng, chống rửa tiền trên cơ sở rủi ro. Trên cơ sở thông tin, dữ liệu thu thập được, Ngân hàng Nhà nước sẽ chấm điểm mức "rủi ro" với từng ngân hàng theo 3 mức: thấp, trung bình, cao và có các biện pháp xử lý tương ứng.

Ban hành thông tư với phương thức giám sát dựa trên rủi ro, theo đó, là cam kết bắt buộc của Chính phủ nhằm khắc phục các thiếu hụt, giúp Việt Nam sớm ra khỏi Danh sách xám, bảo vệ uy tín và sự thông suốt của hệ thống tài chính quốc gia.

Ngân hàng phải báo cáo thông tin cổ đông lớn, khách hàng VIP

Theo dự thảo, các ngân hàng phải định kỳ cung cấp cho Ngân hàng Nhà nước nhiều nhóm dữ liệu, từ bức tranh tổng thể về bộ máy, quy mô tổ chức; các quy định nội bộ, báo cáo tự kiểm tra (về phòng, chống rửa tiền), báo cáo giao dịch; khách hàng cho tới sản phẩm, dịch vụ; kênh phân phối… phục vụ giám sát phòng, chống rửa tiền.

Về thông tin tổng quan, các ngân hàng phải cung cấp danh sách hội đồng quản trị, hội đồng thành viên với các thông tin cụ thể về tên, quốc tịch, tỷ lệ sở hữu/vốn điều lệ. Danh sách ban giám đốc, từ giám đốc khối đến tổng giám đốc và danh sách ban kiểm soát cũng phải cung cấp chi tiết tương tự.

Dự thảo cũng yêu cầu các ngân hàng, công ty tài chính cung cấp thông tin về cổ đông, từ số cổ đông, tổng số cổ đông là cá nhân nước ngoài, gồm tên, quốc tịch, tỷ lệ sở hữu của 10 cổ đông cá nhân lớn nhất.

Cạnh đó, tổng số cổ đông là tổ chức nước ngoài cũng phải cung cấp chi tiết tên quốc gia đăng ký trụ sở chính và tỷ lệ sở hữu 10 cổ đông tổ chức lớn nhất.

Ngân hàng Nhà nước cũng đề xuất ngân hàng phải báo cáo cụ thể số lượng khách hàng là người có ảnh hưởng chính trị, số lượng khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên theo tỷ lệ %. Ngân hàng và các công ty tài chính cũng phải phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro về rửa tiền ở các mức thấp, trung bình, cao và báo cáo rõ với Ngân hàng Nhà nước.

Nếu khách hàng là tổ chức, dự thảo thông tư đề xuất các ngân hàng, công ty tài chính phải báo cáo chi tiết số lượng các khách hàng hoạt động trong các lĩnh vực: dịch vụ chuyển tiền; kinh doanh ngoại tệ; sòng bạc và trò chơi có thưởng; kinh doanh bất động sản; dịch vụ tài sản mã hóa; luật sư, kế toán; tổ chức phi lợi nhuận…