Ở tổ dân phố Đông Hồ (P.Thuận Thành, TP.Bắc Ninh), ông Phùng Đình Giáp (74 tuổi) vẫn đều đặn làm những con phỗng đất như đã làm từ khi còn nhỏ. Đạt cho biết trước đây trong làng có nhiều người biết nghề, nhưng hiện ông nội anh là người hiếm hoi vẫn còn gắn bó với việc nặn phỗng đất.
Tưởng nhìn ông làm mãi là biết
Đạt kể, từ nhỏ anh đã nhìn thấy ông nội làm phỗng. "Có những công đoạn tôi nhìn ông làm mãi nên cứ tưởng mình cũng biết làm, đến lúc bắt tay vào học thật mới thấy không đơn giản như mình nghĩ", Đạt kể.
Sau khi tốt nghiệp Trường ĐH Xây dựng Hà Nội, Đạt đi làm một thời gian. Nhưng câu chuyện về những con phỗng của ông vẫn khiến anh nghĩ nhiều. Từ khi còn là sinh viên, Đạt đã bắt đầu tìm cách đưa sản phẩm của ông đến gần hơn với mọi người. Anh lập trang mạng xã hội, chụp ảnh, quay video những con phỗng rồi đăng tải để giới thiệu.
Anh Phùng Đình Đạt học nghề nặn phỗng đất từ ông nội
ẢNH: NVCC
Sau này, khi quyết định trở về nhà học nghề, Đạt tiếp tục ghi lại những câu chuyện giữa hai ông cháu trên kênh "Ông và Đạt". Qua mạng xã hội, nhiều người lần đầu biết đến phỗng đất. Gia đình cũng bắt đầu tổ chức những buổi trải nghiệm để học sinh, du khách trực tiếp thử nặn phỗng và nghe ông Giáp kể về món đồ chơi đã theo ông gần cả cuộc đời.
Để làm một con phỗng, hai ông cháu bắt đầu từ đất thó. Đất được phơi khô, giã nhỏ rồi sàng để lấy phần bột mịn. Giấy bản được ngâm nước cho đến khi mủn, sau đó trộn cùng bột đất.
Công đoạn tiếp theo là vừa nhào vừa dùng chày giã để đất và giấy quyện đều. Hỗn hợp phải đạt độ dẻo, mịn và khi vê không dính tay mới có thể đem nặn.
Đạt phải học từ cách chuẩn bị đất đến tạo hình. Nặn xong, phỗng được phơi khô rồi mới tô, vẽ và phủ một lớp nhựa thông để bề mặt bóng hơn, giữ màu.
Dù ngày nay ông cháu làm thêm nhiều mẫu mới, quy trình cơ bản vẫn được ông Giáp truyền lại cho Đạt theo cách ông đã làm nhiều năm qua.
Ngày trước, cả làng cùng nặn phỗng
Ông Giáp bắt đầu học nặn phỗng từ năm 7 tuổi. Trong ký ức của ông, mỗi khi Trung thu đến gần, nhiều gia đình trong làng lại "dở đất" ra làm phỗng. Người lớn làm, trẻ con nhìn rồi học theo, nghề cứ thế được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Một bộ phỗng Trung thu truyền thống gồm 5 hình tượng. Theo cách ông Giáp được các thế hệ trước truyền lại, phỗng Phật được đặt ở giữa, phỗng người già gắn với kinh nghiệm của thế hệ đi trước, hình em bé ôm hoa tượng trưng cho thế hệ tiếp nối. Hai hình còn lại là chim bồ câu và con rùa, mỗi hình mang một ý nghĩa riêng trong quan niệm dân gian.
Ông Giáp hướng dẫn học sinh cách làm và kể về những con phỗng đất
ẢNH: NVCC
Nhưng phỗng đất vốn là món đồ chơi mang tính thời vụ, chủ yếu được làm vào dịp Trung thu và không đem lại nhiều thu nhập. Dần dần, người trong làng chuyển sang những công việc khác.
Gia đình ông Giáp cũng không thể chỉ sống bằng nghề nặn phỗng. Qua nhiều năm, ông từng làm ruộng, buôn bán, làm hàng mã để có thêm thu nhập. Dù vậy, đến mùa Trung thu, ông lại mang đất ra nặn.
Những năm gần đây, bên cạnh bộ phỗng truyền thống, ông làm thêm một số mẫu mới phù hợp hơn với nhu cầu hiện nay. Còn Đạt sử dụng mạng xã hội, tổ chức các buổi trải nghiệm và tìm những cách khác để mọi người biết món đồ chơi của ông.
Những sản phẩm du khách trải nghiệm nặn tại nhà ông Giáp
ẢNH: NVCC
Trên kênh "Ông và Đạt", khoảng cách 50 tuổi giữa hai ông cháu đôi khi cũng tạo nên những câu chuyện thú vị. Một người đã làm phỗng gần 70 năm, người còn lại mới chính thức học nghề hơn 1 năm. Đạt có thể quay video, đưa sản phẩm lên mạng, nghĩ cách giới thiệu với người trẻ, nhưng khi ngồi xuống với đất và giấy, anh vẫn là người học việc của ông.
"Nhìn con cháu còn tha thiết với phỗng, tôi rất mừng. Tôi tin với những hướng đi mới cùng sự sáng tạo của lớp trẻ, nghề sẽ còn được lưu giữ", ông Giáp chia sẻ.
Ở tuổi 74, ông vẫn chưa nghĩ đến chuyện ngừng nặn phỗng: "Tôi sẽ làm phỗng đến khi không còn sức nữa mới thôi".
Bình luận (0)