Béo phì trẻ em tăng nhanh, dự báo gần 1,4 triệu ca gan nhiễm mỡ năm 2040

Ngày 14.8, Sở Y tế TP.HCM, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cùng Novo Nordisk Việt Nam tổ chức lễ ký biên bản ghi nhớ hợp tác chương trình “Thành phố vì sức khỏe thế hệ tương lai” - Cities for better health dưới sự chứng kiến của đại diện Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam, UBND TP.HCM.

Sự kiện đánh dấu việc TP.HCM trở thành thành phố đầu tiên của Việt Nam và là thành phố thứ 57 trên toàn cầu tham gia mạng lưới Cities for better health. Đây là sáng kiến nhằm thúc đẩy phòng ngừa bệnh tật, nâng cao hiểu biết sức khỏe và xây dựng các cộng đồng khỏe mạnh hơn. Chương trình hướng tới xây dựng các trường học nâng cao sức khỏe, góp phần phòng ngừa tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Béo phì ở trẻ em tăng nhanh

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 19,5% dân số Việt Nam, tương đương 20 triệu người, đang sống chung với tình trạng thừa cân, béo phì.

ẢNH: HOÀI NHIÊN

Kết quả điều tra của Viện Dinh dưỡng Quốc gia giai đoạn 2019 - 2020 cho thấy tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ 5 - 19 tuổi tăng từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020. Tỷ lệ này tại khu vực thành thị là 26,8%, cao hơn nông thôn (18,3%) và miền núi (6,9%).

Theo PGS-TS-BS Huỳnh Thị Vũ Quỳnh, Trưởng khoa Thận, Bệnh viện Nhi đồng 2, Phó trưởng bộ môn Nhi, Đại học Y Dược TP.HCM, Việt Nam đứng đầu trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ gia tăng hằng năm tỷ lệ trẻ 5 - 19 tuổi có chỉ số BMI (chỉ số xác định tình trạng cơ thể bình thường, béo phì hay suy dinh dưỡng) cao với mức 7,9%/năm. Riêng béo phì, Việt Nam đứng thứ 4, với tốc độ gia tăng 8,7%/năm. Năm 2025, ước tính khoảng 2,2 triệu trẻ 5 - 9 tuổi bị béo phì và 2,6 triệu trẻ 10 - 19 tuổi bị thừa cân hoặc béo phì.

PGS Quỳnh cho biết, tình trạng thừa cân ở trẻ vị thành niên liên quan đến chế độ ăn uống không hợp lý và thiếu vận động. Trẻ em đang tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt, thức ăn nhanh, trong khi khẩu phần chưa bảo đảm đủ trái cây, rau quả giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất.

Đại diện Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cho biết sau sáp nhập, thành phố có dân số hơn 14 triệu người, trong đó trẻ em và thanh thiếu niên chiếm khoảng 1/4.

Qua giám sát dinh dưỡng, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi tại TP.HCM giảm từ 14,7% năm 2020 xuống 8,1% năm 2025. Tuy nhiên, ở lứa tuổi học đường, tình trạng này vẫn ở mức đáng lưu ý. Năm học 2025 - 2026, có 20,4% học sinh tiểu học thừa cân và 18,3% béo phì.

Theo PGS Quỳnh, số ca bệnh liên quan thừa cân, béo phì ở trẻ 5 - 19 tuổi được dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới. Cụ thể, số ca tăng huyết áp có thể tăng từ 352.000 ca năm 2025 lên 493.000 ca năm 2040; tăng đường huyết từ 163.000 lên 226.000 ca.

Đáng chú ý, số trẻ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa được dự báo tăng từ 991.000 ca năm 2025 lên khoảng 1,39 triệu ca vào năm 2040.

Cần giải pháp đồng bộ để phòng, chống béo phì ở trẻ em

Theo PGS Quỳnh, phòng, chống béo phì ở trẻ em không thể chỉ dừng ở việc khuyên trẻ “ăn ít đi, vận động nhiều hơn”, mà cần những can thiệp đồng bộ từ gia đình, nhà trường đến chính sách.

ẢNH: HOÀI NHIÊN

Trọng tâm là xây dựng môi trường sống lành mạnh, hạn chế thực phẩm nhiều đường và đồ uống có đường trong trường học, tăng cơ hội vận động, bảo đảm bữa ăn học đường hợp lý và can thiệp sớm ngay khi trẻ bắt đầu thừa cân.

HCDC cũng cho rằng phòng, chống thừa cân, béo phì ở trẻ không thể dựa vào một giải pháp đơn lẻ mà cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, ngành y tế và cộng đồng. TP.HCM đang triển khai các biện pháp từ dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm đến quản lý và can thiệp.

Đến năm 2030, TP.HCM tập trung chuẩn hóa bữa ăn học đường, kiểm soát căn tin trường học và tăng cường vận động cho trẻ; đồng thời đặt mục tiêu khống chế tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi dưới 14% và trẻ từ 5 đến dưới 18 tuổi dưới 40%.

Bà Lina Gandløse Hansen, Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam cho rằng, giải quyết tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em không thể dựa vào một giải pháp hay một đơn vị riêng lẻ. “Đây là thách thức cần sự chung tay của nhiều ngành, kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn tại địa phương với chuyên môn và kinh nghiệm quốc tế. Việc ký kết hợp tác bền chặt giữa Việt Nam và Đan Mạch nhằm hướng tới một tương lai khỏe mạnh và bền vững hơn cho tất cả mọi người”, bà cho hay.