Việt Nam trở thành điểm sáng của kinh tế châu Á

Thăng hạng thu nhập - dấu mốc của một nền kinh tế đang lớn lên

Điểm nhấn quan trọng nhất là việc Ngân hàng Thế giới (WB) chính thức xếp VN vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao, cùng với Philippines. Quyết định này được đưa ra sau khi thu nhập quốc dân bình quân đầu người (GNI) của VN năm 2025 đạt 4.970 USD, vượt ngưỡng 4.636 USD theo tiêu chí phân loại của WB. Theo đánh giá của tổ chức này, kết quả trên phản ánh thành quả của nhiều năm duy trì tốc độ tăng trưởng cao, phát triển theo mô hình hướng về xuất khẩu, cải thiện môi trường kinh doanh và đẩy mạnh đầu tư hạ tầng quy mô lớn.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Việc VN được nâng hạng không chỉ mang ý nghĩa về mặt thống kê mà còn là sự ghi nhận một quá trình chuyển đổi. Ngay sau công bố của WB, Vietnam Briefing thuộc Dezan Shira & Associates (tổ chức chuyên hỗ trợ các nhà đầu tư nước ngoài tại châu Á) nhận định đây là dấu mốc có ý nghĩa cả về biểu tượng lẫn chiến lược, khẳng định VN đã trở thành điểm đến đầu tư ngày càng hấp dẫn với chuỗi cung ứng công nghiệp có độ phức tạp cao hơn và triển vọng tăng trưởng dài hạn rõ nét hơn. Trong khi đó, Fortune cho rằng việc VN được xếp vào nhóm thu nhập trung bình cao là minh chứng cho hiệu quả của chiến lược phát triển kinh tế, đồng thời phản ánh khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc toàn cầu nhờ động lực từ xuất khẩu và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Ở góc nhìn dài hạn, Alt Strategy đánh giá thành tựu này càng đáng chú ý khi đặt trong bối cảnh lịch sử phát triển của VN. Từ một nền kinh tế có thu nhập bình quân đầu người chưa đầy 700 USD sau chiến tranh, đến nay VN đã tiến gần ngưỡng 5.000 USD/người - bước tiến phản ánh thành quả của gần bốn thập niên đổi mới, hội nhập và cải cách kinh tế.

Không chỉ quy mô thu nhập được cải thiện, tốc độ tăng trưởng thu nhập của VN cũng thuộc nhóm nhanh nhất ASEAN. Trong giai đoạn 1986 - 2023, thu nhập bình quân đầu người tăng khoảng 44 lần, mức tăng cao nhất khu vực. Từ mức khoảng 95 USD năm 1986, VN đạt thu nhập bình quân đầu người 1.120 USD vào năm 2009 để gia nhập nhóm quốc gia có thu nhập trung bình thấp và chỉ sau 17 năm đã tiếp tục được WB xếp vào nhóm thu nhập trung bình cao. Khoảng thời gian này ngắn hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan hay Philippines, cho thấy tốc độ phát triển kinh tế của VN trong những năm gần đây.

Những đánh giá tích cực về nền kinh tế VN cũng được thể hiện qua việc hàng loạt định chế tài chính quốc tế đồng loạt nâng dự báo tăng trưởng GDP của VN. Fortune và Vietnam Briefing đều cho rằng đây là tín hiệu khẳng định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, khả năng chống chịu của nền kinh tế và triển vọng tăng trưởng dài hạn. Sau khi ghi nhận kết quả kinh tế 6 tháng đầu năm vượt kỳ vọng, nhiều tổ chức như DBS, UOB, Standard Chartered đã điều chỉnh tăng dự báo tăng trưởng của VN cho năm nay. Trong đó, UOB dự báo GDP của VN tăng 8,5%, mức cao nhất Đông Nam Á; còn Standard Chartered đưa ra dự báo lạc quan hơn, ở mức 9,5%, đồng thời kỳ vọng đà tăng trưởng sẽ tiếp tục kéo dài sang năm 2027.

Việc WB nâng hạng thu nhập cùng hàng loạt tổ chức quốc tế liên tiếp điều chỉnh tăng dự báo tăng trưởng không chỉ phản ánh kết quả tích cực của nền kinh tế VN ở thời điểm hiện tại mà còn cho thấy niềm tin ngày càng lớn của cộng đồng quốc tế vào triển vọng phát triển trong trung và dài hạn. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, những đánh giá này được xem là tín hiệu tích cực, góp phần củng cố vị thế của VN như một điểm đến đầu tư hấp dẫn và một trong những nền kinh tế tăng trưởng năng động hàng đầu khu vực.

Tiêu dùng nội địa, động cơ tăng trưởng mới

Nếu như trước đây, tăng trưởng của VN chủ yếu được nhắc đến với hai động lực là xuất khẩu và thu hút vốn FDI, thì nay tiêu dùng nội địa được đề cập đến nhiều hơn như một trong các động lực tăng trưởng quan trọng của VN. Trong bài viết mới nhất đăng ngày 31.7, Nikkei Asia cho rằng kinh tế VN đang bước vào giai đoạn tăng trưởng dựa trên nhiều động lực hơn trước. Cùng với sự mở rộng của đầu tư hạ tầng và năng lực sản xuất, cầu tiêu dùng nội địa tăng mạnh đang góp phần hình thành một mô hình tăng trưởng cân bằng và bền vững hơn. Đây là nền tảng để VN giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định và chủ nghĩa bảo hộ thương mại có xu hướng gia tăng.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Nikkei Asia cũng đánh giá, với tốc độ tăng trưởng hiện nay, VN có thể vượt Thái Lan trong năm 2026 để trở thành nền kinh tế lớn thứ ba Đông Nam Á, chỉ sau Indonesia và Singapore. Trước đó, ngày 10.7, tờ Business Times (Singapore) cũng có bài báo đưa ra một số nhận định đáng chú ý về tiêu dùng tại VN, nhấn mạnh tiêu dùng nội địa của VN đang dần bứt phá để trở thành một "động cơ tăng trưởng mới" của nền kinh tế VN. Theo tờ báo, xu hướng này không chỉ giúp nền kinh tế giảm phụ thuộc vào nhu cầu từ các thị trường bên ngoài mà còn tạo thêm một trụ cột tăng trưởng ổn định trong bối cảnh thương mại toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thay vì chỉ dựa vào sản xuất và xuất khẩu như trước, VN đang từng bước hình thành mô hình tăng trưởng cân bằng hơn, trong đó thị trường trong nước giữ vai trò ngày càng lớn.

Nhận định này được củng cố bằng những tín hiệu tích cực của thị trường tiêu dùng. Trong 6 tháng đầu năm nay, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của VN tăng gần 13% so với cùng kỳ - mức tăng mạnh nhất kể từ đầu năm 2023. Trong khi đó, chi tiêu hộ gia đình hiện đóng góp khoảng 55% GDP, cho thấy sức mua trong nước ngày càng trở thành nền tảng quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Theo Business Times, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, sự phục hồi mạnh của cầu nội địa đang tạo thêm dư địa để VN duy trì tốc độ tăng trưởng cao.

Một trong những yếu tố được Business Times nhấn mạnh là sự cải thiện thu nhập của người dân và hành vi tiêu dùng của người Việt cũng đang thay đổi theo hướng tích cực. Nếu trước đây, ưu tiên hàng đầu là tiết kiệm và tích lũy thì nay, đặc biệt ở nhóm người trẻ, xu hướng chi tiêu đang chuyển sang các sản phẩm và dịch vụ nâng cao chất lượng cuộc sống, trải nghiệm và thể hiện phong cách cá nhân. Đây được xem là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của các ngành bán lẻ, thương mại điện tử, du lịch, giải trí, chăm sóc sức khỏe và nhiều lĩnh vực dịch vụ khác.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Tuy vậy, cả Business Times và Nikkei Asia đều cho rằng tiêu dùng nội địa dù đang nổi lên mạnh mẽ vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn các động lực truyền thống. Song chính sự kết hợp hài hòa giữa xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng nội địa sẽ là chìa khóa giúp kinh tế VN duy trì tốc độ tăng trưởng cao và nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của kinh tế thế giới. Trong ngắn hạn, sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và đầu tư vẫn sẽ là những đầu tàu quan trọng của tăng trưởng. Đặc biệt, khi các dự án hạ tầng quy mô lớn dần hoàn thành và thu nhập người dân tiếp tục được cải thiện, dư địa phát triển của thị trường nội địa sẽ còn rất lớn, tạo nên sự cộng hưởng với các động lực truyền thống thay vì thay thế chúng.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều bất định, từ căng thẳng địa chính trị đến xu hướng bảo hộ thương mại, việc một nền kinh tế liên tục được nâng hạng và điều chỉnh tăng dự báo tăng trưởng là tín hiệu cho thấy VN đang được nhìn nhận như một trong những điểm sáng của khu vực châu Á, với nền tảng vĩ mô ổn định và dư địa phát triển còn rất lớn. Bên cạnh đó, các tờ báo quốc tế cũng lưu ý VN vẫn đối mặt với không ít thách thức. Thu nhập bình quân đầu người tuy đã bước sang nhóm trung bình cao nhưng vẫn thấp hơn nhiều nền kinh tế trong khu vực; tăng trưởng xuất khẩu có thể chịu tác động từ các diễn biến thương mại toàn cầu và xu hướng gia tăng các rào cản thương mại...

Cơ hội lớn để phát huy triệt để tiềm năng

GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (Đại học Kinh tế TP.HCM), nhận định: Đây không phải là những đánh giá mang tính nhất thời mà phản ánh những chuyển biến thực chất của nền kinh tế trong nhiều năm qua. VN đang duy trì nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao trong khu vực, đồng thời thu nhập bình quân đầu người liên tục cải thiện, tạo dư địa để mở rộng tiêu dùng nội địa. "Việc nhiều tổ chức quốc tế đồng loạt đưa ra những đánh giá tích cực còn xuất phát từ khả năng thích ứng của nền kinh tế VN trước các biến động bên ngoài. Chúng ta đang từng bước chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng cân bằng hơn, trong đó thị trường trong nước giữ vai trò ngày càng lớn. Điều này giúp nền kinh tế giảm phụ thuộc vào một vài động lực truyền thống và nâng cao khả năng chống chịu trước những cú sốc từ thương mại hay kinh tế toàn cầu", GS-TS Võ Xuân Vinh nhận định.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Ở góc nhìn khác, TS Nguyễn Việt Hùng, nguyên Trưởng khoa Xây dựng Đảng và Tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Cán bộ TP.HCM, nhấn mạnh sự thay đổi trong cách nhìn của các tổ chức và truyền thông quốc tế đối với VN xuất phát từ những chuyển biến mang tính thực chất của nền kinh tế. Trước đây, nhiều cơ quan nghiên cứu và dự báo phương Tây còn dè dặt với các chỉ số của VN, trong khi mô hình tăng trưởng và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu vẫn còn khoảng cách so với nhiều nền kinh tế trong khu vực. Tuy nhiên những năm gần đây, VN đã phát đi thông điệp rõ ràng về một mô hình tăng trưởng mới dựa trên chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và đổi mới khoa học - công nghệ. Những thay đổi đó cho thấy VN không chỉ bắt kịp tư duy phát triển mới của thế giới mà còn từng bước hiện thực hóa trong thực tiễn thông qua việc tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu.

"Đó không còn là những kỳ vọng hay dự báo, mà đã được chứng minh bằng kết quả thực tế. Chính điều này đã thay đổi cách nhìn của truyền thông quốc tế đối với kinh tế VN. Không chỉ truyền thông, nhiều chính khách cũng ghi nhận sự chuyển mình rất nhanh của VN", ông Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh.

Việc WB ghi nhận độ tăng trưởng thực chất thông qua thu nhập bình quân của người Việt cùng những dự báo về tốc độ tăng trưởng đầy lạc quan của VN trong thời gian tới không đơn thuần là đánh giá mang tính kỹ thuật dựa trên số liệu mà thực chất là một "tín hiệu niềm tin" đối với toàn bộ nền kinh tế. Những nhận định trên đã phản ánh kỳ vọng và niềm tin của thế giới về tương lai của VN trong trung và dài hạn. Một quốc gia có triển vọng tín nhiệm tích cực sẽ có lợi thế rất lớn trong việc đàm phán với các định chế tài chính quốc tế, thu hút các tập đoàn đa quốc gia, phát triển các trung tâm tài chính, cũng như xây dựng các thị trường vốn quy mô lớn.

"Đây cũng là cơ hội để chúng ta khai thác triệt để những tiềm năng, lợi thế vốn có về tài nguyên, về nhân lực, về vị trí địa lý, vị thế kinh tế của VN trong khu vực cũng như trên thế giới. VN sẽ là điểm tiếp nối toàn cầu, tham gia vào chuỗi sản xuất giá trị, chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, hình ảnh mới của VN được khẳng định trên trường quốc tế không chỉ định vị một vị thế mới cho nước ta mà còn định vị chuỗi giá trị chung của kinh tế khu vực và thế giới", TS Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh.

ĐỒ HỌA: ĐẠT NGUYỄN