Xe thiết giáp của Quân đội nhân dân Việt Nam

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam

Mai Thanh Hải
Mai Thanh Hải
Xe bọc thép K-63 được Trung Quốc viện trợ cho Việt Nam từ cuối 1970 - đầu 1971 và là loại xe thiết giáp chở bộ binh được ta sử dụng chủ yếu trong các chiến dịch giải phóng.

Do tính ưu việt, hiệu quả và cơ động cao, đến nay, một số xe bọc thép K-63 vẫn nằm trong biên chế một số đơn vị tăng thiết giáp phía bắc.

Xe bọc thép - chủ lực trong bộ binh cơ giới

Ngay sau khi được đưa vào Việt Nam cuối năm 1970 đầu năm 1971, xe bọc thép (xe thiết giáp) K-63 đã được trang bị cho Tiểu đoàn 195 (Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202) và từ cuối tháng 10 đến đầu tháng 12.1971, hành quân sang Lào. 

Tiểu đoàn 195 gồm 2 đại đội, được trang bị toàn bộ xe tăng bánh xích (18 xe tăng T-34, 3 xe tăng bơi PT-76) và 4 chiếc xe bọc thép bánh xích chở quân K-63 do Trung Quốc sản xuất.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 1.

Xe K-63 của Lữ đoàn Tăng thiết giáp 406 (Quân khu 2) tham gia diễn tập, năm 2015

ẢNH: BCTTG

Sau 37 ngày đêm hành quân trên chặng đường dài 850 km (trong đó có 11 ngày đêm hành quân bằng xích), Tiểu đoàn 195 đã đưa được toàn bộ lực lượng xe máy, vũ khí trang bị vào tập kết ở Bản Sơn và Bản Hang (phía nam và bắc cánh đồng Chum, Lào).

Từ cuối tháng 12.1971 đến hết tháng 3.1972, các xe bọc thép K-63 của Tiểu đoàn 195 đã tham gia chiến dịch cánh đồng Chum. Đặc biệt, trong đợt chiến đấu tiến công địch ở Sảm Thông - Long Chẹng, xe K-63 đã vượt được dốc cao 1.800 m, vào đánh địch.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 2.

Phân đội xe K-63 (bìa trái) huấn luyện với xe tăng, trước khi vào chiến trường, năm 1971

ẢNH: BCTTG

Từ cuối năm 1971, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị "quyết tâm giành thắng lợi lớn trong cuộc tổng tiến công chiến lược năm 1972 trên chiến trường miền Nam", Binh chủng Tăng thiết giáp được phát triển thêm lực lượng để chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công.

Ngày 18.11.1971, thiếu tướng Trần Quý Hai, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng (sau được thăng quân hàm trung tướng và mất năm 1985) ký quyết định chuyển Trung đoàn Xe tăng 202 thành Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202 với mật danh "A7", và việc này được giữ bí mật tuyệt đối.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 3.

Các xe K63 thuộc Lữ đoàn Tăng thiết giáp 206 (Quân khu 4)

ẢNH: QK4

"Mới nghe thì có vẻ ngược đời, nhưng mọi việc đều có lý do", đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt (nguyên Trưởng ban Khoa học - Công nghệ, Trường Sĩ quan Tăng thiết giáp) cho biết vậy.

Đại tá Nguyệt lý giải: "Khi chiến dịch Đường 9 - Nam Lào (đầu năm 1971) chưa kết thúc, đã có 1 cuộc hội thảo về việc hiệp đồng chiến đấu giữa bộ binh và xe tăng. Các chỉ huy bộ binh đều phàn nàn việc bộ binh không theo kịp xe tăng và bộ đội thương vong nhiều khi xuất kích cùng xe tăng (do hỏa lực đối phương tập trung vào xe)...".

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 4.

Xe thiết giáp K-63 diễu binh trên Quảng trường Ba Đình, ngày 1.5.1973

ẢNH: TCCT

Các sĩ quan đã học ở Liên Xô đề xuất: "Xây dựng các đơn vị bộ binh cơ giới trang bị hỗn hợp xe tăng và xe bọc thép chở quân. Khi vào chiến đấu thì cho bộ binh lên xe bọc thép, đi sau xe tăng. Khi cần thiết thì cho bộ binh xuống xe chiến đấu, vừa nhanh vừa đỡ thương vong".

Ý kiến này được báo cáo về Bộ Quốc phòng và các chuyên gia Liên Xô nhiệt liệt ủng hộ, đề nghị về bên nước bạn tăng cường xe bọc thép chở quân làm bộ binh cơ giới.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 5.

Xe K-63 là loại xe chủ yếu chở bộ binh đột kích trong các chiến dịch lớn, giai đoạn kháng chiến thống nhất đất nước (1954 - 1975)

ẢNH: BCTTG

"Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202 được cơ giới hóa 100%. Toàn trung đoàn có 4 đại đội bộ binh cơ giới trang bị xe bọ thép chở quân BTR-50PK của Liên Xô và K-63 Trung Quốc", đại tá Nguyễn Khắc Nguyệt nhấn mạnh vậy.

Sau khi cấp tốc huấn luyện, trung tuần tháng 3.1972, Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202 được đưa vào phía tây Quảng Bình (cũ) và đầu tháng 4.1972, được lệnh vào chiến đấu.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 6.

Xe K-63 của Quân giải phóng bị đối phương thu giữ trong chiến dịch Trị - Thiên năm 1972

ẢNH: TƯ LIỆU

Ngay trong cuộc vượt sông Bến Hải, tiếp cận khu vực chiến đấu, đêm 1 rạng sáng 2.4.1972, đã có 10/13 xe bọc thép chở quân bơi nước của Tiểu đoàn 66 thuộc Trung đoàn 202 bị mắc cạn. 13 xe còn lại đến vị trí tập kết chậm, phải giấu quân trên bãi cát trống chờ nhận nhiệm vụ mới, nhưng vẫn bị đối phương phát hiện và oanh tạc, gây tổn thất 8/13 xe...

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 7.

Xe K-63 và xe tăng bơi nước K63-85 tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh

ẢNH: BCTTG

Cũng tại Quảng Trị, trước khi Hiệp định Paris có hiệu lực (sáng 28.1.1973) đã diễn ra trận đấu tăng thiết giáp lớn nhất trong kháng chiến cứu nước: 8 xe tăng thiết giáp Quân giải phóng đã đối đầu trực tiếp với khoảng 60 xe tăng thiết giáp của Quân lực Việt Nam cộng hòa.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 8.

Xe K-63 của Tiểu đoàn 3, Lữ đoàn Tăng thiết giáp 405 (Quân khu 3)

ẢNH: QK3

Trong trận này, 2 xe thiết giáp chở quân K-63 (có trang bị bệ phóng tên lửa chống tăng B72) đã cùng 1 xe tăng bơi nước K63-85 và 4 xe thiết giáp BTR-50PK (lắp súng máy phòng không 23 mm) của Tiểu đoàn 66, Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202, đã kiên cường đánh lui lực lượng đối phương.

Đặc biệt, trong trận đánh sáng 31.3.1973, mặc dù chỉ có 1 mình, nhưng xe thiết giáp K-63 số hiệu 059 vẫn chở theo 8 chiến sĩ bộ binh vào chiến đấu. Bộ binh trên xe dùng B40, B41 bắn cháy 5 xe tăng thiết giáp và bắt sống 1 xe tăng M-48 của đối phương. Sau đó, chiến sĩ lái xe Vũ Hoàng Nhật đã kéo được 5 xe tăng thiết giáp của đối phương về điểm cao 12.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 9.

Xe thiết giáp K-63 của Quân đoàn 2 (nay là Quân đoàn 12) vượt sông An Tân, Quảng Nam (nay là Đà Nẵng) hành quân về phía nam trong chiến dịch Hồ Chí Minh

ẢNH: BCTTG

Đột kích chở bộ binh giải phóng Sài Gòn

Ở chiến trường Quân khu 5, xe thiết giáp K-63 biên chế trong đội hình tăng thiết giáp của Tiểu đoàn 177B, tăng cường từ miền Bắc vào Quảng Nam - Đà Nẵng từ đầu tháng 8.1972. 

Đây là đơn vị được trang bị 100% xe của Trung Quốc, gồm 10 xe tăng bơi nước K63-85 và 13 xe thiết giáp chở quân K-63. Trong 3 tháng cuối năm 1972, các xe K-63 đã phối thuộc cho bộ binh tiến công địch ở Cấm Giơi - Quế Sơn và Tiên Phước, giữ vững vùng giải phóng.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 10.

Bộ đội Lữ đoàn Tăng thiết giáp 405 (Quân khu 3) bảo quản xe thiết giáp K-63 số hiệu 143

ẢNH: QK3

Từ ngày 19.12.1972 - 10.3.1973, Bộ Tổng tham mưu đã lệnh cho Binh chủng Tăng thiết giáp đưa khối lượng lớn vũ khí trang bị mới cho lực lượng Tăng thiết giáp miền Đông Nam bộ. Cùng với 44 chiếc xe tăng (39 xe T-59, 5 xe T-54B), Bộ còn tăng cường 38 xe thiết giáp, gồm 27 xe thiết giáp bánh hơi chở quân BTR-60PB và 9 xe thiết giáp chở quân bánh xích K-63.

Số xe này được tập kết tại Bù Đốp (Tây Ninh) ngày 10.3.1973 và bàn giao cho Đoàn thiết giáp M26 (nay là Lữ đoàn Tăng thiết giáp 26, Quân khu 7) đưa vào chiến đấu.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 11.

Phân đội K-63 vượt sông bằng cầu phao, trên đường tiến vào Sài Gòn - Gia Định, tháng 4.1975

ẢNH: BCTTG

Trong chiến dịch giải phóng Tây nguyên tháng 3.1975, lực lượng của Trung đoàn Xe tăng 273 (nay là Lữ đoàn Tăng thiết giáp 273, Quân đoàn 34) gồm 3 tiểu đoàn với 47 xe tăng và 16 xe thiết giáp K-63, đã phối thuộc với bộ binh tạo thành các mũi nhọn tiến công. 

Các xe K-63 đã phát huy khả năng cơ động, góp phần rất lớn vào việc chở bộ binh đột kích, đánh chiếm các mục tiêu và phát triển chiến đấu.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 12.

Xe K-63 huấn luyện trên thao trường

ẢNH: TCCT

Trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, các xe thiết giáp K-63 tiếp tục đảm nhiệm vai trò đột kích phối thuộc, đánh chiếm các mục tiêu quan trọng, giải phóng Sài Gòn.

Ít người biết: bước vào chiến dịch Hồ Chí Minh, để bảo đảm công tác chỉ huy chiến đấu cho Trung đoàn Xe tăng 203 (nay là Lữ đoàn Xe tăng 203, Quân đoàn 12) trong mũi tiến công thọc sâu, Sở Chỉ huy được bố trí sắp xếp lên 5 xe thiết giáp chở quân K-63.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 13.

Xe K-63 tiến vào Dinh Độc Lập sau khi đội hình xe tăng của Đại đội 4, Lữ đoàn 203 đã vào chiếm giữ, trưa 30.4.1975

ẢNH: TCCT

Chính ủy Trung đoàn 203 Bùi Văn Tùng đi trên xe và chỉ huy xe thiết giáp K-63 số hiệu R15 (lái xe Trần Đức Khang, liên lạc kiêm xạ thủ Nguyễn Văn Phúc) và 5 cán bộ khác.

Trưa 30.4.1975, xe K-63 chở Chính ủy Bùi Văn Tùng cùng xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập bắt giữ nội các chính quyền Sài Gòn, tiếp nhận sự đầu hàng của Tổng thống Dương Văn Minh.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 14.

Xe thiết giáp K-63 số hiệu R509 đang trưng bày tại Bảo tàng Tăng thiết giáp

ẢNH: MAI THANH HẢI

Trong cuộc tổng tiến công phản kích đánh trả quân Pol Pot xâm lược biên giới Tây Nam, giải phóng Phom Penh giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng (đầu năm 1979), xe thiết giáp K-63 cũng trực tiếp chiến đấu trong đội hình tăng thiết giáp của quân tình nguyện Việt Nam. Trong quá trình chiến đấu, đã có 5 xe K-63 của Lữ đoàn 273 bị thiệt hại.

Cải tiến K-63 Trung Quốc bằng phụ tùng PT-76 Liên Xô

Ngay sau khi xe thiết giáp K-63 vào Việt Nam, năm 1973, các cán bộ kỹ sư Ban Nghiên cứu kỹ thuật (nay là Cục Hậu cần - Kỹ thuật, Binh chủng Tăng thiết giáp) đã phải tìm cách nghiên cứu khắc phục hiện tượng nứt ống xả của xe. 

Sau đó, Ban Nghiên cứu kỹ thuật cũng đã tập trung cải tiến má hãm xe tăng T-34, K63-85 để lắp cho xe thiết giáp K-63 hành quân vào chiến trường Khu 5. Việc thực hiện cải tiến, do Xưởng sửa chữa xe tăng X32 thực hiện.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 15.

Bảo dưỡng xe thiết giáp K-63 tại Lữ đoàn Tăng thiết giáp 405, Quân khu 3

ẢNH: QK3

Cuối năm 1977 đầu 1978, trước tình trạng khan hiếm bánh tỳ và bánh dẫn hướng cho xe thiết giáp K-63, Cục Kỹ thuật binh chủng tăng thiết giáp đã chủ trì nghiên cứu việc cải tiến, thiết kế gia công các phụ tùng trên, từ vật tư của xe tăng PT-76.

Năm 1979, trước yêu cầu cấp thiết của các đơn vị sử dụng K-63, Viện Kỹ thuật cơ giới quân sự (Bộ Quốc phòng) đã triển khai đề tài "Nghiên cứu cải biên hoàn chỉnh hệ bơi của xe bọc thép K-63".

Đến đầu những năm 1980, xe thiết giáp chở quân K-63 trong trang bị của bộ đội Tăng thiết giáp có số lượng khá nhiều. Tuy nhiên, việc bảo đảm kỹ thuật cho xe rất khó khăn, nhiều xe đã hết giờ máy hoạt động, nhưng không thể phục hồi do thiếu phụ tùng thay thế.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 16.

Bảo quản vũ khí trang bị của xe thiết giáp K-63

ẢNH: QK3

Trước tình hình này, Bộ Quốc phòng và Tổng cục Kỹ thuật (nay là Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) trực tiếp giao nhiệm vụ cho Viện Kỹ thuật cơ giới quân sự (Bộ Quốc phòng) nghiên cứu đồng hóa động cơ và các cụm của xe tăng PT-76 cho xe K-63, trong thời gian sớm nhất.

Công việc cụ thể được giao cho Phòng Động cơ của Viện Kỹ thuật cơ giới quân sự và kỹ sư Nguyễn Mai An là chủ nhiệm đề tài đồng hóa xe tăng PT-76 cho thiết giáp K-63.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 17.

Xe thiết giáp K-63 của Lữ đoàn Tăng thiết giáp 406, Quân khu 2 diễn tập năm 2015

ẢNH: TCCT

Sau vài tháng nghiên cứu, nhóm đề tài đã chủ trì phối hợp Trung đoàn Tăng thiết giáp 408, Đặc khu Quảng Ninh (nay là Lữ đoàn Tăng thiết giáp 405, Quân khu 3), tập trung nghiên cứu thay động cơ WR5 của xe K-63 Trung Quốc bằng động cơ B6 của xe tăng bơi nước PT-76 Liên Xô. 

Nội dung quan trọng nhất của đề tài được giải quyết, là kiểm tra sự phù hợp về đặc tính ngoài của 2 loại động cơ, tính toán động lực của xe K-63 sau khi thay, nhằm bảo đảm các tính năng kỹ, chiến thuật của xe. 

Về kết cấu, do khác nhau về bố trí ly hợp của 2 loại xe, nên khi đồng hóa đã tập trung thiết kế, chế tạo khớp nối giữa động cơ và hộp số hợp lý.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 18.

Kíp chiến đấu trên xe thiết giáp K-63 thuộc Lữ đoàn Tăng thiết giáp 405, Quân khu 3

ẢNH: QK3

Đề tài đã đạt kết quả tốt, bảo đảm hoàn toàn tính năng của xe sau khi được đồng hóa. Từ kết quả này, Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo nhóm đề tài của Viện Kỹ thuật cơ giới quân sự (Bộ Quốc phòng) hướng dẫn lắp ứng dụng cho 20 xe K-63, trong đó có 2 xe của nước bạn Lào. (còn tiếp)

Tầm hoạt động 500 km

Type 63 (mã công nghiệp YW 531) là loại xe thiết giáp chở quân bánh xích do Trung Quốc chế tạo, chính thức đi vào biên chế năm 1964. 

Ở Việt Nam, Type 63 được gọi là K-63.

Đây là 1 dự án hoàn toàn của Trung Quốc, có liên quan đến động cơ diesel Deutz của Đức và không cần sự trợ giúp về kỹ thuật từ phía Liên Xô. Với thiết kế đơn giản và tin cậy, K-63 thường được so sánh với các loại thiết giáp chở quân cùng thời, như M-113 của Mỹ.

Xe bọc thép K-63 'vượt hào, đi đường nghiêng' Trung Quốc giúp Việt Nam- Ảnh 19.

Bảo dưỡng kỹ thuật xe K-63

ẢNH: QK3

Thân xe K-63 làm bằng thép hàn, bảo vệ an toàn trước các loại vũ khí bộ binh cỡ nhỏ. K-63 có khả năng bơi nước rất tốt. Khi bơi, tấm chắn xếp gọn phía trước sẽ được nâng lên.

K-63 có trọng lượng 12,6 tấn, động cơ diesel Deutz công suất 320 mã lực, cho tốc độ tối đa 65 km/giờ trên đường nhựa, 6 km/giờ khi bơi, tầm hoạt động 500 km. Xe leo được dốc 60%, đi trên đường có độ nghiêng 40%, vượt vật cản cao 0,6 m và vượt hào rộng 2 m.

K-63 có thể mang theo tới 12 - 13 lính bộ binh, vũ khí của xe là súng máy 12,7 mm, trên nóc xe còn có 2 cửa mở để binh lính đứng chiến đấu.

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.