Sau ngày thống nhất đất nước 30.4.1975, chất lượng xe tăng T-54 (được ví là 'voi thép' trên chiến trường) xuống cấp nhiều do hư hỏng trong chiến tranh giải phóng, mà ta chưa sửa chữa kịp. Đối với những xe tăng thiết giáp bị hư hỏng trong chiến đấu còn sót lại trên chiến trường, Bộ Quốc phòng ra chủ trương: xe hư hỏng nhỏ và vừa thì sửa chữa, kéo về đơn vị gần nhất; xe hỏng nặng thì tháo gỡ thiết bị còn dùng được và cho hủy xe…
Các chuyên gia Liên Xô trong Tiểu đoàn 1 sửa chữa tổng hợp, tại Nhà máy Z-153 (Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) ở Đông Anh, Hà Nội; tháng 6.1979
ẢNH: TCCT
"Tính đến tháng 9.1976, trong nhóm xe tăng T-54 đã có 304 xe cần sửa chữa vừa, 104 xe phải sửa chữa nhỏ… nếu tổ chức sửa chữa, thì phải mất 4 - 5 năm mới xong", thiếu tướng Mai Văn Phúc (nguyên Cục trưởng Tăng thiết giáp, Tổng cục Kỹ thuật; nguyên Phó tư lệnh Quân khu 7) đã từng cho biết vậy.
Thiếu tướng Mai Văn Phúc kể: "Để nhanh chóng khắc phục, Tổng cục Kỹ thuật phải tăng cường cho Bộ Tư lệnh Tăng thiết giáp 9 đội thợ sửa chữa, đồng thời đề nghị Liên Xô giúp đỡ khôi phục xe hỏng. Tháng 4.1979, phía Liên Xô đưa 3 tiểu đoàn sửa chữa tổng hợp với hàng trăm chuyên gia sang giúp ta sửa chữa xe tăng ở cả 3 miền Bắc - Trung - Nam".
Các chuyên gia Liên Xô sang giúp Việt Nam xây dựng lực lượng tăng thiết giáp
ẢNH: TCCT
1 năm viện trợ bằng 15 năm
Đại tá Lưu Thụ (nguyên Phó cục trưởng Cục Kỹ thuật Quân binh chủng, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) nhớ lại thời điểm đầu tháng 3.1977, khi đang làm nghiên cứu sinh tại Liên Xô thì được điều động phiên dịch cho Đoàn đại biểu quân sự Việt Nam (do Đại tướng Võ Nguyên Giáp dẫn đầu) sang thăm Liên Xô theo lời mời của Nguyên soái Dmitriy Ustinov (khi đó là Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng): Khi làm việc với lãnh đạo Bộ Quốc phòng Liên Xô, Đoàn Việt Nam đề nghị bạn giúp đỡ việc sửa chữa, khôi phục hư hỏng các xe tăng T-54 sau chiến tranh và được đồng ý ngay.
"Thời điểm này, phía Liên Xô cũng đã đưa vào trang bị các dòng xe tăng chủ lực mới như T-62, T-64, T-72 nên phía Việt Nam cũng rất muốn bạn viện trợ loại xe tăng cũ nhất trong 3 loại xe mới là T-62 (hoạt động trong quân đội Liên Xô từ năm 1961). Nghe vậy, người đứng đầu lực lượng Tăng thiết giáp Liên Xô lúc bấy giờ đã khuyên: chiến trường Việt Nam chỉ phù hợp với xe tăng T-54, T-55. Chúng tôi sẽ xem xét giúp đỡ các bạn một số xe tăng T-54B, T-55 đã sử dụng", ông Thụ kể vậy.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm và kiểm tra một số vật tư, chi tiết xe tăng T-54 được phục hồi sau sửa chữa tại xưởng sửa chữa xe tăng X-32, năm 1974
ẢNH: TCCT
Đầu tháng 11.1978, Hiệp ước hữu nghị và hợp tác giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết được ký tại thủ đô Moskva, thể hiện sự hợp tác toàn diện chiến lược giữa Việt Nam và Liên Xô.
Bộ đội Lữ đoàn Tăng thiết giáp 22 (Binh chủng Tăng thiết giáp) bảo dưỡng kỹ thuật xe tăng T-54B
ẢNH: HÙNG KHOA
Chỉ 2 tháng sau khi hiệp ước được ký kết, đầu tháng 1.1979, Liên Xô đã viện trợ cho Việt Nam một số vũ khí trang bị, trong đó Bộ Tư lệnh Thiết giáp (năm 1994 đổi tên là Bộ Tư lệnh Tăng thiết giáp) nhận 120 xe thiết giáp BTR-152 tại Đà Nẵng.
Sau đó, từ tháng 3 đến tháng 6.1979, Liên Xô đã viện trợ cho Việt Nam gần 1.200 xe tăng thiết giáp. Đặc biệt, trong năm 1979, Bộ Tư lệnh Thiết giáp đã nhận được 180 chiếc xe tăng T-54B, 120 chiếc T-55 và 31 xe T-54 thường.
Thượng tướng Phùng Quang Thanh, Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam (sau là đại tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng) kiểm tra xe tăng T-54B tại Trường Hạ sĩ quan xe tăng 2, năm 2002
ẢNH: TCCT
Số xe tăng T-54B và xe tăng T-55 còn được Liên Xô tiếp tục viện trợ trong những năm 1980 - 1985. Riêng xe tăng T-62, mãi đến thời điểm 1986 - 1990, phía Liên Xô mới chuyển cho ta 1 tiểu đoàn và được coi như hiện đại nhất khi đó.
Xe tăng T-54B của Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) huấn luyện vượt sông
ẢNH: LÊ TIẾN
"Tổng số xe tăng thiết giáp ta tiếp nhận năm 1979 bằng hơn 1,3 lần số xe bạn giúp ta trong thời kỳ chiến tranh giải phóng", đại tá Lưu Thụ cho biết vậy.
Cứ có sáng kiến là đem áp dụng
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia và Lào, phần lớn xe tăng T-54 đời cũ, lạc hậu về tính năng kỹ chiến thuật hoặc bị hư hỏng quá nặng… được loại biên. Theo ước tính, có khoảng hơn 300 xe của 15 đơn vị đã được cắt thực lực, chuyển ra ngoài trong các năm 1989, 1990, 1995… Tất nhiên, các xe loại biên này, đều được tháo gỡ những cụm máy, chi tiết còn sử dụng được.
Sửa chữa xe tăng T-54
ẢNH: TCCT
Cũng từ giai đoạn 1989 - 1990, các xe tăng thiết giáp chủ yếu được dùng làm nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng làm nhiệm vụ đảm bảo an ninh. Còn lại, đưa vào niêm cất trong kho.
Chiến sĩ Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) thực hành sử dụng súng máy phòng không 12,7 mm trên xe tăng T-54B
ẢNH: LÊ TIẾN
Từ năm 1990, nhu cầu vật tư cho dòng xe tăng T-54/T-55 rất lớn, trong khi khả năng bảo đảm khó khăn vì hết nguồn viện trợ, ngân sách quốc phòng cho tăng thiết giáp ngày càng hạn hẹp.
Cuối tháng 9.1990, Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ cho Tổng cục Kỹ thuật (nay là Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) và Nhà máy Z-153 phải "nâng cao chất lượng sửa chữa xe tăng thiết giáp, năng lực phục hồi sản xuất phụ tùng, bộ phận thay thế phù hợp với yêu cầu của ta hiện nay"; và định hướng từng sản phẩm cụ thể như: bánh răng hộp số, đĩa ma sát ly hợp, xích xe tăng T-54…
Phó chủ tịch Quốc hội Đặng Quân Thụy kiểm tra việc sửa chữa xe tăng T-54 tại Nhà máy Z-153, tháng 2.1995
ẢNH: TCCT
Tháng 8.1992, kỹ sư Phạm Văn Khả và các đồng sự ở Nhà máy Z-153 đã hoàn thành đề tài "Nghiên cứu chế tạo mắt xích xe tăng T-54". Đề tài được áp dụng sản xuất tại Z-153 cung cấp cho các đơn vị tăng thiết giáp toàn quân.
Bộ đội xe tăng huấn luyện thay chốt xích xe tăng
ẢNH: TCCT
Đầu năm 1993, sau khi được Bộ Quốc phòng đầu tư công nghệ chế tạo mắt xích xe tăng thiết giáp, Nhà máy Z-153 đã hoàn chỉnh lại quy trình nấu luyện, rút ngắn thời gian hoạt động của lò, ổn định chất lượng mắt xích xe tăng T-54 và các sản phẩm đúc khác.
Đến nay, chúng ta đã tự sản xuất được xích và bánh xe tăng thiết giáp (từ T-54, T-55, T-54 cải tiến, XCB-01, PTH-122… ) tại Nhà máy Z-153.
Đại tướng Đoàn Khuê (phải), Bộ trưởng Bộ Quốc phòng kiểm tra máy móc sản xuất vật tư thay thế linh kiện kỹ thuật xe tăng T-54, năm 1995
ẢNH: TCCT
Xe tăng T-54B huấn luyện trên thao trường
ẢNH: LÊ TIẾN
Nhiều sáng kiến cải tiến cho xe T-54/T-55 cũng được đưa ra trong thời gian này, như: cải tiến công nghệ phục hồi mai ơ bánh răng chủ động xe T-54 (kỹ sư Đặng Minh Hải, Z-153); hoàn thiện công nghệ chế tạo bánh răng hộp số T54 và PT-76 (kỹ sư Trần Hải Liên, Z-153); thay thế cơ cấu hướng xe T-55 cho xe T-54 (kỹ sư Nguyễn Văn Minh, Trường Sĩ quan Tăng thiết giáp); thiết kế giá thử giảm xóc xe T-54 (kỹ sư Trần Hải Liên, Z-153); mô hình lưới kính tê sa của xe T-54 (kỹ sư Dương Mạnh Long); mô hình nguyên lý làm việc và kiểm tra đứt mạch điện xe T-54 (kỹ sư Vũ Thanh Hà); phục hồi bộ bàn bi số xe T-54 (kỹ sư Đặng Văn Hải); mô hình ghế tập lái xe T-54B (kỹ sư Đặng Thanh Nghị)… (còn tiếp)
Bình luận (0)