Thuở còn gian khó, người dân quê tôi ở xã Phổ Cường (sau sáp nhập thành xã Khánh Cường, Quảng Ngãi) tự tay làm bánh khi tết đến xuân về.
Chừng mùng 10 tháng chạp, mẹ tôi cùng cô Hai lụi cụi đắp lò rang nổ trong vườn nhà nằm cạnh đường liên xã đông người qua lại. Lò đắp bằng đất sét, bên trên đặt chảo gang khá lớn. Cửa lò rộng chụm củi gộc, đối diện là ô hẹp để thông hơi.
Cha tôi dựng chiếc lều lợp bằng những tấm rơm vàng mơ vừa gặt trên đồng làng. Hai cây xoài to lớn tỏa cành lá sum sê che những hạt mưa bay bay tiết chớm xuân.
Rang nếp ngự làm bánh nổ truyền thống ở Quảng Ngãi
ẢNH: HẢI PHONG
Sau vài ngày, đất đắp lò dần khô, mẹ và cô nổi lửa trước sự mừng vui của tôi và lũ trẻ cùng làng. Sớm mai, mẹ nhóm bếp, lửa hồng bập bùng xua giá lạnh. Anh em tôi rời chiếc giường tre ra ngoài rửa mặt rồi đến bên lò sưởi ấm và rì rầm chuyện trò.
Con trai cô Hai trạc tuổi tôi cũng chạy sang góp chuyện, ríu rít nói cười trước khi về nhà ăn sớm mai rồi tung tăng cắp sách đến trường.
Mẹ và cô thay phiên nướng bánh phồng, rang nếp vỏ và cả nếp đã bóc vỏ cho bà con trong vùng với tiền công khá rẻ. Lò đỏ lửa từ sáng sớm đến đêm khuya. Bánh phồng làm từ bột nếp cùng hạt mè nhỏ li ti. Bột dẻo trộn ít gia vị được nắn thành tấm mỏng rồi rắc mè hai bên và dùng kéo cắt nhỏ chừng ngón tay út. Đổ sỏi rửa sạch vào chảo đun nóng, hơi ấm tựa sương khói vờn bay trong gió xuân se lạnh.
Mẹ chậm rãi cho những thỏi bột nhỏ xinh vào nướng trong sỏi nóng, người dân quê tôi gọi là "chấy" bánh. Bột và mè được nướng chín bung nở nên gọi là bánh phồng. Bánh xốp và giòn, vô cùng thơm ngon khi thưởng thức.
Nếp qua máy xay xát bóc vỏ trắng tinh, vo sạch, đợi ráo nước rồi cho vào chảo rang để làm bánh in. Nắm lạt tre chậm rãi đảo nhẹ trong chảo cho nếp trở mình khe khẽ chín với màu vàng nhạt, tỏa hương thơm dịu.
Bánh in của người dân Quảng Ngãi được làm từ nếp
ẢNH: HẢI PHONG
Sau đó, xay nếp thành bột mịn cho vào thau với đường, ít bột quế rồi trộn đều. Múc bột vào khuôn rồi nén chặt, đúc thành những chiếc bánh in xinh xắn để dâng cúng tổ tiên và thưởng thức hương vị quê nhà quá đỗi thơm ngon.
Nếp ngự được rang trong lò
ẢNH: HẢI PHONG
Sôi động là phần rang nếp vỏ. Nắm lạt tre "xèn xẹt..." đảo nếp trong chảo nóng. Nếp vàng nổ giòn bung ra những hạt trắng như bông ngời lên trong mắt. Hương thơm hòa vào mùi củi lửa bập bùng cháy đỏ cho xuân rộn ràng.
Nếp ngự được xem là "vua của các loại nếp" lúc bấy giờ. Loại nếp này được bà con dân tộc H'rê trồng trên nương rẫy, hạt mẩy trông thật đẹp mắt. Những người buôn bán giữa đôi miền xuôi - ngược chuyển về làng với bao nỗi nhọc nhằn. Nếp nổ giòn như pháo kim, bung những hạt nổ trắng tinh, thơm lừng, đẫm hương sương gió vùng cao.
Hương thơm "rủ rê" lũ trẻ vào lều sau giờ tan lớp. Cả bọn ngồi sưởi ấm quanh lò, cười nói lao xao hòa cùng tiếng nếp nổ giòn. Bà con mang nếp đến rang thường hốt cho lũ trẻ chúng tôi bụm nổ với nụ cười tươi nồng ấm tình người. Những ngón tay bé nhỏ nhón từng hạt nổ thơm thảo bỏ vào miệng ăn ngon lành.
Rẫy trồng lúa của người đồng bào dân tộc Hrê (Quảng Ngãi)
ẢNH: H.P
Những lúc như thế, tôi lại kể chuyện ngựa kéo xe khiến cả bọn chăm chú lắng nghe. Bởi tôi và em trai từng được mẹ dẫn vào thăm cậu sống ở thành phố Nha Trang thơ mộng nên nhìn thấy những điều mới lạ.
Đêm chưa tan, đèn vàng lung linh trên phố. Xe ngựa chở tiểu thương cùng những giỏ rau, củ, quả và hoa tươi từ ngoại thành vào phố thị. Bác xà ích vai áo bạc màu nới lỏng dây cương cho ngựa thong thả phi nước kiệu. Móng ngựa bọc sắt gõ lộc cộc trên mặt đường đánh thức bao người đang mơ màng trong giấc mộng. Ngựa trở về miền quê ngoại thành khi nắng chiều phai.
Xe ngựa lôi cuốn khiến tôi chạy theo để xem, trên quãng đường khá xa và lạc cả lối về. Chị gái con của cậu tôi cưỡi xe đạp chạy khắp nơi tìm kiếm và mừng rỡ khi gặp đứa em quê mùa ngơ ngác nơi phố lạ...
Xuân về trên nẻo đường ở một làng quê thuộc xã miền núi Quảng Ngãi
ẢNH: HẢI PHONG
Xuân này, mẹ và cô đã già, không còn đắp lò rang nổ như thuở trước nhưng vẫn còn minh mẫn, hay nhắc chuyện ngày xa. Những người bạn thuở thiếu thời tha hương mưu sinh nhắn tin hẹn nhau về quê đón tết đoàn viên sau bao ngày xa cách. Gió vi vu gọi mầm non khẽ cựa mình.
Rồi tết cũng về với những cánh én chao nghiêng trong nắng mới. Ngàn hoa khoe sắc thắm trong nắng xuân hanh vàng. Xóm làng rộn ràng, ngập tràn yêu thương...
Bình luận (0)