Cần chuyển từ 'dám nghĩ, dám làm' sang 'dám quyết' trong giải phóng mặt bằng

Chiều 7.5, UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức hội nghị đánh giá tình hình kinh tế - xã hội, thu chi ngân sách nhà nước, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố trong 4 tháng đầu năm 2026; đồng thời triển khai phương hướng, nhiệm vụ các tháng cuối năm và hướng dẫn công tác quy hoạch đô thị - nông thôn.

Khối lượng giải phóng mặt bằng rất nặng

Trình bày tham luận tại hội nghị, ông Võ Nguyên Chương, Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Đà Nẵng, cho biết công tác giải phóng mặt bằng của thành phố đang chịu áp lực rất lớn cả về khối lượng lẫn tiến độ.

Theo ông Chương, sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố đã ban hành kế hoạch giải phóng mặt bằng năm 2026 với quy mô 404 dự án tại 54 xã, phường.

ẢNH: MẠNH CƯỜNG

Tổng số hồ sơ cần xử lý lên tới 46.928 trường hợp, gồm 10.180 hồ sơ đất ở phải di dời, 18.459 mồ mả; ngoài ra còn có 2.102 hồ sơ thuộc dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và 4.154 hồ sơ thuộc Khu thương mại tự do.

Tính đến ngày 30.4, thành phố đã hoàn thành bàn giao 3.660 hồ sơ, tổ chức di dời 1.704 hộ dân và giải ngân 557,2 tỉ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ, trong đó có hơn 309 tỉ đồng vốn đầu tư công.

Ông Chương đánh giá đây là kết quả cao nhất trong nhiều năm trở lại đây, thể hiện sự vào cuộc đồng bộ của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố cùng các sở ngành, địa phương. Tuy nhiên, theo ông, tiến độ hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu để hoàn thành các dự án trọng điểm trong những tháng còn lại của năm 2026; đặc biệt là dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Khu thương mại tự do, đường 129, quốc lộ 14B và các công trình liên kết vùng miền Trung.

Một trong những nội dung được ông Võ Nguyên Chương nhấn mạnh là yêu cầu thay đổi tư duy điều hành trong công tác giải phóng mặt bằng.

"Tôi cho rằng, chúng ta cần chuyển từ khái niệm 'dám nghĩ, dám làm' sang 'dám quyết'. Lãnh đạo thành phố cần quyết định mạnh hơn, kịp thời hơn trong phân cấp, ủy quyền; còn chính quyền địa phương phải quyết nhanh, sát thực tế hơn để bảo đảm tiến độ", ông Chương nói.

Theo ông Chương, sau khi Nghị định 49 của Chính phủ có hiệu lực, nhiều nội dung hỗ trợ khác trong bồi thường giải phóng mặt bằng phải chờ cấp tỉnh ban hành danh mục cụ thể. Tuy nhiên, đến nay nhiều cơ chế vẫn chưa hoàn thiện, khiến địa phương gặp khó trong xử lý.

Cùng với đó, đội ngũ cán bộ cơ sở hiện còn thiếu, đặc biệt là cán bộ chuyên sâu về đất đai, dẫn đến tâm lý e ngại trách nhiệm.

"Khi thiếu cán bộ chuyên môn giỏi thì rủi ro pháp lý rất lớn, từ đó xuất hiện tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm. Đây là tâm lý phổ biến hiện nay", ông Chương nói.

Đề xuất tăng mạnh phân quyền cho cơ sở

Lãnh đạo Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Đà Nẵng kiến nghị UBND thành phố cho phép trung tâm chủ động hơn trong việc quyết định một số khoản hỗ trợ trong thời gian chờ hoàn thiện đầy đủ cơ chế, chính sách.

Theo ông Võ Nguyên Chương, việc chậm ban hành danh mục hỗ trợ đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án và quyền lợi của người dân.

ẢNH: MẠNH CƯỜNG

"Người dân chờ xã, xã chờ thành phố, còn thành phố phải chờ quy trình ban hành văn bản. Trong khi đó tiến độ giải phóng mặt bằng không thể chờ", ông Chương nêu thực tế.

Ông cũng đề xuất các xã, phường mạnh dạn ủy quyền cho các chi nhánh trung tâm thực hiện một số khâu xử lý hồ sơ để giảm áp lực cho bộ máy cơ sở, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian xử lý.

Liên quan chính sách bồi thường trong giai đoạn chuyển tiếp, ông Chương cho biết hiện xảy ra tình trạng cùng một dự án nhưng áp dụng 2 chính sách khác nhau, thậm chí chính sách mới lại thấp hơn chính sách cũ, gây bức xúc trong người dân.

Ông dẫn trường hợp một dự án còn 6 hồ sơ chưa hoàn thành do thay đổi chính sách hỗ trợ đất nông nghiệp, khiến người dân không còn được hưởng mức hỗ trợ như trước.

"Nguyên tắc của Trung ương và pháp luật là chính sách nào có lợi hơn cho người dân thì áp dụng. Vì vậy cần mạnh dạn giao quyền cho cơ sở xử lý ngay những trường hợp rõ ràng, thay vì tiếp tục xin ý kiến kéo dài", ông nói.

Về công tác cưỡng chế, Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất đã tập hợp 350 hồ sơ đủ điều kiện để tổ chức cưỡng chế trong tháng 5.2026. Tuy nhiên, đến nay, các xã mới ban hành được 82 quyết định cưỡng chế và chưa tổ chức trường hợp nào.

Theo ông Chương, nhiều trường hợp chỉ cần công khai quyết định cưỡng chế là người dân đã tự nguyện bàn giao mặt bằng. "Có những trường hợp chúng tôi biết chắc, nếu công khai quyết định cưỡng chế thì các hộ còn lại sẽ chấp hành ngay, không cần tổ chức cưỡng chế thực tế", ông nói.

Ngoài ra, ông Chương cũng đề xuất điều chỉnh mô hình hoạt động của Trung tâm Phát triển quỹ đất theo hướng linh hoạt hơn. Hiện trung tâm có 15 chi nhánh hoạt động theo địa giới hành chính cố định, trong khi tính chất đất đai và hồ sơ mỗi địa phương rất khác nhau.

Do đó, ông đề nghị cho phép trung tâm chủ động điều phối nhân lực giữa các khu vực, tập trung lực lượng cho các dự án trọng điểm thay vì cứng nhắc theo địa bàn.

Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Đà Nẵng cho rằng việc lãnh đạo thành phố phê bình tiến độ giải phóng mặt bằng thời gian qua là xác đáng và đã tạo chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, ông cũng mong lãnh đạo thành phố chia sẻ áp lực với đội ngũ làm công tác giải phóng mặt bằng trong bối cảnh khối lượng công việc tăng đột biến.