'Vướng' xác định nguồn gốc, doanh nghiệp gỗ kêu trời vì thiếu nguyên liệu

Mai Phương- maiphuongthanhnien@gmail.com

14/10/2026 19:00 GMT+7

Các doanh nghiệp ngành gỗ đang gặp nhiều vướng mắc về thuế giá trị gia tăng và mong được nhanh chóng tháo gỡ.

Ngày 14.10, Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) tổ chức hội thảo "Thuế giá trị gia tăng gỗ nguyên liệu và gỗ sơ chế: Vướng mắc thực tiễn và giải pháp tháo gỡ" với sự tham dự của nhiều doanh nghiệp cũng như đại diện cơ quan thuế, hải quan khu vực TP.HCM.

Rắc rối xung quanh hồ sơ xác định nguồn gốc gỗ nhập khẩu

Tổng hợp từ các vướng mắc của doanh nghiệp hội viên, ông Tô Ngọc Ngời - Phó chủ tịch HAWA - cho biết nhiều doanh nghiệp bị vướng ngay hồ sơ xác định gỗ nhập khẩu có nguồn gốc từ rừng trồng. Có trường hợp đã cung cấp chứng nhận rừng và tài liệu nguồn gốc nhưng vẫn phải bổ sung, giải trình. Quá trình này kéo dài khiến nguyên liệu chậm vào sản xuất, phát sinh chi phí lưu hàng. Một số doanh nghiệp phải điều chỉnh khai báo và nộp thuế để giải phóng hàng. Doanh nghiệp cần Chi cục Hải quan khu vực II làm rõ: Hồ sơ đang áp dụng gồm những tài liệu nào, căn cứ của yêu cầu bổ sung và trình tự thực hiện. Các nội dung vượt thẩm quyền cần được báo cáo Cục Hải quan, phối hợp với cơ quan chuyên môn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường để thống nhất hướng dẫn.

Ông Nguyễn Liêm, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Lâm Việt, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Chế biến gỗ tỉnh Bình Dương (cũ), cũng phản ánh: Doanh nghiệp đã cung cấp chứng nhận rừng, giấy xác nhận nguồn gốc và tài liệu khu rừng nhưng chưa rõ hồ sơ nào được chấp nhận. Với nguồn cung cấp gỗ từ Costa Rica, Panama và các quốc gia khác, việc tìm đầu mối và thực hiện hợp pháp hóa lãnh sự gặp nhiều khó khăn, ít nhất 1 tháng thì giá trị nguyên liệu trong container còn chưa bằng tiền lưu bãi. Điều này khiến hồ sơ phải bổ sung nhiều lần, nguyên liệu chậm vào nhà máy, phát sinh chi phí lưu container, lưu bãi và thiệt hại đó doanh nghiệp phải gánh chịu. Có trường hợp doanh nghiệp điều chỉnh khai báo để giải phóng hàng và phát sinh xử phạt. Từ thực tế này, ông kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định cụ thể bộ chứng từ, thẩm quyền xác nhận và phương thức kiểm tra nguồn gốc. Trong đó, xem xét không đặt hợp pháp hóa lãnh sự thành điều kiện bắt buộc chung, đồng thời quy định phương thức xác minh hoặc chứng từ thay thế được chấp nhận.

Trong khi đó, theo bà Trần Hạo Nhiên, đại diện Công ty TNHH B.D.D.S chuyên nhập khẩu gỗ cho hay, quy định hiện đang ghi gỗ nhập khẩu từ rừng trồng nhưng điều này chưa phản ánh đủ thực tế. Vì gỗ nhập khẩu có sản phẩm được khai thác từ gỗ tự nhiên hợp pháp có cấp phép của nước sở tại. Ví dụ, Canada là nước có rừng trồng và rừng tự nhiên lớn. Tùy theo tuổi thọ gỗ thì được khai thác rừng tự nhiên... và tất cả đều là hợp pháp. Khi nhập khẩu, doanh nghiệp đều có đầy đủ chứng từ do chính phủ sở tại cấp nhưng vẫn vướng quy định là gỗ rừng trồng ở phía Việt Nam. Vì vậy, bà kiến nghị cơ quan quản lý xem xét, chỉnh sửa quy định này thành gỗ hợp pháp - bao gồm cả rừng trồng và rừng tự nhiên được cấp phép của chính phủ thì sẽ tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp.

Ông Trần Lê Huy, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Gia Lai, cũng cho rằng yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự hồ sơ đơn hàng gỗ hoàn toàn bất khả thi đối với chuỗi cung ứng quốc tế. "Đây là hàng hóa thông thường thương mại quốc tế, không thể đi hợp pháp lãnh sự từ ông chủ rừng sang ông trung gian mua gỗ, vận chuyển, hãng tàu. Việc chờ đợi hợp pháp hóa lãnh sự kéo dài cả tháng trời, chi phí lưu kho bãi phát sinh còn lớn hơn tiền gỗ", ông Huy nói.

Thuế và hải quan phân loại khác nhau, áp dụng thuế giá trị gia tăng khác nhau

Bên cạnh hồ sơ xác định nguồn gốc gỗ nhập khẩu, nhiều doanh nghiệp cũng bị vướng khi việc phân loại gỗ sơ chế thông thường và các cơ quan áp dụng quy định khác nhau. Cụ thể, ông Tô Ngọc Ngời cho hay, có trường hợp doanh nghiệp đã kê khai, nộp thuế giá trị gia tăng 8% tại hải quan khi nhập khẩu, nhưng khi đề nghị khấu trừ hoặc hoàn thuế lại gặp vướng mắc do cơ quan thuế xác định hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế. Khoản thuế đã nộp tiếp tục chờ giải quyết, làm tồn đọng vốn lưu động. Câu hỏi đặt ra là cần Thuế TP.HCM và Chi cục Hải quan khu vực II phối hợp trả lời là khoản đã nộp được xử lý theo cơ chế nào, tại cơ quan nào? Doanh nghiệp có cần điều chỉnh tờ khai hoặc kê khai thuế không, phải cung cấp chứng từ gì?

Ông Nguyễn Liêm nói, doanh nghiệp căn cứ Nghị định 181/2025 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều của luật Thuế giá trị gia tăng và Thông tư 84/2025 hướng dẫn luật Lâm nghiệp và sửa đổi một số thông tư trong lĩnh vực lâm nghiệp và kiểm lâm của Bộ Tài nguyên và Môi trường để xác định chính sách đối với gỗ rừng trồng và gỗ sơ chế thông thường. Tuy nhiên, cách xác định điều kiện áp dụng giữa thuế và hải quan còn khác nhau. Có trường hợp tại Quy Nhơn, cơ quan hải quan không thu thuế giá trị gia tăng khi hàng nhập khẩu, nhưng hồ sơ doanh nghiệp cho là tương tự tại Cát Lái (TP.HCM) lại phải nộp thuế.

"Doanh nghiệp đi tới nộp thuế rồi xin hoàn thuế không được, đi lùi nghĩa là không nộp thuế thì hàng không được thông quan, đi ngang thì không biết đi đâu", ông Liêm nói. Vì vậy, ông kiến nghị Bộ Tài chính phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất hướng dẫn. Cơ quan thuế và hải quan cần đối chiếu các hồ sơ cụ thể, làm rõ khác biệt về hàng hóa, chứng từ hoặc căn cứ áp dụng, bảo đảm các trường hợp cùng đáp ứng điều kiện được xử lý thống nhất.

Ông Phan Quý, đại diện Công ty Phúc Nguyên Khang, cũng chia sẻ công ty sản xuất từ cây trồng, như xẻ gỗ cao su có tẩm hóa chất để bảo quản gỗ, rồi bán cho các công ty sản xuất ra bàn, ghế, giường tủ... Theo Nghị định 181 của Chính phủ, đây là gỗ sơ chế thông thường nhưng các cơ sở thuế thì mỗi nơi áp dụng một kiểu. Doanh nghiệp theo hướng dẫn của Bộ Tài chính là không kê khai nộp thuế còn theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường thì phải kê khai nộp thuế? Vậy doanh nghiệp phải theo bộ nào là đúng?

Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch HAWA nói thẳng, câu chuyện thuế giá trị gia tăng không phải hôm nay mới nói, vấn đề cần đặt ra là vướng mắc trong câu chuyện áp dụng và thi hành. Nguyên nhân do chưa có định nghĩa rõ ràng, ví dụ gỗ sơ chế thông thường là gì? Mỗi địa phương hiểu khác nhau, từ đó dẫn đến việc áp dụng khác nhau, làm cho các doanh nghiệp muốn thực hiện đúng pháp luật cũng khó, chưa đóng là vi phạm; hay đóng rồi và xin hoàn lại cũng rất khó khăn. Đây là một vòng luẩn quẩn. Làm thế nào để trong thời gian sớm nhất tháo gỡ được những khó khăn này là mong muốn của HAWA. Nếu được quan tâm tháo gỡ khó khăn đó thì ngành gỗ và chế biến gỗ sẽ còn có thể tiếp tục phát triển mạnh.