Không dừng lại ở đó, Việt Nam còn tìm mọi cách để nâng cấp, cải tiến, hiện đại hóa cho xe thiết giáp M-113 sẵn sàng chiến đấu, như hiện nay.
Xe thiết giáp hỏng vì... không quen sử dụng
Tính đến tháng 12.1976, Quân đội nhân dân Việt Nam thu hồi 1.918 chiếc xe tăng thiết giáp của Việt Nam Cộng hòa (gọi tắt là xe hệ 2). Tuy nhiên, số xe sử dụng được chỉ chiếm 1/3.

Xe M-113 do Việt Nam Cộng hòa bỏ lại ở khu vực Long Khốt (An Giang), tháng 4.1975
ẢNH: QK7
Nguyên nhân chính là do tâm lý "cứ để kệ đấy", không có kho tàng niêm cất, không được bảo dưỡng… nên xuống cấp rất nhanh. Việc quản lý không chặt chẽ, để mất mát, tháo gỡ thiết bị, nhiều nhất là bơm nhiên liệu cao áp của xe thiết giáp M-113, bộ đánh lửa xe tăng M-41…
Về vật tư kỹ thuật, sau hơn 1 năm kiểm kê, đến tháng 12.1976, Binh chủng Tăng thiết giáp báo cáo: xe thiết giáp M-113 nhiều nhất trong các xe hệ 2, nhưng vật tư thay thế rất ít, ước tính chỉ đủ sửa chữa cho 150 xe M-113.
Thời gian đầu sử dụng, hàng loạt xe M-113 bị hỏng động cơ. Tổng cục Kỹ thuật (nay là Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) đưa cán bộ xuống kiểm tra, xem đi xem lại và phải nhờ đến sự giúp đỡ của các nhân viên lưu dung (binh sĩ, nhân viên kỹ thuật của chế độ cũ làm việc cho ta) mới phát hiện lý do... dùng sai nguyên liệu.

Bộ đội Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) huấn luyện trên xe M-113 chiến lợi phẩm, năm 1976
ẢNH: QK7
Cuối năm 1977, nhiều xe M-113 bị hỏng máy phát điện, tiết chế - chỉnh lưu, bơm xăng... Khi kiểm tra kỹ, ngành kỹ thuật cấp trên mới phát hiện việc không bảo quản bảo dưỡng, máy móc bị ẩm, gây hư hỏng.
Đặc biệt, trong các trận chiến đấu đánh trả quân Pol Pot xâm lược, bảo vệ biên giới Tây Nam, từ tháng 9.1977 đến 8.1978, các súng máy hạng nặng M2 gắn trên xe M-113 liên tục bị tắc, kẹt đạn và hư hỏng.
Sau khi tìm hiểu, cấp trên kết luận: "Do chúng ta điều chỉnh sai các thông số và không nắm được nguyên lý hoạt động. Trong số súng máy M2 bị hỏng, chỉ 25% là do địch bắn, 75% còn lại là do trình độ sử dụng của bộ đội".

Nhân viên kỹ thuật Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) hướng dẫn bảo dưỡng súng máy hạng nặng M2 Browning lắp trên xe thiết giáp M-113
ẢNH: QK7
Trong năm 1978, các đơn vị thuộc Tổng cục Kỹ thuật và Binh chủng Tăng thiết giáp đã nghiên cứu, tìm hiểu các nguyên nhân gây hư hỏng động cơ, tiết chế chỉnh lưu, súng đại liên gắn trên xe... và sửa chữa, khắc phục rất kịp thời.
"Cốt lõi là không nghiên cứu đầy đủ các tính năng kỹ thuật của xe. Việc đào tạo các kíp lái quá gấp rút, chủ yếu là tự dạy, truyền đạt kinh nghiệm cho nhau những thao tác cơ bản. Bộ đội xe tăng thiết giáp quen lái xe hệ 1 (xe do các nước Xã hội chủ nghĩa sản xuất) chỉ thông thuộc tiếng Nga, giờ lên xe hệ 2 toàn tiếng Anh, không đọc nổi", đại tá Lưu Thụ, cựu cán bộ Tổng cục Kỹ thuật kể vậy.
Lắp thiết bị Liên Xô lên xe Mỹ
Thấy rõ ưu thế của xe thiết giáp M-113 trên chiến trường Tây Nam, nên từ năm 1977, Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo việc nghiên cứu kỹ chiến thuật của M-113, nhằm khai thác sử dụng có hiệu quả, phù hợp với địa hình khí hậu và cách đánh. Tiếp sau đó, mới là cải tiến vũ khí trang bị, cải tiến lắp lẫn phụ tùng các xe.

Xe thiết giáp M-113 của Quân khu 7 trong 1 cuộc diễn tập
ẢNH: QK7
Một trong những đề tài phục vụ chiến đấu hiệu quả là năm 1978, Tổng cục Kỹ thuật đã chủ trì việc nghiên cứu lắp súng ĐKZ-75 lên M-113 để tăng cường hỏa lực. Việc thực hiện được giao cho Nhà máy Z751 (nay thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) đảm nhiệm và đã lắp được cho 100 xe M-113 chiến đấu rất tốt.

Kiểm tra hiện trạng xe M-113 trong biên chế
ẢNH: BÁO QĐND
Ở các đơn vị sử dụng xe M-113, cũng có rất nhiều sáng kiến nổi bật, trong đó phải kể đến việc: Quân đoàn 2 (nay là Quân đoàn 12) và Quân khu 7 nghiên cứu lắp máy vô tuyến điện hệ 1 (do Liên Xô sản xuất) và 2 (do Mỹ sản xuất) lên xe thiết giáp chỉ huy M-577 (phát triển từ M-113) và xe thiết giáp chở quân K-63, đảm bảo thông tin liên lạc và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thống nhất chỉ huy các xe tăng thiết giáp hệ 1 và 2, trong quá trình huấn luyện và chiến đấu.

Xe thiết giáp M-113 của Quân khu 9 trên thao trường huấn luyện
ANH: QK9
Làm kính quang học từ... kính dân dụng
Từ cuối 1978, chúng ta chuẩn bị chiến dịch tổng phản công giải phóng Phnom Penh khỏi họa diệt chủng Pol Pot. Yêu cầu của cấp trên là dồn lực sửa chữa, đưa các xe M-113 vào chiến đấu.
Khi hoàn tất các phần động cơ, súng pháo, mang xe ra chạy thử, mới phát hiện nhiều xe thiếu kính mặt bằng M17A. Đây là khí tài quang học quan sát trực tiếp khi xe đóng nắp (còn gọi là kính tiềm vọng), nếu không có nó, lái xe sẽ không quan sát được địa hình phía trước và 2 bên, khi không thò đầu ra ngoài.

Sửa chữa bảo dưỡng xe thiết giáp M-113 tại Quân khu 4
ẢNH: QK4
Tháng 9.1978, Nhà máy Z123 thuộc Tổng cục Kỹ thuật (nay là Nhà máy Z199, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) nhận lệnh sản xuất gấp hàng trăm kính mặt bằng cho M17A cho xe thiết giáp M113.
Đây là loại kính nhìn ngày của Mỹ, dùng lăng kính bằng thủy tinh hữu cơ phản xạ toàn phần. Thế nhưng lúc đó, ở Việt Nam không có loại thủy tinh này. Để giải quyết yêu cầu chiến trường, Nhà máy Z123 mạnh dạn ghép kính tấm dân dụng loại dày 4 - 5 mm, thay lăng kính. Phân xưởng gia công quang học A4 mở chiến dịch "M17A" cắt kính, mài mạ gương, dán ép, ghép kính...
Kết quả trong vòng 1 tháng, nhà máy đã cung cấp đủ 1.500 kính ngắm. Sản phẩm được thử nghiệm tại Nhà máy Z157, đạt yêu cầu kỹ thuật và được lắp ngay cho các xe M-113 vào chiến đấu ở chiến trường Tây Nam.

Xe thiết giáp M-113 của Quân khu 7
ẢNH: BÁO QK7
Cải tiến xe thiết giáp M-113: Bỏ nước ngoài, làm trong nước
Từ đầu những năm 1990, yêu cầu cải tiến xe thiết giáp M-113 càng trở nên cấp thiết. Với sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng thuộc Bộ Quốc phòng, ngành kỹ thuật tăng thiết giáp đã có nhiều chuyến đi, cuộc làm việc với các đối tác nước ngoài, để xem xét, chọn lựa những công nghệ và mua phụ tùng thiết bị mới.

Xe M-113 được cải tiến, năm 2014
ẢNH: TCCNQP
Đầu tháng 11.1997, Hội đồng Khoa học công nghệ Binh chủng Tăng thiết giáp đã họp bàn về việc cải tiến hiện đại hóa xe bọc thép M-113. Tại buổi họp, đại tá Đoàn Sinh Hưởng, Tư lệnh Binh chủng kết luận: "Xe bọc thép chở quân M113 là xe chiến đấu, có thể hoàn thành một số nhiệm vụ trong các hình thức chiến thuật (nhất là trong tiến công, phòng ngự), đồng thời xe có thể độc lập chiến đấu. Vì thế, phải làm cho được dự án cải tiến xe M-113, tập trung vào các hạng mục: hệ thống động lực, truyền lực, vận hành và nâng cấp thiết bị bơi; cải tiến hỏa lực; cải tiến hệ thống thông tin (đài vô tuyến và máy nói trong xe)".

Xe thiết giáp M-113 của Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) chuẩn bị huấn luyện bơi nước
ẢNH: QK7
"Mục đích đạt được sau cải tiến là xe phải tăng được khả năng cơ động, tăng cường sức mạnh hỏa lực và thông tin hiện đại hơn. Hoàn chỉnh dây chuyền công nghệ cải tiến M-113 với các thiết bị đặt mua của bạn", ông Hưởng nói.

Xe thiết giáp M-113 mang súng DKZ-75
ẢNH: Z751
Từ năm 1997, các đơn vị chức năng đã khảo sát việc cải tiến M-113 ở Singapore và Hàn Quốc. Sau đó chọn phương án Hàn Quốc, với gói nâng cấp tăng cường khả năng bảo vệ xe (đắp thêm lớp giáp phía trước và 2 bên thân xe); lắp thùng nhiên liệu và 1 tháp súng máy DShK 12,7 mm có kính ngắm quang học...

Việc cải tiến xe thiết giáp M-113 chỉ dừng lại ở việc thử nghiệm trên xe 049
ẢNH: BCTTG
Tuy nhiên, việc cải tiến chỉ được thử nghiệm trên xe M-113 số hiệu 049 trong thời gian ngắn, rồi dừng lại. Trung tướng Khuất Việt Dũng, nguyên Chính ủy Tổng cục Công nghiệp quốc phòng cho biết: "Nguyên nhân chính là do cấp trên sau đó không đánh giá cao sự cải tiến của nước ngoài, có thể dẫn đến phụ thuộc công nghệ. Bênh cạnh đó là bài toán kinh tế quá đắt đỏ, khi cải tạo cũ - mới"...

Xe M-113 bắn thử nghiệm vũ khí do Việt Nam chế tạo, gắn trên xe
ẢNH: BÁO QĐND
Từ đầu năm 2010, lãnh đạo Bộ Quốc phòng triển khai nhiệm vụ nghiên cứu, cải tiến vũ khí trang bị kỹ thuật, trong đó có đề cập đến xe M-113 trong các xe hệ 2 và trực tiếp giao nhiệm vụ chủ trì cho Cục Khoa học quân sự, Bộ Quốc phòng.
Sau gần 4 năm thực hiện, cuối tháng 5.2014, tại Quân khu 9, Cục Khoa học quân sự, Quân khu 9, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng... phối hợp tổ chức bắn thử, đánh giá nghiệm thu nhiệm vụ nghiên cứu, cải tiến thay thế vũ khí hỏa lực của Mỹ trên xe thiết giáp M-113 bằng vũ khí, khí tài do Việt Nam chế tạo, gồm: súng chống tăng 73 mm SPG-9 bắn xe tăng; súng 12,7 mm NSV bắn trực thăng bốc quân, mục tiêu mặt đất; đại liên 7,62 mm PKMSN bắn mục tiêu mặt đất...

Xe M-113 mang cối 100mm và súng máy 12,7 mm K54
ẢNH: QK9
Năm 2017, Tư lệnh Quân khu 9 giao Cục Kỹ thuật Quân khu (nay là Cục Hậu cần - Kỹ thuật) nhiệm vụ "Nghiên cứu lắp đặt vũ khí lên xe thiết giáp", nhằm nâng cao tính cơ động trong chiến đấu đặc thù của Quân khu 9. Đây là tiền đề cho việc tích hợp súng cối 100 mm, súng máy 12,7 mm K54 lên xe bọc thép M-113A1.

Xe M-113 mang vũ khí mới do Việt Nam sản xuất
ẢNH: QK9
Đầu tháng 6.2018, Quân khu 9 đã tổ chức thử nghiệm bắn đạn thật và nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ tích hợp súng cối 100 mm, súng máy 12,7 mm K54 lên xe bọc thép M-113A1 tại trường bắn Chi Lăng, An Giang.
Sau khi Hội đồng Khoa học công nghệ cấp Bộ Quốc phòng đánh giá nghiệm thu, việc cải tiến, thay thế vũ khí trang bị kỹ thuật do Việt Nam thiết kế chế tạo, lắp trên xe thiết giáp M-113A1, đã được triển khai ở nhiều đơn vị, nhằm nâng cao khả năng tác chiến của bộ đội trong mọi điều kiện thời gian, thời tiết.

Nghiệm thu xe M-113 sau sửa chữa bảo dưỡng tại Quân khu 7, tháng 7.2026
ẢNH: BÁO QK7
Ngay khi cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam nổ ra, Lữ đoàn Tăng 26 Quân khu 7 đã đưa một số ít xe tăng M-48A3 ra sử dụng.
Ưu điểm là vũ khí trên xe bắn chính xác, phù hợp ở khu vực rừng núi, mùa khô. Tuy nhiên vào mùa mưa, độ bám của xích kém, dễ trượt và sa lầy.
Bên cạnh đó, xe nặng trên 47 tấn nên việc cứu kéo rất khó khăn. Lữ đoàn Tăng 22 Quân đoàn 4 đưa vào sử dụng 14 xe tăng M-41, M-42 dùng tốt trong cả mùa mưa và mùa khô, nhưng lượng tiêu thụ rất cao.

Xe tăng M-48 chiến lợi phẩm do Quân khu 7 sử dụng, năm 1978
ẢNH: QK7
Năm 1989, Bộ Tổng tham mưu có chỉ đạo Binh chủng Tăng thiết giáp chuẩn bị hàng chục xe tăng M-42 chiến lợi phẩm ra bảo vệ quần đảo Trường Sa. Đây là hệ thống pháo phòng không tự hành M42 Duster, được chế tạo dựa trên khung gầm xe tăng hạng nhẹ M41, chính thức sản xuất từ 1952 - 1960 và phục vụ trong biên chế Lục quân Mỹ cho tới năm 1988.
Binh chủng Tăng thiết giáp đã bàn bạc thống nhất cùng Quân chủng Hải quân, đề nghị Bộ cho dừng quyết định trên.
Lý do: Với tính năng kỹ chiến thuật, xe M-42 không phù hợp với điều kiện thời tiết khí hậu ngoài đảo. Nếu đưa ra sử dụng, việc bảo đảm nhiên liệu cho xe và nhất là trang bị vũ khí sẽ cực kỳ khó khăn, dẫn đến tê liệt và mất tác dụng.










Bình luận (0)