Vốn ngoại tìm đến Việt Nam 'làm tổ'

Vốn cũ gia tăng, vốn mới tìm đến

Cuối tháng 7 vừa qua, TP.Hải Phòng đã cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho dự án tổ hợp sản xuất chất nền/đế mạch đóng gói bán dẫn cho LG Innotek Việt Nam, với tổng vốn đầu tư 1 tỉ USD. Đây là cơ sở sản xuất chất nền bán dẫn đầu tiên của LG Innotek được xây dựng bên ngoài Hàn Quốc. Trước đó, ngày 4.6, LG Innotek mới ký biên bản ghi nhớ với Hải Phòng về việc mở rộng đầu tư nhà máy chất nền bán dẫn tại địa phương này. Đây là dự án đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực công nghệ cao có quy mô lớn tại Hải Phòng. Đáng chú ý hơn, LG Innotek cho biết việc đầu tư tại VN nằm trong chiến lược đa dạng hóa địa điểm sản xuất.

ẢNH: THÙY LINH

Trong khi đó, một "ông lớn" vốn ngoại tại VN là Samsung cũng đang có kế hoạch đầu tư thêm vào VN. Reuters cho hay Samsung Electronics dự kiến đầu tư khoảng 1,5 tỉ USD vào một cơ sở kiểm thử chất bán dẫn tại Thái Nguyên. Công tác xây dựng cơ sở này đã được triển khai tại một khu công nghiệp cách Hà Nội khoảng 60 km về phía bắc, với kế hoạch đưa nhà máy vào hoạt động từ tháng 11.2027. Đây sẽ là cơ sở kiểm thử chip chuyên dụng đầu tiên của Samsung tại VN, tập trung xử lý các sản phẩm bộ nhớ DRAM và NAND. Một đơn vị khác thuộc tập đoàn này là Samsung Electro-Mechanics cũng đang mở rộng hoạt động sản xuất chất nền bán dẫn cao cấp tại VN, hay Samsung Display cũng đang triển khai chiến lược tương tự khi mở rộng sang những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn…

Mới nhất vào ngày 27.8 vừa qua, Tổng giám đốc Samsung Electronics, ông Roh Tae Moon, đã có cuộc gặp với Thủ tướng Lê Minh Hưng tại Hà Nội. Tổng giám đốc Samsung Electronics cho biết, tính đến cuối tháng 6.2026, tổng kim ngạch xuất khẩu từ các nhà máy sản xuất thiết bị di động của Samsung tại Bắc Ninh và Thái Nguyên đã vượt 500 tỉ USD, sau 17 năm kể từ khi bắt đầu sản xuất lần đầu vào tháng 4.2009.

Không chỉ có các tập đoàn sản xuất, nhà bán lẻ tiêu dùng là Công ty Aeon Việt Nam thuộc Tập đoàn Aeon (Nhật Bản) trong tháng 7 khai trương trung tâm thương mại đầu tiên tại miền Trung là Aeon Mall Đà Nẵng. Dự kiến trong các tháng còn lại của năm nay, công ty này cũng sẽ khai trương thêm 3 trung tâm thương mại mới ở Hải Phòng, Thanh Hóa và Quảng Ninh (Hạ Long cũ). Theo ông Tezuka Daisuke, Trưởng đại diện Tập đoàn Aeon tại VN kiêm Tổng giám đốc Aeon Việt Nam, trải qua hành trình 15 năm từ khi chính thức thành lập công ty đầu tiên tại VN, Tập đoàn Aeon đã kiến tạo một hệ sinh thái với 11 công ty thành viên, ghi nhận tổng doanh thu tính đến cuối năm 2025 đạt hơn 100 tỉ yen (tương đương khoảng 700 triệu USD), tăng trưởng gấp 2,5 lần. Đến nay, mạng lưới của Aeon đã mở rộng lên hơn 300 cửa hàng tại nhiều tỉnh thành trên toàn quốc với đa dạng mô hình.

"Ngay từ những ngày đầu bước chân vào VN, Aeon đã luôn tin tưởng vào tiềm năng to lớn của thị trường này và định vị đây là một khu vực cực kỳ quan trọng. Chúng tôi dự kiến sẽ ưu tiên phân bổ khoảng 60% ngân sách đầu tư của toàn khu vực ASEAN cho thị trường VN", ông Tezuka Daisuke chia sẻ.

Dự án cũ tăng quy mô, những dự án mới cũng liên tục được khởi động. Có thể kể đến như Công ty TNHH Winner Medical (Việt Nam) đã khởi công Nhà máy sản xuất vật tư y tế Winner Medical Việt Nam tại Khu công nghiệp Texhong - Hải Hà (Quảng Ninh), có tổng vốn đầu tư tương đương hơn 60,5 triệu USD. Dự án do Công ty TNHH Nature Health Development International (trụ sở tại Hồng Kông, Trung Quốc) làm chủ đầu tư. Đây là doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Winner Medical, là một trong những tập đoàn lớn trên thế giới chuyên nghiên cứu, phát triển, sản xuất và kinh doanh thiết bị, vật tư y tế. Hay dự án Nhà máy Công ty TNHH Jabil Technology Việt Nam (Singapore) tại TP.Đồng Nai, với vốn đầu tư 80 triệu USD… Kết quả của các dự án mới và mở rộng đã đưa tổng vốn đầu tư nước ngoài trực tiếp (FDI) đăng ký vào VN sau 8 tháng năm 2026 đạt 40,63 tỉ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, vốn giải ngân FDI thực hiện (17,25 tỉ USD) đạt mức cao nhất trong 5 năm. Trong khi đó, số dự án mới chỉ tăng 9,4% nhưng số vốn tăng gần gấp đôi, nghĩa là quy mô dự án đang lớn lên rõ rệt. Điều này cho thấy đằng sau con số kỷ lục không chỉ là những dự án mới, mà còn là xu hướng các nhà đầu tư quốc tế tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đa dạng hóa địa điểm sản xuất và dịch chuyển một phần nguồn lực sang VN.

VN hưởng lợi từ quá trình phân bổ vốn toàn cầu

Nhìn vào những con số thu hút và giải ngân vốn FDI, chuyên gia kinh tế, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Nghiên cứu kinh tế và thương mại quốc tế) nhấn mạnh, VN đang đứng trong dòng dịch chuyển vốn toàn cầu. Đó là chiến lược đầu tư đang được phân bổ lại vốn như mở thêm công suất, đa dạng hóa địa điểm sản xuất hoặc chuyển một phần chuỗi cung ứng sang VN, mà câu chuyện của LG hay Aeon là những ví dụ sinh động.

ẢNH: PHẠM HÙNG

"Dòng vốn FDI toàn cầu đang có sự tái phân bổ đáng kể trong bối cảnh kinh tế thế giới thay đổi nhanh, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, yêu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng và xu hướng các tập đoàn không muốn phụ thuộc quá lớn vào một thị trường hay một địa điểm sản xuất. Vì vậy, việc một phần dòng vốn được dịch chuyển sang các nền kinh tế mới nổi ở châu Á là xu hướng có tính dài hạn, thay vì chỉ là sự dịch chuyển mang tính thời điểm", PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhận định.

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng cũng nhấn mạnh: VN không còn là một thị trường hoàn toàn mới đối với các tập đoàn đa quốc gia bởi chúng ta đã có một hệ sinh thái FDI được hình thành sau nhiều năm, đặc biệt trong ngành điện tử, máy tính, thiết bị, dệt may, da giày, cơ khí, chế biến chế tạo... Khi một tập đoàn lớn đã xây dựng cơ sở sản xuất tại VN, việc mở rộng công suất hoặc đưa thêm các nhà cung ứng vào sẽ thuận lợi hơn. Điều này tạo ra hiệu ứng lan tỏa về địa điểm đầu tư, rằng nhà đầu tư mới không chỉ nhìn vào những ưu đãi riêng lẻ mà nhìn vào cả hệ sinh thái sản xuất đã có sẵn. Hơn nữa, một nhà máy trị giá hàng tỉ USD không thể chỉ tính toán bằng chi phí thuê đất hay tiền lương. Họ phải tính khả năng vận hành ổn định trong 10 - 20 năm, từ điện, logistics, hạ tầng đến chính sách.

Song song, một yếu tố then chốt là an ninh chính trị ổn định vẫn là lợi thế lớn của VN. Một lợi thế khác là quy mô và sức hấp dẫn của thị trường trong nước. VN vừa là cứ điểm sản xuất để xuất khẩu, vừa là thị trường tiêu dùng đang mở rộng. Thế nên, nhà đầu tư có thể thực hiện đồng thời hai mục tiêu tại VN, đó là sản xuất để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và khai thác thị trường nội địa.

"Điểm đáng chú ý trong năm nay là dòng vốn không chỉ tăng về lượng mà đang cho thấy dấu hiệu nâng quy mô và chất lượng dự án. Vốn đăng ký mới tăng gấp đôi nhưng số dự án tăng không tỷ lệ thuận, cho thấy mức tăng chủ yếu đến từ quy mô vốn bình quân của dự án. Theo tôi, VN đang hưởng lợi không chỉ từ "vốn mới" mà cả từ quá trình tái phân bổ vốn của những nhà đầu tư đã có mặt tại VN. Khi các tập đoàn toàn cầu rà soát lại chuỗi cung ứng, VN có cơ hội nhận thêm các công đoạn, mở rộng nhà máy hoặc thu hút các nhà cung ứng đi theo những tập đoàn lớn", PGS-TS Nguyễn Thường Lạng chia sẻ.

Trong khi đó, ông Đinh Tuấn Minh, Giám đốc nghiên cứu Trung tâm giải pháp thị trường cho các vấn đề kinh tế - xã hội, cho rằng xét về tổng thể, những chính sách thay đổi gần đây như hoàn thiện khung pháp lý, cải cách thủ tục hành chính thúc đẩy môi trường kinh doanh nói chung thuận lợi hơn. Đặc biệt, cơ sở hạ tầng đã có nhiều bước tiến vượt bậc trong 1 - 2 năm gần đây. Điều này giúp hoạt động logisctis tại VN thuận tiện và chi phí giảm so với trước, vốn là một trong những gánh nặng khiến các doanh nghiệp FDI "than thở" lâu nay.

Cùng với một số yếu tố thuận lợi được duy trì nhiều năm qua như cơ chế ưu đãi cho FDI, VN đã ký kết và tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do nên có nhiều thuận lợi để hàng hóa xuất sang nhiều thị trường, hay môi trường kinh tế - xã hội ổn định… Tất cả những điều đó vẫn được các nhà đầu tư ngoại đánh giá là điểm cộng khi lựa chọn VN.

Giữ dòng vốn FDI ở lại và lan tỏa

Tuy nhiên, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng lưu ý, cùng với các lợi thế vốn có, VN cần cải thiện khả năng cung ứng của doanh nghiệp trong nước. Nếu doanh nghiệp FDI vẫn phải nhập khẩu phần lớn linh kiện, nguyên liệu và dịch vụ đầu vào từ bên ngoài thì tác động lan tỏa của FDI đối với nền kinh tế sẽ hạn chế. Vì vậy, thu hút vốn FDI và phát triển doanh nghiệp Việt phải được đặt trong cùng một bài toán. Cùng với việc cải thiện môi trường đầu tư, VN cần phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng năng lực công nghệ, đào tạo nhân lực kỹ thuật cao và tạo cơ chế kết nối thực chất giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa. Đây cũng là hướng mà cơ quan quản lý đầu tư đang đặt ra, trong đó nhấn mạnh việc nâng chất lượng hạ tầng năng lượng, logistics, nhân lực kỹ thuật cao và thúc đẩy liên kết FDI - doanh nghiệp trong nước.

ẢNH: PHẠM QUANG VINH

"Muốn vốn FDI lan tỏa nhanh, vững bền nhất thì phải nâng năng lực doanh nghiệp Việt trước tiên. Chúng ta không thể yêu cầu Samsung, LG hay Intel mua hàng VN nếu doanh nghiệp Việt không đáp ứng được tiêu chuẩn, sản lượng, giá, thời gian giao hàng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Thế nên, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước cần cụ thể như hỗ trợ để doanh nghiệp đạt chuẩn nhà cung ứng FDI trong đổi mới máy móc, đào tạo quản trị, đầu tư nghiên cứu - phát triển (R&D), kết nối trực tiếp với bộ phận mua hàng của tập đoàn FDI…

Thứ hai, cần xây dựng cơ chế "mai mối" thực chất giữa FDI và doanh nghiệp Việt dựa trên cơ sở dữ liệu để nhà cung ứng VN được phân theo năng lực. Chẳng hạn, doanh nghiệp này sản xuất được linh kiện gì, đạt công suất bao nhiêu, tiêu chuẩn, cung cấp cho thị trường/tập đoàn nào, còn thiếu tiêu chuẩn nào… Từ đó, cơ quan xúc tiến có thể vào để hỗ trợ đưa doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI", ông Lạng gợi ý.

Ở góc nhìn khác, ông Đinh Tuấn Minh cho rằng VN vẫn cần phải cải thiện hơn nữa những "nút thắt" trong việc thực thi chính sách. Chẳng hạn, VN được đánh giá là một trong số ít quốc gia sở hữu tiềm năng năng lượng tái tạo đa dạng và có khả năng thương mại hóa cao. Hiện nay với mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngân sách nhà nước buộc phải ưu tiên cho các lĩnh vực hạ tầng khác, thì đầu tư vào năng lượng tái tạo phải phụ thuộc nhiều hơn vào khu vực tư nhân trong nước và cả vốn FDI. Thời gian qua, vốn FDI đã đóng vai trò chủ lực trong các dự án điện gió ngoài khơi và điện mặt trời quy mô lớn. Tuy nhiên, sau khi VN chấm dứt cơ chế giá FiT và chuyển sang cơ chế đấu thầu, các dự án chuyển tiếp vẫn chưa hoàn tất đàm phán giá khiến nhiều nhà đầu tư quốc tế như Orsted, Equinor và Enel tuyên bố rút khỏi thị trường VN.

Các nhà đầu tư nước ngoài vẫn nhìn thấy tiềm năng lớn tại VN nhờ hệ thống chính trị ổn định, định hướng chính sách rõ ràng và nhu cầu điện tăng cao trong nhiều thập niên tới. Nhưng điểm yếu lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt một khung pháp lý rõ ràng sau khi cơ chế giá FiT bị loại bỏ, khiến các thỏa thuận về khung giá mua bán điện năng lượng tái tạo như thế nào, cam kết với các nhà đầu tư ngoại ra sao vẫn chưa cụ thể khiến các tập đoàn FDI không thể tham gia.

Bên cạnh đó, các lĩnh vực mà Chính phủ gần đây kêu gọi ưu tiên thu hút đầu tư như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) thì điều quan trọng nhất các tập đoàn FDI cần là nguồn nhân lực có khả năng đáp ứng được nhu cầu của họ thì VN vẫn còn đang thiếu. Hay những quy định về các chính sách bảo hộ sở hữu trí tuệ, chính sách hỗ trợ đầu tư phát triển các trung tâm R&D, phòng thí nghiệm vẫn còn thiếu, chưa cụ thể nên nhiều đơn vị không dám thực hiện.

"Chúng ta vẫn còn nhiều việc phải làm và quan trọng nhất là cần thúc đẩy triển khai các chính sách cụ thể cho từng lĩnh vực ưu tiên. Từ đó các nhà đầu tư ngoại sẽ yên tâm và tiếp tục rót vốn vào VN", ông Đinh Tuấn Minh nhấn mạnh.