Rủi ro chuyển giá mở rộng sang doanh nghiệp nội
Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) Bộ Công an vừa khởi tố vụ án xảy ra tại Công ty cổ phần đầu tư y tế Việt Mỹ (Công ty Việt Mỹ). 3 người thuộc công ty này, trong đó có ông Bùi Chân Phương, cựu Chủ tịch HĐQT, bị khởi tố và bắt tạm giam.
Ông Phương đã thành lập, chỉ đạo, điều hành 3 công ty tại Việt Nam; đồng thời, thành lập 5 công ty tại Singapore và 3 công ty tại Hồng Kông (Trung Quốc) để mua đi, bán lại, nâng giá thiết bị y tế, thuốc tân dược trước khi nhập khẩu về Việt Nam bán vào các đơn vị, cơ sở y tế với giá rất cao, thu lời bất chính rất lớn.
Rủi ro chuyển giá đã mở rộng sang khu vực doanh nghiệp trong nước có hoạt động đầu tư và giao dịch xuyên biên giới
ẢNH: AI
Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, phân tích, về bản chất, thủ đoạn chuyển giá trong vụ án tại Công ty Việt Mỹ không mới. Đây là hình thức "xưa như trái đất", đã xuất hiện từ lâu, song trước đây thường gắn với các tập đoàn đa quốc gia có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
Doanh nghiệp có thể mua thiết bị ở nước ngoài với giá thấp, sau đó bán qua một hoặc nhiều công ty trung gian đặt tại các quốc gia, vùng lãnh thổ có thuế suất thấp trước khi bán về Việt Nam.
Chẳng hạn, một thiết bị được mua với giá 10 đồng, bán lòng vòng qua các công ty trung gian để nâng giá, rồi bán về Việt Nam với giá 100 đồng. Phần lớn lợi nhuận sẽ được ghi nhận tại công ty ở nước ngoài thay vì phát sinh tại Việt Nam.
"Hệ quả là người tiêu dùng trong nước phải chi trả mức giá cao hơn cho thiết bị, còn ngân sách nhà nước đứng trước nguy cơ thất thu lớn", ông Được nhấn mạnh.
Tiến sĩ kinh tế Lê Bá Chí Nhân đánh giá, dù không mới, song thủ đoạn bị cáo buộc trong vụ việc tại Công ty Việt Mỹ là hình thức chuyển giá có mức độ tổ chức rất tinh vi.
Điều đáng lưu ý không chỉ nằm ở việc thành lập nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước, mà ở cách thức thiết lập một chuỗi giao dịch có vẻ hợp pháp về hình thức nhưng làm sai lệch giá trị kinh tế thực của hàng hóa.
Vụ việc là một tín hiệu cho thấy rủi ro chuyển giá đã mở rộng sang khu vực doanh nghiệp trong nước có hoạt động đầu tư và giao dịch xuyên biên giới.
Hiện đang tồn tại khoảng trống trong mô hình đánh giá rủi ro. Nhiều trường hợp, hệ thống quản lý thuế vẫn có xu hướng nhận diện rủi ro dựa trên loại hình doanh nghiệp, thay vì dựa trên bản chất của các giao dịch liên kết, cấu trúc sở hữu và dòng tiền.
Nếu tiêu chí sàng lọc vẫn thiên về yếu tố FDI hay không FDI, nhiều giao dịch bất thường có thể không được đưa vào diện giám sát trọng điểm ngay từ đầu.
Cách nào chặn chuyển giá từ sớm, từ xa?
Ông Được nhận định, hệ thống quy định về quản lý thuế, quản lý giao dịch liên kết hiện đã tương đối đầy đủ, khó khăn chủ yếu nằm ở khâu thực thi. Cơ chế quản lý thuế hiện nay vẫn dựa trên nguyên tắc doanh nghiệp tự khai, tự nộp nên nhiều giao dịch liên kết được che giấu rất tinh vi.
Có những trường hợp, về hình thức không thể hiện quan hệ liên kết, nhưng bản chất vẫn là giao dịch liên kết.
Để ngăn chặn các vụ việc tương tự trường hợp Công ty Việt Mỹ, cần tăng cường năng lực chuyên môn của cơ quan thuế, ứng dụng công nghệ trong phân tích dữ liệu, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm xác minh các giao dịch, mối quan hệ liên kết xuyên biên giới.
Chuyên gia đề xuất cần tăng cường thanh tra các giao dịch có rủi ro
ẢNH: NGỌC THẮNG
Khẳng định về bản chất, chuyển giá là hành vi che giấu lợi nhuận thông qua một chuỗi giao dịch tưởng như hợp pháp. ông Nhân lưu ý, nếu các cơ quan quản lý chỉ nhìn vào từng giao dịch riêng lẻ hoặc từng doanh nghiệp riêng lẻ thì rất khó phát hiện bất thường.
Để ngăn chặn chuyển giá từ sớm, từ xa, phải thay đổi phương thức quản lý, từ kiểm tra thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu liên thông.
Cơ quan thuế cần được kết nối, chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực với các cơ quan như: hải quan, ngân hàng, đăng ký doanh nghiệp, quản lý đầu tư... để hình thành "bức tranh" toàn diện về dòng hàng hóa, dòng tiền và quan hệ sở hữu.
Khi dữ liệu được liên thông, những dấu hiệu như giá nhập khẩu tăng bất thường, giao dịch lặp lại với các công ty liên kết, hoặc dòng tiền chuyển qua nhiều pháp nhân sẽ được nhận diện sớm hơn thay vì chờ đến khi thanh tra, điều tra.
Từ vụ việc tại Công ty Việt Mỹ, ông Nhân đề xuất giải pháp trước mắt là tăng cường thanh tra các giao dịch có rủi ro cao, góp phần củng cố kỷ cương tài chính, tạo hiệu ứng răn đe.
Về dài lâu, cần đầu tư mạnh vào hạ tầng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, hệ thống phân tích rủi ro để chuyển từ thanh tra đại trà sang có trọng tâm, dựa trên bằng chứng dữ liệu.
Bình luận (0)