Xe thiết giáp của Quân đội nhân dân Việt Nam

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão

Mai Thanh Hải- thanhhai2006@gmail.com

14/11/2026 08:32 GMT+7

BTR-152 là loại xe thiết giáp chở quân 6 bánh lốp do Liên Xô viện trợ nhiều nhất cho Việt Nam. Được đưa vào biên chế từ đầu những năm 1960 cùng với BTR-40.

Nhưng hiện nay, qua hơn 60 năm, xe thiết giáp BTR-152 vẫn còn phục vụ ở nhiều đơn vị, đặc biệt là phòng chống lụt bão...

Xe thiết giáp BTR-152 đời đầu, đi kèm BTR-40

Xe thiết giáp BTR-152 được Liên Xô thiết kế từ năm 1946 và sản xuất hàng loạt giai đoạn 1950 - 1962. Chiếc xe dựa trên khung gầm xe tải Zil-151, động cơ bố trí phía trước, cabin đặt kế tiếp và khoang chở quân ở phía sau. Cấu trúc thân xe là giáp hàn khá mỏng, chỉ có thể chịu được hỏa lực bộ binh hay các loại mảnh văng.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 1. — Xe thiết giáp BTR-152 của Bộ Chỉ huy quân sự Đồng Nai lên đường làm nhiệm vụ

Xe thiết giáp BTR-152 đời đầu, ngoài việc để nóc hở (khiến cho khoang chở quân dễ bị tấn công từ trên cao), còn có nhiều hạn chế khác như: không có khả năng đổ bộ hay lội nước; động cơ xăng có hiệu suất thấp và hao phí nhiên liệu...

Xe BTR-152 được Liên Xô viện trợ cho Việt Nam từ đầu những năm 1960, với số lượng ít (cùng lô xe BTR-40). Những chiếc BTR-152 đầu tiên ở Việt Nam là bản phòng không, gắn súng máy 14,5 mm bảo vệ các mục tiêu quan trọng ở thủ đô.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 2. — Xe thiết giáp BTR-152 phòng không, trên đường phố Hà Nội

Đầu năm 1965, Cục Quân khí, Tổng cục Kỹ thuật (nay là Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) đã chủ trì thiết kế việc lắp súng đại liên SG-43 lên xe thiết giáp BTR-152. Giữa năm 1965, đại đội sửa chữa thuộc Bộ Tư lệnh Thiết giáp (nay là Binh chủng Tăng thiết giáp) đã triển khai lắp súng đại liên SG-43 lên 8 xe thiết giáp BTR-152 và giao cho Đại đội 24, Trung đoàn 202 (nay là Lữ đoàn 202, thuộc Binh chủng Tăng thiết giáp) đưa vào huấn luyện, sẵn sàng vào chiến đấu trong chiến trường.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 3. — Thiếu tướng Đỗ Đình Thanh (Tư lệnh Binh chủng Tăng thiết giáp) kiểm tra khí tài mới lắp lên xe BTR-152 cải tiến của Tiểu đoàn Tăng thiết giáp 3, Phòng Tham mưu, Bộ Chỉ huy quân sự TP.Huế

Trong cuộc kháng chiến cứu nước, xe thiết giáp BTR-152 cũng góp mặt trong các chiến dịch lớn từ năm 1972 - 1974 và tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh, thống nhất non sông đất nước.

Xe thiết giáp nhiều nhất Việt Nam

Tháng 2.1979, Liên Xô đã viện trợ khẩn cấp cho Việt Nam hàng nghìn xe tăng thiết giáp, trong đó xe BTR-152 lên đến gần 500 chiếc.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 4. — Xe thiết giáp BTR-152 chuẩn bị bàn giao cho các đơn vị

Gần 500 chiếc BTR-152 đứng đầu bảng các loại xe thiết giáp được Liên Xô viện trợ nhiều nhất cho Việt Nam, theo từng thời điểm, kéo dài từ 1979 đến 1990.

Ông Trần Ký (nguyên Đại đội trưởng Đại đội 10, Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 66, Sư đoàn 304, Quân khu 2) nhớ lại: "Tháng 8.1979, cả Sư đoàn 304 được chuyển thành bộ binh cơ giới. Cán bộ chỉ huy các cấp phải về Sư đoàn 308 để chuyên gia Liên Xô tập huấn. Cán bộ, chiến sĩ háo hức chờ đợi nhận xe. Cuối tháng 8.1979 thì các xe viện trợ sang đến Việt Nam. Do chưa có lái xe nên sư đoàn huy động toàn bộ lái xe ô tô của các đơn vị, về cảng Chùa Vẽ (TP.Hải Phòng) nhận BTR-152.

Đợt đầu tiên, Trung đoàn 66 nhận được 63 xe BTR-152. Do vị trí đóng quân của đại đội tôi tương đối bằng phẳng, nên trung đoàn dùng làm nơi tập kết xe và bắt chúng tôi trông coi bảo vệ, chờ giao cho các đại đội, tiểu đoàn bộ binh cơ giới".

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 5. — Xe thiết giáp BTR-152 của Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa được nâng cấp, cải tiến

"Thiếu tướng Nguyễn Hữu An, Tư lệnh Quân đoàn 2 (nay là Quân đoàn 12) đến kiểm tra xe và trèo lên lái thử. Tôi đứng xem, thấy khâm phục lắm. Hồi ấy có mấy người biết lái xe đâu?", ông Ký kể.

Ông Ký nhớ lại: "Sau này khi đã sử dụng, mới biết BTR-152 không phù hợp với tác chiến ở địa hình đồi núi Việt Nam vì tay lái quá nặng do không có trợ lực, tiêu thụ nhiên liệu nhiều (80 lít/100 km). Trong số các xe BTR-152 chúng tôi nhận, nhiều chiếc đã trải qua chiến đấu trong quân đội Liên Xô, xe vẫn còn nguyên chỗ hàn vá lỗ thủng do đạn pháo bắn trúng".

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 6. — Vũ khí được lắp mới trên xe thiết giáp BTR-152 sau nâng cấp, cải tiến

BTR-152 là một loại xe thiết giáp chở quân 6 bánh của Liên Xô, được xây dựng dựa trên khung gầm và hệ thống truyền động của xe tải đa năng Zil-151. Nó bắt đầu đưa vào sử dụng từ năm 1950, và trở thành trụ cột của các đơn vị bộ binh cơ giới Liên Xô cho đến khi dòng xe lội nước BTR-60 xuất hiện.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 7. — Chiến sĩ trinh sát cơ động lên xe BTR-152 làm nhiệm vụ

BTR-152 có nhiều phiên bản khác nhau và được sản xuất với số lượng lớn, trang bị trong quân đội Liên Xô cũng như để xuất khẩu. Các mẫu sản xuất muộn, đều sử dụng linh kiện ô tô từ loại xe tải Zil-157 có độ tin cậy cao hơn.

3 biến thể chính của BTR-152 xuất hiện trong khoảng thời gian từ 1950 - 1959 là: xe thiết giáp chở quân cơ bản, với súng máy 7,62 mm hoặc 12,7 mm gắn trên giá xoay; xe chỉ huy không trang bị vũ khí với phần mái cao hơn; biến thể phòng không được trang bị hệ thống súng máy phòng không 14,5 mm...

Suýt bị kỷ luật vì rẽ mà không có đèn xi nhan

Năm 1992, trước yêu cầu bảo vệ chính trị ở các địa phương và nhất là trong kho còn nhiều, nên chủ yếu xe thiết giáp BTR-152 được chuyển sang làm nhiệm vụ A2 (đảm bảo an ninh). Ngoài số xe được điều chuyển sang lực lượng cảnh sát cơ động, mỗi bộ chỉ huy quân sự tỉnh thành được biên chế 1 trung/đại đội xe thiết giáp BTR-152.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 8. — Sửa chữa, đồng bộ xe BTR-152 tại Bộ Chỉ huy quân sự TP.Huế

Những ngày mới đầu nhận xe, bộ đội các đơn vị địa phương rất vất vả với sự lạc hậu: hệ số kỹ thuật không cao; động cơ thế hệ cũ có công suất nhỏ, vỏ thép nặng, khiến công suất riêng cũng thấp theo; hệ thống lái cơ khí của xe không có trợ lực nên bộ đội điều khiển rất khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng cơ động; tiêu hao nhiên liệu lớn; khả năng bảo vệ kíp xe và bộ binh trên xe từ phía trên hạn chế vì xe không có mui thép...

"Xe không có đèn báo xin đường, gương chiếu hậu. Vừa khó khăn trong di chuyển vừa hay bị người dân than phiền" - ông Trần Cường, nguyên cán bộ quân sự tỉnh Thái Nguyên kể thêm: " Có lần, chúng tôi huấn luyện hành quân dưới sự giám sát của thủ trưởng bộ chỉ huy quân sự tỉnh. Lái xe vừa rẽ trái thì thủ trưởng phi xe máy lên chặn đầu, gọi lái xe xuống kiểm điểm vì tội... rẽ trái mà không xi nhan. Khi nghe chúng tôi giải thích, mọi người mới ớ ra ngạc nhiên".

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 9. — Bảo dưỡng xe BTR-152

Trước thực trạng này, Viện Kỹ thuật cơ giới quân sự, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật đã nghiên cứu công trình "Nâng cao khả năng cơ động của xe thiết giáp chở quân BTR-152" và được trao giải nhất Tuổi trẻ sáng tạo trong quân đội năm 2011.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 10. — Bộ đội Quân khu 9 bắn đạn thật trên xe thiết giáp BTR-152

Giải pháp cải tiến, nâng cấp xe BTR-152 được thực hiện là: thay động cơ Zil-123B và hộp số cũ của xe bằng động cơ và hộp số mới; cải tiến hệ thống lái có trợ lực thủy lực; nâng cấp hệ thống treo - khí nén - điện giúp tăng cường khả năng chịu tải, tính ổn định khi làm việc của xe.

Ngoài ra, còn thiết kế lắp mới mui thép, gạt mưa, đèn chiếu sáng, kính quan sát phía sau... giúp tăng khả năng bảo vệ, thuận tiện trong chiến đấu và di chuyển trên các loại địa hình khác nhau.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 11. — Xe thiết giáp BTR-152 của Phòng Tham mưu, Bộ Chỉ huy quân sự Đồng Nai

Xe BTR-152 sau cải tiến đã có nhiều tính năng ưu việt hơn hẳn xe nguyên bản, như: công suất cao hơn 9,1%; tốc độ cao hơn 5,6%; vận hành ổn định, tin cậy... Đặc biệt, lượng tiêu thụ nhiên liệu giảm hẳn (lượng tiêu hao nhiên liệu thực tế từ 60 đến 70 lít xăng/100 km giảm xuống khoảng gần 30 lít dầu diesel/100 km)...

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 12. — Xe BTR-152 của Bộ Chỉ huy quân sự TP.Huế chuẩn bị đưa bộ đội đi thực hiện nhiệm vụ giúp dân, phòng chống lụt bão

Cải hoán xe BTR-152 thành xe cứu thương

Tháng 10.2017, sau khi đại tướng Ngô Xuân Lịch (Bộ trưởng Bộ Quốc phòng) chỉ đạo, Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam đã cấp 1 xe thiết giáp bánh lốp BTR-152 cho Tổng cục Kỹ thuật (nay là Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) để cải hoán thành xe thiết giáp cứu thương của Trung tâm gìn giữ hòa bình Việt Nam.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 13. — Xe BTR-152 cải tiến thành xe thiết giáp cứu thương

Ngay sau đó, Tổng cục Kỹ thuật giao cho 2 đơn vị cấp dưới là Viện Kỹ thuật cơ giới quân sự và Nhà máy Z153 xây dựng tính năng chiến thuật, hồ sơ thiết kế kỹ thuật và kế hoạch tổ chức thực hiện.

Đầu năm 2018, hồ sơ tính năng chiến kỹ thuật và báo cáo kinh tế - kỹ thuật nhiệm vụ hoán cải xe BTR-152 thành xe thiết giáp cứu thương, được thông qua. Tháng 4.2018, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng phê duyệt kết quả nghiệm thu nhiệm vụ cải hoán xe BTR-152 thành xe thiết giáp cứu thương (BTR-152.TTCT).

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 14. — Các nữ quân nhân gìn giữ hòa bình của Việt Nam chụp hình lưu niệm trước xe thiết giáp BTR-152 cứu thương

Xe cứu thương BTR-152.TGCT sử dụng nhiên liệu diesel, dùng để vận chuyển người bị thương, sơ cấp cứu ban đầu; có khả năng mở rộng tối đa vị trí nằm và ngồi cho thương binh... Xe không trang bị vũ khí, nhưng chống được đạn súng bộ binh thông thường đến 7,62 mm và được lắp điều hòa nhiệt độ.

Về chiến thuật, xe di chuyển theo đội hình tác chiến chung, ở giữa đội hình hành quân, tốc độ hành quân trung bình từ 10 - 40 km/giờ, tình huống đặc biệt cần cơ động nhanh có thể đạt tốc độ 65 km/giờ, cự ly hành quân trong khoảng 160 km (cả đi và về).

Xe có thiết bị thông tin liên lạc trong bán kính 100 km, trang bị thiết bị hồng ngoại, hệ thống camera hỗ trợ lái xe và chỉ huy trong điều kiện tác chiến đêm hoặc di chuyển trong mùa khô với mật độ bụi cao...

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 15. — Xe thiết giáp BTR-152 ứng trực phòng chống lụt bão, cứu hộ cứu nạn

Thực ra xe thiết giáp bánh lốp BTR-152 có tải trọng lớn, số lượng chuyên chở cao, không gian khoang xe rộng nên đã được quân đội nhiều nước sử dụng làm xe cứu thương, xe chỉ huy.

Ngay tại Việt Nam, từ trước năm 2017, Viện Kỹ thuật cơ giới quân sự (Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) đã được giao nhiệm vụ và phối hợp các đơn vị khác nghiên cứu cải tiến, diesel hóa và cải hoán xe thiết giáp BTR-152 thành các xe chuyên dụng cứu hỏa, phòng chống lụt bão, cứu hộ, cứu nạn... nên việc cải tiến BTR-152 thành xe cứu thương cũng là bình thường.

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 16. — Xem BTR-152 tham gia diễn tập

Hiện tại, xe thiết giáp BTR-152 được duy trì nhiều nhất ở bộ chỉ huy quân sự các tỉnh, thành phố, với biên chế 1 trung/đại đội làm nhiệm vụ phòng chống lụt bão và tham gia chống bạo loạn, biểu tình, giữ gìn an ninh trật tự địa phương.

Gần đây, nhiều xe được tăng cường hỏa lực phòng không để tiêu diệt UAV - phương tiện bay tầm thấp và giáp sắt bảo vệ xạ thủ, được lắp trên nóc xe... (còn tiếp)

Xe thiết giáp BTR-152 'mui trần khó lái' từ chiến đấu sang phòng chống lụt bão - Ảnh 17. — Xe thiết giáp BTR-152 tại Bộ Chỉ huy quân sự Đồng Nai

Cuối năm 2007, Đảng ủy Quân sự Trung ương (nay là Quân ủy Trung ương) ra Nghị quyết số 382-NQ/ĐUQSTW (29.11.2007) về lãnh đạo công tác kỹ thuật trong tình hình mới. Ngay sau đó, việc "diesel hóa" các xe thiết giáp BTR-152 của các địa phương... được khẩn trương thực hiện.

Tính đến năm 2019, các đơn vị kết hợp nguồn ngân sách, vật tư kỹ thuật của trên với chủ động khai thác nguồn ngân sách địa phương đã tổ chức đồng bộ, diesel hóa được 95% số xe thiết giáp BTR-152 của các tỉnh, thành phố, trong đó các Quân khu 2, 4, 5, 7 đã diesel hóa 100% số xe BTR-152 đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu của các đơn vị.