Vụ án 'Hiệp đen' - Huy Bến xe: Ai chịu trách nhiệm khi cái xấu được tung hô?

Theo thông tin từ Công an TP.HCM, bộ phim Huy Bến xe có nhiều cảnh bạo lực và sự tham gia của "Hiệp đen" - một nhân vật được biết đến với hình ảnh giang hồ mạng.

Gây nỗi sợ hãi lại bị nhầm lẫn với uy tín

Khi một nội dung được đưa lên mạng, tiếp tục được chia sẻ, đề xuất và tiếp cận hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người, ai phải chịu trách nhiệm về những giá trị mà nội dung ấy truyền tải? 

Câu hỏi này ngày càng quan trọng bởi không gian mạng đã trở thành một phần của môi trường văn hóa, nơi con người tiếp nhận thông tin, hình thành nhận thức và chịu ảnh hưởng trong cách ứng xử hằng ngày.

Trước đây, một sản phẩm văn hóa muốn tiếp cận đông đảo công chúng thường phải trải qua những khâu lựa chọn, biên tập và phân phối nhất định.

Ngày nay, bất kỳ cá nhân nào cũng có thể trở thành người sản xuất và phổ biến nội dung.

Sự thay đổi ấy mở ra cơ hội lớn cho quyền tự do biểu đạt, sáng tạo và tiếp cận tri thức. Nhiều người không có điều kiện xuất hiện trên các phương tiện truyền thông truyền thống vẫn có thể chia sẻ kiến thức, tài năng và những câu chuyện có ích cho cộng đồng.

Tuy nhiên môi trường này cũng hình thành một nghịch lý. Nội dung được chú ý nhiều nhất chưa chắc là nội dung có giá trị nhất. Một người có thể nổi tiếng nhờ tri thức, tài năng và sự cống hiến. Nhưng cũng có thể thu hút sự quan tâm bằng những phát ngôn gây sốc, hành vi phản cảm hoặc hình ảnh phô trương sự hung hăng. 

Khi lượt xem và mức độ tương tác được chuyển hóa thành lợi ích kinh tế, việc gây chú ý có thể trở thành mục tiêu quan trọng hơn giá trị mà nội dung mang lại.

ẢNH: CÔNG AN CUNG CẤP/CHỤP MÀN HÌNH

Đáng lo ngại hơn, một số hình tượng lệch chuẩn có thể được xây dựng như biểu tượng của sự thành công. Sự giàu có được nhấn mạnh nhưng nguồn gốc của nó ít được quan tâm. Sự hung hăng được thể hiện như bản lĩnh, còn khả năng khiến người khác sợ hãi lại được nhầm lẫn với uy tín. 

Không thể kết luận cứ tiếp xúc với những nội dung như vậy thì người xem sẽ có hành vi lệch chuẩn. Nhưng khi những hình ảnh ấy liên tục xuất hiện trong môi trường giải trí, chúng có nguy cơ tác động đến cách một bộ phận công chúng, đặc biệt là người trẻ, nhìn nhận những giá trị đáng được tôn trọng.

Điều đáng nói là sự lan truyền không hoàn toàn do người sáng tạo quyết định. Trên nhiều nền tảng, nội dung được phân phối thông qua hệ thống đề xuất dựa trên những tín hiệu như sở thích, hành vi xem và mức độ tương tác của người dùng. Một video có thể tiếp tục được giới thiệu đến những người chưa từng chủ động tìm kiếm nó. 

Như vậy, nội dung được lan truyền không chỉ bởi người sản xuất hay người chia sẻ, mà còn chịu tác động của các nền tảng tổ chức và vận hành hệ thống phân phối. Đây chính là điểm cần được nhìn nhận đầy đủ hơn khi bàn về trách nhiệm đối với môi trường văn hóa số.

Người tạo ra nội dung trước hết phải chịu trách nhiệm đối với những hành vi của mình theo quy định pháp luật. Việc viện dẫn mục đích giải trí hay quyền tự do sáng tạo không thể trở thành lý do để loại trừ trách nhiệm nếu có hành vi vi phạm. Nhưng cũng cần phân biệt rõ giữa nội dung vi phạm pháp luật với nội dung gây tranh cãi về đạo đức, thẩm mỹ hoặc quan điểm xã hội.

ẢNH: CẮT TỪ PHIM "Huy Bến xe"

Một tác phẩm phản ánh tội phạm không đương nhiên là cổ xúy tội phạm. Một ý kiến trái với quan điểm số đông cũng không mặc nhiên là thông tin phải bị loại bỏ. Việc áp dụng các biện pháp xử lý phải có căn cứ pháp lý cụ thể, phù hợp với tính chất và mức độ vi phạm.

Trách nhiệm của những người cùng tham gia sản xuất cũng không thể được xác định đồng loạt. Người đầu tư, quyết định nội dung, tổ chức phát hành và người chỉ tham gia một công đoạn có thể có vai trò, mức độ nhận thức và hành vi khác nhau. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở trách nhiệm của người đăng tải, chúng ta sẽ bỏ qua một chủ thể có ảnh hưởng rất lớn đối với đời sống thông tin hiện nay, đó là các nền tảng số.

Nền tảng không chỉ cung cấp công cụ kỹ thuật

Các nền tảng không nhất thiết trực tiếp sáng tạo ra từng video hay bài viết, nhưng họ thiết kế môi trường mà nội dung được phân phối, tiếp cận và tạo ra doanh thu. Khi một nền tảng có khả năng quyết định cách thức đề xuất nội dung, thu hút người dùng và khai thác giá trị thương mại từ sự chú ý, trách nhiệm của họ không thể chỉ được nhìn nhận như một bên cung cấp công cụ kỹ thuật.

Điều này không có nghĩa mọi nội dung vi phạm do người dùng đăng tải đều mặc nhiên dẫn đến trách nhiệm pháp lý của nền tảng. Trách nhiệm phải được xác định theo nghĩa vụ pháp luật cụ thể, khả năng kiểm soát và hành vi của từng chủ thể.

Luật An ninh mạng 2025 cùng các văn bản hướng dẫn đã tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng trong việc phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và phối hợp xử lý thông tin, hành vi vi phạm pháp luật. 

Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng cũng đặt ra các nghĩa vụ đối với hoạt động cung cấp và sử dụng mạng xã hội. 

Nghị định 327/2026/NĐ-CP tiếp tục quy định các biện pháp phòng ngừa, xử lý thông tin và hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội trên không gian mạng. 

Như vậy, khuôn khổ pháp lý không chỉ hướng đến xử lý người trực tiếp đăng tải mà còn xác lập trách nhiệm của các chủ thể cung cấp và vận hành dịch vụ.

ẢNH: CÔNG AN CUNG CẤP

Một vấn đề lớn hơn cần tiếp tục được quan tâm là trách nhiệm đối với cơ chế lan truyền nội dung, nhất là khi những nội dung có nguy cơ gây tác động tiêu cực được hệ thống đề xuất khuếch đại.

Liên minh châu Âu đang tiếp cận vấn đề này thông qua Đạo luật Dịch vụ số, với những nghĩa vụ được thiết kế tương ứng với quy mô và mức độ ảnh hưởng của nền tảng. 

Đối với các nền tảng trực tuyến rất lớn, quy định yêu cầu đánh giá và giảm thiểu những rủi ro mang tính hệ thống, trong đó có sự lan truyền nội dung bất hợp pháp, tác động đến quyền cơ bản, an toàn của trẻ em và sức khỏe tinh thần của người sử dụng.

Trong báo cáo về rủi ro hệ thống được Ủy ban châu Âu công bố ngày 2.7.2026 nhấn mạnh rằng thiết kế giao diện và hệ thống đề xuất nội dung có thể làm gia tăng nguy cơ trẻ em tiếp xúc với những nội dung gây hại hoặc hình thành hành vi sử dụng mạng thiếu lành mạnh. 

Cách tiếp cận này cho thấy trách nhiệm của nền tảng không chỉ là gỡ bỏ nội dung vi phạm khi được yêu cầu, mà còn phải nhận diện những rủi ro phát sinh từ chính cách dịch vụ được thiết kế và vận hành. 

Các nền tảng rất lớn tại Liên minh châu Âu còn phải minh bạch hơn về hệ thống đề xuất, đồng thời cung cấp lựa chọn tiếp nhận nội dung không dựa trên việc lập hồ sơ người dùng.

Theo tôi, để xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, cần xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong quá trình sản xuất, phân phối và tiếp nhận nội dung. Các nền tảng phải tăng cường kiểm soát thông tin vi phạm pháp luật, minh bạch cơ chế đề xuất nội dung, đồng thời có biện pháp bảo vệ trẻ em trước những thông tin không phù hợp.

Cơ quan quản lý cần phân biệt giữa nội dung vi phạm pháp luật và nội dung gây tranh cãi về đạo đức, tránh áp dụng các biện pháp hạn chế quyền tự do biểu đạt một cách không cần thiết. Bên cạnh đó, gia đình, nhà trường và báo chí cần nâng cao khả năng nhận diện, đánh giá và phản biện thông tin của người dân, nhất là giới trẻ.

Quan trọng hơn, mỗi người sử dụng mạng xã hội cần có trách nhiệm với những gì mình chia sẻ, bởi sự lan truyền của một nội dung không chỉ phụ thuộc vào người tạo ra nó mà còn do chính cộng đồng tiếp nhận và khuếch đại. 

Một môi trường mạng lành mạnh không thể chỉ dựa vào việc xử lý cái xấu, mà còn phải tạo điều kiện để những giá trị tích cực được lan tỏa.