Xe thiết giáp của Quân đội nhân dân Việt Nam

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam

Mai Thanh Hải
Mai Thanh Hải
M-113 là xe thiết giáp chở quân bánh xích, được Mỹ viện trợ cho Việt Nam Cộng hòa từ đầu những năm 1960.

Ngay sau khi tham chiến, nhiều xe thiết giáp M-113 đã bị Quân giải phóng thu giữ, đưa vào biên chế chiến đấu trong cuộc kháng chiến thống nhất đất nước, bảo vệ biên giới Tây Nam, làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia.

Thu chiến lợi phẩm để học cách sử dụng

Trước chiến dịch Đường 9 - Nam Lào đầu năm 1971, Bộ Tư lệnh Thiết giáp (nay là Binh chủng Tăng thiết giáp) đã đặt ra yêu cầu thu hồi xe tăng thiết giáp, để nghiên cứu huấn luyện cho bộ đội. Tuy nhiên, chỉ sau trận đánh Bản Đông (tháng 3.1971), việc này mới được thực hiện.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 1.

Bộ đội ngồi trên M-113 bắn trực thăng trong chiến dịch Đường 9 - Nam Lào

ẢNH: BCTTG

"Đối phương rút khỏi Bản Đông, để lại hàng trăm xe tăng thiết giáp, nhưng bộ đội ta không quan tâm việc thu hồi, để cho máy bay đánh phá tiêu hủy. Mãi khi có lệnh, mới bới tìm đưa về 3 xe bọc thép M-113, 4 xe tăng M-41", đại tá Đào Văn Xuân, nguyên Phó chính ủy Binh chủng Tăng thiết giáp nhớ lại vậy.

Đại tá Xuân liệt kê: "Chiến dịch Trị - Thiên năm 1972, ta tổ chức 1 đội thu hồi xe chiến lợi phẩm gồm 50 người, tập kết sẵn ở phía bắc sông Bến Hải; chiến dịch Nguyễn Huệ năm 1972, bộ phận thu gom chiến lợi phẩm của Đoàn M26 đã thu 26 xe tăng thiết giáp; ở chiến trường Khu 5, Tiểu đoàn tăng 177B trong trận Cấm Giơi - Quế Sơn, đã thu và sử dụng 3 xe M-113 để truy kích, nhưng mới đi được 4 km thì bị máy bay bắn cháy".

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 2.

Bộ đội Lữ đoàn Tăng thiết giáp 416 (Quân khu 9) huấn luyện xe thiết giáp M-113 vượt sông

ẢNH: QUANG ĐỨC

Theo thống kê, trong năm 1972, các đơn vị thu được 59 xe tăng thiết giáp của đối phương, trong đó có 35 xe thiết giáp M-113 và 14 xe tăng M-41, 10 xe tăng M-48. Các đơn vị ở Nam bộ thu nhiều nhất và dùng xe đối phương đánh 6 trận.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 3.

Đại đội 33, Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) bên chiếc xe M-113 thu được đầu tiên của đối phương

ẢNH: LỮ ĐOÀN 26

Trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, các xe M-113 chiến lợi phẩm cũng có mặt trong đội hình chiến đấu của Trung đoàn 273 (nay là Lữ đoàn Tăng thiết giáp 273, Quân đoàn 34), Trung đoàn 26 (nay là Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26, Quân khu 7) và tăng cường cho việc bảo đảm kỹ thuật cho Lữ đoàn 203 (Quân đoàn 12).

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 4.

Lực lượng kỹ thuật của Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) kiểm thử khả năng bơi nước của xe M-113

ẢNH: LỮ ĐOÀN 26

M-113 là xe bọc thép chở quân bánh xích được phát triển và sản xuất bởi FMC Corporation (Mỹ) từ năm 1960. Chiếc xe này được chuyển sang chiến trường Việt Nam và sử dụng lần đầu tiên trong chiến đấu vào tháng 4.1962, sau khi Mỹ cung cấp cho Việt Nam Cộng hòa các loại vũ khí hạng nặng, thuộc chương trình của Bộ chỉ huy viện trợ quân sự Mỹ tại Việt Nam. M-113 được các lực lượng đồng minh biết đến rộng rãi với tên gọi "APC" hoặc "ACAV" (xe thiết giáp tấn công của kỵ binh thiết giáp)

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 5.

Bảo đảm kỹ thuật cho xe M-113

ẢNH: BCTTG

M-113 được đánh giá cao về khả năng cơ động, vận hành bền bỉ, hỏa lực mạnh và khả năng bơi nước tốt. Xe có khối lượng 12,3 tấn, kíp lái 2 người (lái xe, trưởng xe kiêm xạ thủ), chở được 11 binh sĩ mang đầy đủ trang bị chiến đấu.

Vũ khí chính của xe bọc thép M-113 là súng máy M2 Browning, vũ khí phụ tùy biến thể (súng máy, cối, DKZ, súng phun lửa…). Động cơ tùy phiên bản (phiên bản đầu: xăng Chrysler V8, A1: diesel Detroit Diesel 6V53T). Tầm hoạt động 480 km. Vận tốc cao nhất đường nhựa: 67,6 km/giờ. Vận tốc bơi nước: 5,8 km/giờ…

"Bắt sống" M-113

Nói về việc "bắt sống" xe M-113, phải nhắc đến câu chuyện của Anh hùng lực lượng vũ trang Bùi Tiến Hợp. Ông quê ở Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc (nay là Phú Thọ), nhập ngũ năm 1971 khi mới 17 tuổi và được chọn đi học lái xe tăng. 

Hết khóa học, ông trong biên chế Tiểu đoàn Xe tăng 177B (tiền thân của Lữ đoàn Tăng thiết giáp 574, Quân khu 5 hiện nay) vào chiến đấu ở chiến trường Quảng Nam.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 6.

Xe M-113 của Quân khu 9 diễn tập hiệp đồng binh chủng

ẢNH: QK9

Trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, trung sĩ Bùi Xuân Hợp lái xe thiết giáp chở quân K-63 số hiệu 046, cùng Đại đội 2 thiết giáp giải phóng thị xã Tam Kỳ, Quảng Nam (ngày 24.3.1975). Trong khi chiến đấu, hầu hết bộ binh trên xe 046 đã hy sinh, xạ thủ bắn 12,7 mm cũng thương vong, chỉ còn lái xe Bùi Quốc Hợp và Trung đội trưởng Nguyễn Quốc Vinh còn khả năng chiến đấu.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 7.

Cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) huấn luyện trên xe M-113

ẢNH: LỮ ĐOÀN 26

Khi phát hiện 1 xe M-113 của đối phương tăng tốc chạy về phía nam, vừa đi vừa bắn loạn xạ vào bộ binh ta, trung sĩ Bùi Tiến Hợp liền lái xe K-63 đuổi theo. 

Cũng lúc này, Trung đội trưởng Nguyễn Quốc Vinh bị thương, không bắn được súng 12,7 mm. Trung sĩ Bùi Quốc hợp tăng tốc áp sát xe M-113. Không chịu nổi sức ép của xe K-63, xe đối phương chết máy dừng lại, kíp xe đầu hàng. Chiếc xe M-113 chiến lợi phẩm này sau đó được trưng dụng, để chở bộ phận phục vụ.

Ở mặt trận Phan Thiết, tối 18.4.1975, xe thiết giáp K-63 số hiệu 146 (của Tiểu đoàn 4, Lữ đoàn Tăng thiết giáp 203) do chiến sĩ Nguyễn Thái Sinh điều khiển, dẫn đầu 1 mũi tấn công vào thị xã Phan Thiết.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 8.

Xe M-113 trong biên chế Bộ Chỉ huy quân sự TP.Huế

ẢNH: BCHQS TP.HUẾ

Tiến công đến giữa thị xã, bất ngờ xuất hiện 3 chiếc M-113 lao ra bao vây xe K-63 vừa bị hỏng súng 12,7 mm. Thấy không thể tránh được hỏa lực của đối phương, lái xe Nguyễn Thái Sinh hét đồng đội bám chắc và tăng chân dầu, cho xe lao thẳng vào chiếc M-113 ở giữa. 

Cả 2 khối kim loại nặng hàng chục tấn đâm sầm vào nhau. Chiếc M-113 bị đẩy giạt sang bên đường. Binh lính đối phương trong 3 xe choáng váng, không ngờ đến tình huống này, vội vàng xuống xe bỏ chạy.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 9.

Bộ đội Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) làm chủ xe tăng M-48 chiến lợi phẩm, sau ngày thống nhất

ẢNH: QK7

Hôm sau, 3 chiếc M-113 chiến lợi phẩm được bổ sung vào đội hình chiến đấu của Quân đoàn 2 và anh Sinh được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì.

Xe thiết giáp chủ lực ở chiến trường Campuchia

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 10.

Xe M-113 của Tiểu đoàn 23, Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) chở bộ binh chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, năm 1977

ẢNH: QK7

Cuối năm 1975, các xe M-113 của Tiểu đoàn 8 và Tiểu đoàn 9 thiết giáp (trực thuộc Bộ Tham mưu Quân khu 9) đã cùng bộ đội đặc công làm nhiệm vụ trấn áp các đối tượng phản động tại Vĩnh Châu (Sóc Trăng) và đấu tranh với lính Pol Pot xâm lấn tuyến biên giới An Giang, khu vực Hà Tiên - Kiên Giang (nay là An Giang).

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 11.

Phân đội xe M-113 của Quân khu 4 diễn tập

ẢNH: QUANG ĐỨC

Cuối tháng 2.1976, Trung đoàn Tăng thiết giáp 24 của Quân khu 9 được thành lập (nay là Lữ đoàn Tăng thiết giáp 416, Quân khu 9), với trang bị là 60 xe thiếp giáp M-113, xe trinh sát bánh lốp V-100 và 26 xe tăng bơi nước K63-85.

Để nhanh chóng làm chủ các xe M-113, V-100, Trung đoàn 416 được cấp trên giao cho 96 người là binh sĩ, nhân viên kỹ thuật của chế độ cũ, giúp sửa chữa, bảo quản và hướng dẫn bộ đội ta từng bước làm chủ các xe thiết giáp trên.

Từ cuối tháng 3.1977 đến đầu tháng 5.1977, Quân khu 9 đưa 42 xe M-113 và 1 trung đội xe V-100 lên bố trí phòng thủ ở Chi Lăng, Tịnh Biên, An Giang.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 12.

Xe thiết giáp M-113 của Lữ đoàn Tăng thiết giáp 416 (Quân khu 9) huấn luyện bơi nước

ẢNH: QUANG ĐỨC

Tháng 6.1977, quân Pol Pot tấn công, chiếm giữ khu vực Đầm Chít - Vĩnh Điều, An Giang. Ngày 13.7.1977, Tư lệnh Quân khu 9 đưa lực lượng tăng thiết giáp của Trung đoàn 24 (gồm 25 xe M-113 và 8 xe tăng bơi K63-85) phối thuộc với Sư đoàn Bộ binh 330 chiến đấu, tiêu diệt địch, giành lại địa bàn. 

Ngày 29.7.1977, Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Bộ trưởng Bộ Quốc phòng) và thượng tướng Lê Trọng Tấn (Phó tổng tham mưu trưởng) đã thăm, biểu dương đơn vị.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 13.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Bộ trưởng Bộ Quốc phòng) thăm, kiểm tra và biểu dương cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn Tăng thiết giáp 24, Quân khu 9 (nay là Lữ đoàn Tăng thiết giáp 416, Quân khu 9), ngày 29.7.1977

ẢNH: QK9

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, tổng phản kích và giải phóng Phnom Penh giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng (1977 - 1979), hàng nghìn lượt xe thiết giáp M-113 đã tham gia trong đội hình chiến đấu của các đơn vị tăng thiết giáp, góp phần lập nhiều thành tích xuất sắc.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 14.

Xe M-113 của lính Pol Pot bị bộ đội Quân khu 9 thu giữ và đưa vào sử dụng chiến đấu tại chiến trường Campuchia, năm 1979

ẢNH: QK9

Quá trình chiến đấu, các đơn vị đã thu được 199 xe tăng thiết giáp của lính Pol Pot, gồm: 43 chiếc xe tăng K62-85, 25 xe tăng K63-85 và 131 xe M-113. Đơn vị thu được nhiều nhất là Quân đoàn 4 với 121 xe (104 xe thiết giáp M-113 và 17 xe tăng), Quân khu 9 với 47 xe (31 xe tăng, 16 xe M-113), Quân đoàn 3 là 29 xe…

Trong 10 năm sau (1979 - 1989), các xe M-113 tiếp tục góp mặt trong đội hình tăng thiết giáp làm nghĩa vụ quốc tế ở Campuchia, nhiều nhất là mặt trận 779, 979, 579. Thực hiện lệnh của trên, trước khi rút hết khỏi Campuchia về Việt Nam (tháng 9.1979), các đơn vị tăng thiết giáp tình nguyện đã bàn giao lại cho bạn một số xe thiết giáp M-113 để giúp bạn củng cố, xây dựng lực lượng tăng thiết giáp.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 15.

Xe M-113 của Quân khu 9 huấn luyện bắn đạn thật ban đêm

ẢNH: QK9

Từ năm 1990 đến nay, xe thiết giáp M-113 chủ yếu được sử dụng trong nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu ở các đơn vị tăng thiết giáp phía nam. (còn tiếp)

Ngay sau ngày 30.4.1975, lực lượng tăng thiết giáp tại chỗ của Quân khu 7, 9 và các Quân đoàn 3, 4 đã tham gia chiến đấu đánh địch lấn chiếm và phản kích đánh địch phòng ngự trên biên giới Tây Nam. Các đơn vị này có 1.173 xe tăng thiết giáp, trong đó 77% là xe chiến lợi phẩm (xe hệ 2). Số xe đưa vào chiến đấu chiếm 60% là xe hệ 2 và trong số xe hệ 2 này, xe thiết giáp M-113 chiếm 70%.

Xe thiết giáp M-113 'chiến lợi phẩm' của Quân đội nhân dân Việt Nam- Ảnh 16.

Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26 (Quân khu 7) huấn luyện xe M-113 chiến lợi phẩm, sau ngày thống nhất

ẢNH: QK7

Quá trình chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, tổng phản kích và giải phóng Phnom Penh giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng (1977 - 1979), đã có 207 xe tăng thiết giáp của các đơn vị quân tình nguyện Việt Nam bị hủy. Trong đó, nhiều nhất là xe M-113 với số lượng 134 chiếc (Trung đoàn 24, Quân khu 9: 36 chiếc; Trung đoàn 26, Quân khu 7 và Lữ đoàn 22, Quân đoàn 4: 62 chiếc; Lữ đoàn 273, Quân đoàn 3: 18 chiếc…). Bên cạnh đó, có 4 chiếc V-100 cũng bị hủy.

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.