Vì sao tên lửa đạn đạo Nga xuyên thủng ô phòng không Ukraine ngày càng nhiều?

Theo hãng tin AP, khi Nga phóng tên lửa đạn đạo vào Ukraine, hệ thống phòng không Ukraine chỉ có vài phút, đôi khi chỉ vài giây, để phát hiện và đánh chặn mối đe dọa chết người này.

Việc thiếu thời gian đã khiến thủ đô Kyiv và các thành phố khác của Ukraine ngày càng dễ bị tấn công bằng tên lửa đạn đạo, loại vũ khí lao xuống với tốc độ và góc phóng quá khó đánh chặn. Kyiv cho rằng chỉ có hệ thống phòng không Patriot do Mỹ sản xuất mới có thể đối phó, nhưng Ukraine hiện có quá ít tổ hợp Patriot và đạn tên lửa để đánh chặn hiệu quả.

Ảnh: AFP

Không giống như tên lửa hành trình hoạt động như máy bay không người lái, tên lửa đạn đạo được phóng lên nhờ động cơ tên lửa đẩy và lao tới mục tiêu với tốc độ gấp vài lần tốc độ âm thanh, làm giảm đáng kể thời gian phát hiện và đánh chặn đầu đạn. 

Khi đầu đạn lao về phía mục tiêu, "nó bay theo quỹ đạo rất dốc và với tốc độ kinh khủng", theo ông Thomas Withington, chuyên gia về tác chiến điện tử tại Viện Các quân chủng thống nhất Hoàng gia Anh.

Iskander-M phóng từ mặt đất hiện là tên lửa đạn đạo chủ lực của Nga. Nước này còn có tên lửa đạn đạo bội siêu thanh Kinzhal, được phóng từ máy bay, theo AP. Moscow cũng đã phóng các tên lửa phòng không S-300 và S-400 vào các mục tiêu trên mặt đất.

Ngoài ra, Nga đã phóng tên lửa chống hạm bội siêu thanh Zircon vào Ukraine. Dù về mặt kỹ thuật, Zircon là tên lửa hành trình, nhưng tốc độ cao của loại tên lửa này giống với tên lửa đạn đạo và tạo ra vấn đề đánh chặn tương tự.

Hệ thống duy nhất có thể đối phó tên lửa Nga

AP dẫn lời phát ngôn viên Không quân Ukraine Yurii Ihnat khẳng định hiện tại Patriot là hệ thống duy nhất trong biên chế của Ukraine có khả năng đánh chặn các tên lửa Iskander-M, S-400 và Zircon của Nga. Mỹ và các đồng minh vận hành các hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo khác, trong đó có THAAD và tổ hợp phòng thủ Aegis trên biển, nhưng các hệ thống như vậy chưa được cung cấp cho Ukraine.

Ảnh: Reuters

Hệ thống Patriot mạnh nhất được cung cấp cho Ukraine có thể ngăn chặn tên lửa tốc độ cao. Thay vì phát nổ gần mục tiêu, hệ thống PAC-3 sử dụng tên lửa đánh chặn cơ động được thiết kế để va chạm với đầu đạn đang bay tới. Công nghệ của Patriot theo dõi tên lửa đối phương, dự đoán đường đi và phóng đạn đánh chặn trong vòng vài phút.

Ukraine hiện có quá ít khẩu đội Patriot để bảo vệ tất cả các thành phố của mình. Khi không có Patriot, hoặc nếu tổ hợp này hết đạn, hầu hết các loại hệ thống phòng không khác trong biên chế của quân đội Ukraine đều không thể thay thế được.

Trong khi đó, theo AP, Nga thường kết hợp tên lửa đạn đạo với tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) và mồi nhử, buộc lực lượng phòng thủ phải theo dõi nhiều mối đe dọa và phân bổ số lượng tên lửa đánh chặn khan hiếm.

Thiếu hụt toàn cầu

Tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn ngày càng trở nên trầm trọng hơn khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran đã tiêu tốn một lượng lớn tên lửa đánh chặn Patriot và THAAD. Một phân tích của AP ước tính rằng kho dự trữ Patriot của Mỹ đã giảm ít nhất 65% so với mức trước cuộc xung đột này, dù Lầu Năm Góc khẳng định vẫn duy trì được lượng vũ khí lớn.

Ảnh: AFP

Sản xuất không thể lấp đầy khoảng trống này ngay lập tức. Tập đoàn quốc phòng Mỹ Lockheed Martin đã giao hơn 600 tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE trong năm 2025 và đang hướng tới công suất hằng năm là 2.000 quả vào cuối năm 2030. Ngoài ra, NATO thông báo cơ sở sản xuất tên lửa Patriot đầu tiên của châu Âu dự kiến sẽ bắt đầu hoạt động vào tháng 9 tại Đức.

Các tín hiệu chính trị từ Washington cũng đã thay đổi. Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng Mỹ sẽ cấp phép cho Ukraine sản xuất tên lửa Patriot. Khoảng 3 tuần sau, nhà lãnh đạo Mỹ nói rằng ông chưa đưa ra quyết định cuối cùng. Ngay cả khi có giấy phép, giới quan chức và chuyên gia nhận định với AP rằng việc bắt đầu sản xuất Patriot ở Ukraine sẽ mất nhiều năm.

Nỗ lực đối phó của Ukraine

Trong khi đó, Ukraine đang cố gắng phá hủy các bệ phóng tên lửa và cơ sở hạ tầng của Nga để ngăn Nga phóng tên lửa. 

Một số nguồn thạo tin tiết lộ với AP rằng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã yêu cầu Tổng thống Trump giúp đảm bảo để lực lượng Ukraine được tỉ phú Elon Musk cho phép sử dụng hệ thống liên lạc Starlink để tấn công bên trong lãnh thổ Nga. Ông Musk cho đến nay vẫn hạn chế dịch vụ này trên lãnh thổ Nga.

Việc tiếp cận được hệ thống liên lạc Starlink có thể giúp UAV Ukraine săn lùng các bệ phóng và cơ sở hạ tầng liên quan đến tên lửa Nga. Tuy nhiên, theo AP, yêu cầu của ông Zelensky chưa được Nhà Trắng, Đại sứ quán Ukraine hoặc Công ty SpaceX của tỉ phú Musk xác nhận công khai.

Kyiv cũng đang phát triển Freya, một hệ thống chống tên lửa đạn đạo chi phí thấp do Ukraine đề xuất, nhằm giảm sự phụ thuộc vào Patriot. Ukraine và 9 quốc gia châu Âu đã thành lập một liên minh vào tháng trước với mục tiêu xây dựng khả năng phòng thủ tên lửa chung, và ông Zelensky đã nói rằng họ có thể cùng nhau phát triển một hệ thống sản xuất hàng loạt trong vòng 12 tháng. Freya vẫn đang trong quá trình được phát triển, và chưa rõ khi nào tên lửa mới này sẽ được đưa vào sử dụng.

Sau vụ tấn công bằng tên lửa đạn đạo gần đây nhất của Nga vào Kyiv, Tổng thống Zelensky nói rằng trong nửa đầu năm 2026, Ukraine chỉ nhận được số lượng tên lửa phòng không bằng 1/3 so với cùng kỳ năm ngoái. Theo AP, ông kêu gọi các đối tác của Ukraine nếu chưa sẵn sàng tăng cường cung cấp tên lửa đánh chặn thì cũng nên áp đặt các biện pháp cấm vận mới lên Nga. Ông Zelensky lưu ý rằng một phần đáng kể hoạt động sản xuất tên lửa đạn đạo của Nga vẫn chưa chịu tác động từ các lệnh cấm vận.

Hiện chưa có thông tin phản ứng từ phía Nga đối với phát ngôn của ông Zelensky cũng như thông tin từ bài viết của AP.