Xe tăng T-54 - Kỳ 7: Hành trình đưa T-90 hiện đại về Việt Nam

Xe tăng mua mới, phải phù hợp với Việt Nam

Trung tướng Khuất Việt Dũng (Phó bí thư Đảng ủy Trung ương Hội, Phó chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, nguyên là Chính ủy Tổng cục Công nghiệp quốc phòng (2014 - 2019) nhớ lại thời điểm năm 2006 là Cục trưởng Cục Quản lý công nghệ của Tổng cục Công nghiệp quốc phòng: từ đầu những năm 2000, xe tăng của quân đội ta thiếu nghiêm trọng vật tư, phụ tùng thay thế, do bao nhiêu năm phụ thuộc vào sự viện trợ của các nước bạn Liên Xô (cũ) và Trung Quốc. 

Theo trung tướng Khuất Việt Dũng, xu thế phát triển của chiến tranh hiện đại, yêu cầu vũ khí trang bị cũng phải hiện đại hóa, với những công nghệ phù hợp, chứ không thể mãi "nồi đồng cối đá".

ẢNH: TUẤN HUY

ẢNH: TUẤN HUY

"Việc mua sắm xe tăng mới, thay thế loại T-54, T-55 và mới nhất trong trang bị của ta là mấy chục chiếc T-62 (được coi là hiện đại, giấu như bảo bối, nhưng cũng sản xuất từ 40 năm trước) liên tục được đặt ra trong các cuộc họp của lãnh đạo Bộ Quốc phòng với Tổng cục Công nghiệp quốc phòng", trung tướng Khuất Việt Dũng cho biết.

Với chức năng "tham mưu, quản lý hoạt động khoa học và công nghệ, triển khai các đề tài nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới và chế tạo vũ khí, trang bị quân sự", lãnh đạo Cục Quản lý công nghệ, mà trực tiếp là đại tá - Cục trưởng Khuất Việt Dũng (năm 2009 được thăng quân hàm thiếu tướng, năm 2014 thăng trung tướng) luôn được lãnh đạo Bộ Quốc phòng yêu cầu cho ý kiến về việc mua xe tăng mới.

Các tiêu chí được đặt ra là: "Hiện đại, đồng bộ, phù hợp với điều kiện chiến trường Việt Nam" và tất nhiên "giá thành sản phẩm phải phù hợp với ngân sách, vì chúng ta còn nghèo"…

ẢNH: TUẤN HUY

Ban đầu, cấp trên dự định giao việc quyết định mua sắm xe tăng cho Tổng cục Kỹ thuật, tuy nhiên, Binh chủng Tăng thiết giáp phản đối gay gắt.

Sau đó, khi được trung tướng Nguyễn Khắc Nghiên, Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng (ông Nghiên được thăng quân hàm thượng tướng năm 2007 và mất năm 2010) hỏi ý kiến, đại tá Khuất Việt Dũng đã trả lời chắc chắn: "Đơn vị nào mua cũng được, nhưng phải có sự tham gia của Binh chủng Tăng thiết giáp. Những người trực tiếp sử dụng vũ khí trang bị là những người nắm rõ nhất ưu khuyết điểm, phù hợp hay không với kỹ chiến thuật binh chủng trên chiến trường".

ẢNH: BÁO QĐND

Sau những cuộc bàn thảo, góp ý của các cơ quan chức năng, trung tướng Nguyễn Khắc Nghiên kết luận: "Việc mua mới xe tăng thực hiện dần dần, với số ít ở cấp lữ đoàn. Sau đó sẽ rút kinh nghiệm trong hoạt động để mua sắm về sau".

ẢNH: TUẤN HUY

Cũng từ năm 2006, việc tìm hiểu, lựa chọn để mua sắm mới xe tăng phù hợp, được Bộ Quốc phòng giao cho các cơ quan, đơn vị chức năng của Bộ thực hiện.

Chất lượng, hiện đại đánh bay "ngon, bổ, rẻ"

Ngày 16.4.2013, đại tướng Phùng Quang Thanh (Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng) trong buổi làm việc với Binh chủng Tăng thiết giáp đã giao nhiệm vụ: chủ trì, phối hợp các cơ quan của Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng tham mưu, Tổng cục Chính trị, Tổng cục Kỹ thuật (nay là Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) xây dựng đề án hiện đại hóa lực lượng tăng thiết giáp đến 2020 và những năm tiếp theo.

ẢNH: TUẤN HUY

Đặc biệt, đại tướng Phùng Quang Thanh yêu cầu Binh chủng Tăng thiết giáp: "Quy hoạch, tổ chức xây dựng lực lượng, mua sắm vũ khí, trang bị kỹ thuật ngành Tăng thiết giáp theo hướng chính quy, hiện đại có sức chiến đấu cao".

"Vũ khí, trang bị kỹ thuật mua sắm phải bảo đảm tính chiến lược dài hạn, phù hợp với điều kiện nước ta, đáp ứng yêu cầu tác chiến hiện đại", đại tướng Phùng Quang Thanh nhấn mạnh khi đề cập đến việc mua xe tăng mới.

ẢNH: TUẤN HUY

Thời gian đầu, có một số ý kiến chọn mua xe tăng T-72 vì… "giá rẻ". Tuy nhiên, sau khi xem xét cân nhắc, trên cơ sở ý kiến của các cơ quan liên quan đến công nghệ, lãnh đạo Bộ Quốc phòng quyết định mua xe tăng T-90.

Trung tướng Khuất Việt Dũng cho biết: "Nếu mua lại hoặc nhận chuyển giao các lô xe tăng T-72 cũ (dòng xe tăng chiến đấu chủ lực, được Liên Xô sản xuất từ năm 1971 - 1973 trên cơ sở phát triển xe tăng T-62) rất tốn kém chi phí tháo rời, vận chuyển và nâng cấp lên chuẩn tương đương. Việc đầu tư mua thẳng dòng T-90 xuất xưởng mới, sẽ giúp quân đội tối ưu hóa thời gian sử dụng, giảm chi phí hậu cần cải tạo ban đầu và có sẵn nền tảng công nghiệp cao hơn để huấn luyện chiến đấu lâu dài".

ẢNH: TUẤN HUY

Hợp đồng mua sắm xe tăng chiến đấu chủ lực T-90S (gồm cả phiên bản xe tăng chỉ huy T-90SK) được Việt Nam ký với Nga vào năm 2016. Số lượng theo hợp đồng là 64 chiếc. Nguồn tài chính lấy từ tín dụng ưu đãi phía bạn cung cấp cho ta.

Đến giữa năm 2018, hình ảnh đầu tiên về những chiếc T-90S được nhà sản xuất UralVagonZavod lắp ráp hoàn thiện, đã xuất hiện nhiều trên báo chí Nga.

ẢNH: MAI THANH HẢI

T-90 là xe tăng chiến đấu chủ lực thế hệ thứ 3 của Nga, được phát triển để thay thế xe tăng T-72. Xe được sản xuất với số lượng ít vào năm 1993 và chính thức phục vụ trong quân đội Nga năm 1995, dựa trên kiểu mẫu đầu tiên được gọi bí danh là Object 188. 

T-90 nguyên gốc là một phiên bản hiện đại hóa sâu của T-72B, được tích hợp nhiều đặc tính thiết kế của T-80. Ban đầu, xe được đặt tên là "T-72B nâng cấp", nhưng đến năm 1992 được đặt lại tên mã là T-90.

1.1.2019: Xe tăng T-90 chính thức lăn bánh trên đất Việt Nam

Đầu năm 2018, Binh chủng Tăng thiết giáp quyết định chọn Lữ đoàn xe tăng 201 là đơn vị đầu tiên nhận xe tăng T-90S. Ngày 18.6.2018, Bộ Tư lệnh Binh chủng Tăng thiết giáp đã tổ chức giao nhiệm vụ cho đoàn cán bộ, quân nhân chuyên nghiệp của Lữ đoàn Xe tăng 201, sang nước Nga tập huấn trang bị mới.

ẢNH: TCCT

Đoàn tập huấn đi làm các lớp và đi trong 2 đợt. Lớp bảo dưỡng - sửa chữa gồm 3 chuyên ngành (cơ, điện, vũ khí) đào tạo trong 5 tháng. Kíp xe (chuyên ngành lái xe, trưởng xe, pháo thủ) đào tạo trong 4 tháng. Riêng lớp xe cứu kéo đào tạo 2 tháng. Các lớp đào tạo tập huấn trang bị mới này xuất phát từ Việt Nam cuối tháng 6.2018.

ẢNH: BÁO QĐND

Từ ngày 26.12.2018 đến 4.1.2019, tại cảng Chùa Vẽ (thành phố Hải Phòng), Bộ Tư lệnh Binh chủng Tăng thiết giáp đã tổ chức tiếp nhận vũ khí trang bị mới đợt 1 và tổ chức vận chuyển về các đơn vị trong Binh chủng, Kho 802 Cục Quân khí. 

Lúc 0 giờ 15 ngày 1.1.2019, chiếc xe tăng T-90S đầu tiên được chở bằng xe đầu kéo KZKT về Việt Nam đợt 1 đã lăn bánh xích đầu tiên ở Lữ đoàn Xe tăng 201.

ẢNH: TUẤN HUY

Tiếp đó, từ 20.2 - 6.3.2019, đợt xe tăng T-90 thứ 2 cũng theo đường biển, được chuyển về cảng Chùa Vẽ (thành phố Hải Phòng). Số lượng xe đợt 2 này gồm: 34 xe tăng T-90S, 1 xe chỉ huy T-90SK, 1 xe sửa chữa BKFM-1 và 2 xe công trình.

Việc nhận, vận chuyển, bàn giao xe các loại về Lữ đoàn Xe tăng 201 kết thúc đêm 6.3.2019, đảm bảo an toàn tuyệt đối về người và trang bị.

ẢNH: TCCT

Từ đầu năm 2019, xe tăng T-90S đã được bộ đội Lữ đoàn 201 huấn luyện, làm chủ. Tuy nhiên, mọi hoạt động của xe tăng T-90S đều được giữ "kín như bưng".

ẢNH: LÊ TIẾN

Xe tăng T-90S của Quân đội nhân dân Việt Nam có khối lượng khoảng 46 tấn, với kíp lái 3 người (trưởng xe, pháo thủ, lái xe). T-90S được trang bị hệ thống vũ khí mạnh và tự động hóa cao. Hệ thống ổn định pháo chính đa trục.

ẢNH: TUẤN HUY

Pháo chính nòng trơn 2A46M5 cỡ 125 mm với hệ thống ổn định tầm hướng 2E42-4 và nạp đạn tự động, giúp xe tăng T-90S có tốc độ bắn cao. Súng máy đồng trục PKT 7,62 mm, súng phòng không 12,7 mm cung cấp hỏa lực các tầm, hướng.

Xe tăng T-90S được trang bị tên lửa chống tăng 9M119M Refleks bắn qua nòng pháo chính, bắn chính xác cao ở phạm vi khoảng 5 km và xuyên giáp 950 mm.

T-90S có hệ thống giáp phức hợp (bao gồm giáp chính, giáp phản ứng nổ) và phòng vệ chủ động. Xe cũng được trang bị hệ thống Shtora-1 có chức năng gây nhiễu, chế áp hệ thống dẫn đường laser và hồng ngoại của tên lửa chống tăng.

ẢNH: TUẤN HUY

T-90S dùng động cơ diesel tăng áp công suất 1.000 mã lực kèm hệ thống treo tiên tiến, nên cơ động tốt và dễ dàng vượt qua chướng ngại vật. Theo giới thiệu, T-90S có thể đạt tốc độ tối đa 60 km/giờ, dự trữ hành trình khoảng 550 km.

Bên cạnh đó, T-90S còn được lắp đặt hệ thống dẫn đường hiện đại, điều hòa nhiệt độ... đảm bảo điều kiện hoạt động thuận lợi cho kíp điều khiển.

Bên cạnh các xe tăng T-90S, Việt Nam còn có xe tăng T-90SK. Đây là biến thể chỉ huy của T-90S, được trang bị các thiết bị chuyên dụng điều phối tác chiến toàn bộ đội hình như: đài vô tuyến sóng ngắn tầm xa, hệ thống dẫn đường…

Cuối tháng 12.2019, tại triển lãm "Thành tựu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân" (do Bộ Quốc phòng phối hợp Bộ Công thương và UBND tỉnh Thái Nguyên, tổ chức tại thành phố Thái Nguyên từ ngày 20.12 đến 25.12.2019), lần đầu tiên mẫu xe tăng T-90S được trưng bày.

ẢNH: HUY TUẤN

Từ năm 2022, xe tăng T-90S và phiên bản xe chỉ huy T-90SK liên tục được trưng bày tại các đợt triển lãm quốc phòng quốc tế, triển lãm 80 năm hành trình độc lập… 

Đặc biệt, trong Lễ kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh (2.9.1945 - 2.9.2025), các xe tăng T-90S cũng có mặt trong đội hình diễu binh tại Hà Nội. (còn tiếp)

ẢNH: LÊ TIẾN

Năm 2022, có 6 đề tài sáng kiến trực tiếp và hỗ trợ cho việc huấn luyện, bảo đảm kỹ thuật, khai thác xe tăng T-90S/SK của Binh chủng Tăng thiết giáp.

BÁO QĐND

Trung tá Nguyễn Văn Long (Phó chủ nhiệm Kho Y) với 3 đề tài là: "Phần mềm quản lý vật tư, vũ khí, trang bị kỹ thuật, đạn dược"; "Máy niêm cất đa năng để niêm động cơ xe tăng T-90S/SK, T-54, T-55"; "Mô hình đạn trên xe tăng T-90S/SK".

Quân nhân Nguyễn Văn Kỳ, nhân viên Phân kho Vũ khí - Đạn (Kho Y) với sáng kiến "Giá kiểm tra bảo quản đạn tên lửa trên xe tăng T-90S/SK" giúp nhân viên kỹ thuật thao tác nhanh, an toàn việc bảo quản, niêm cất đạn tên lửa xe T-90S/SK.

Tại Trường trung cấp kỹ thuật Tăng thiết giáp có sản phẩm "Mô hình xe tăng T-90S" do thiếu tá Trần Văn Phi, thượng tá Nguyễn Sơn và các lái xe của Tiểu đoàn 4 (Nguyễn Công Tâm, Phạm Ngọc Lộc) nghiên cứu thiết kế, chế tạo. Mô hình buồng lái xe tăng T-90S kết cấu dạng mở, có khung làm bằng sắt hộp, tỷ lệ 1:1 so với buồng lái thật. 

Mô hình bố trí các cụm dẫn động điều khiển, bảng đồng hồ, máy phương vị, hệ thống khí nén, kính quan sát, ghế ngồi lái, các đèn tín hiệu, hệ thống cung cấp nhiên liệu và thiết bị phòng, chống vũ khí hủy diệt lớn, thiết bị chữa cháy... góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường.

ẢNH: TUẤN HUY

Tại Lữ đoàn Xe tăng 201, ngay từ khi mới tiếp nhận và đưa vào sử dụng, huấn luyện, đơn vị đã nghiên cứu cải tiến và tích hợp trên "Hệ thống huấn luyện mô phỏng xe tăng T-90S/SK", một số chương trình, phần mềm và đưa những bài tập mới vào huấn luyện bộ đội. 

Bên cạnh đó, còn có một số đề tài, sáng kiến rất thiết thực khác như: bia bắn di động trên xe tăng, điều khiển tự động, sử dụng trên các địa hình khác nhau (đại tá Vũ Mạnh Từ); bếp đa năng trên xe tăng (trung tá Hà Văn Đình); mô hình sắp xếp bố trí đạn trên xe tăng thế hệ mới; thiết bị kiểm tra mạch bắn lựu đạn khói… Đặc biệt, Lữ đoàn 201 đã xử lý dứt điểm mã độc trên hệ thống máy tính nội bộ của xe tăng.