Chợ mạng tăng mạnh từ nhà ra thế giới

"Chợ mạng" ngày càng chất lượng

Từ những phiên livestream bán hàng sôi động đến các chương trình khuyến mãi diễn ra gần như quanh năm, mua sắm trực tuyến đang trở thành thói quen của hàng triệu người Việt. Chỉ với chiếc điện thoại, người tiêu dùng có thể đặt mua từ thực phẩm, quần áo, mỹ phẩm đến đồ gia dụng, thiết bị điện tử và nhận hàng ngay tại nhà.

ẢNH: LÊ NAM

Cùng với sự tiện lợi, thị trường thương mại điện tử (TMĐT) cũng trải qua không ít thăng trầm, nhất là những bê bối liên quan hàng giả, hàng nhái, quảng cáo sai sự thật, chất lượng sản phẩm không đúng cam kết. Thế nhưng sau mỗi đợt biến động, sức mua trên các sàn vẫn tiếp tục tăng mạnh. Báo cáo e-Conomy SEA 2026 do Google, Temasek và Bain & Company công bố ngày 5.11 cho thấy, quy mô nền kinh tế số VN dự kiến đạt 49 tỉ USD trong năm nay, tăng 20% so với năm 2025, cùng Malaysia dẫn đầu Đông Nam Á về tốc độ tăng trưởng. Trong đó, TMĐT tiếp tục là động lực lớn nhất, chiếm khoảng 2/3 quy mô kinh tế số, với tổng giá trị giao dịch dự kiến đạt 32 tỉ USD, tăng 22%. Đây cũng là tốc độ tăng trưởng TMĐT cao nhất khu vực. Đến năm 2030, thị trường được dự báo có thể đạt quy mô 61 tỉ USD.

Báo cáo mới nhất của nền tảng phân tích dữ liệu Metric, 9 tháng năm 2026, tổng doanh số trên 4 sàn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt gần 442.000 tỉ đồng, tăng 44,47% so với cùng kỳ năm trước. Có khoảng 3,28 tỉ sản phẩm được tiêu thụ, tăng 12,46%, với hơn 661.000 gian hàng phát sinh đơn hàng. Đáng chú ý, doanh số tăng nhanh hơn nhiều so với số lượng sản phẩm bán ra. Cơ cấu tiêu dùng cũng thay đổi khi tỷ trọng doanh số nhóm hàng dưới 200.000 đồng giảm từ 50,1% xuống 42,2% trong quý 3, trong khi nhóm sản phẩm trên 1 triệu đồng tăng từ 14,5% lên 19%. Người tiêu dùng đang chi nhiều tiền hơn cho những sản phẩm có giá trị cao thay vì chỉ tập trung vào các mặt hàng giá rẻ.

Một tín hiệu khác cho thấy sự chuyển dịch của thị trường là sức mua ngày càng tập trung vào những gian hàng chính hãng. Trong quý 3, nhóm Shop Mall chỉ chiếm 3,54% số gian hàng có phát sinh đơn trên Shopee và TikTok Shop nhưng đóng góp tới 36,8% tổng doanh số của hai nền tảng. Riêng doanh số Shop Mall trên TikTok Shop tăng 64,9% so với cùng kỳ, còn Shopee tăng 43,1%. Báo cáo "Người tiêu dùng thông thái trong TMĐT Đông Nam Á 2026" của Cube và Lazada, khảo sát 6.000 người tại 6 quốc gia, cho thấy cứ 4 người mua sắm trực tuyến tại VN có 1 người thuộc nhóm "tiêu dùng thông thái", xếp thứ ba khu vực. Nhóm này chi tiêu hằng tháng cao hơn 44% so với người mua thông thường, với 72% mua sắm vài lần mỗi tuần. Trong đó, 54% sẵn sàng trả thêm tiền để được bảo vệ tốt hơn khi mua hàng, cao nhất khu vực. Điều này cho thấy người Việt ngày càng chú trọng chất lượng, uy tín và quyền lợi sau mua sắm thay vì chỉ quan tâm giá rẻ.

ẢNH: LÊ NAM

Trao đổi với Thanh Niên, ông Nguyễn Phúc Khoa, Phó chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ VN, nhận định động lực lớn nhất giúp TMĐT duy trì tăng trưởng là mua sắm trực tuyến đã trở thành thói quen phổ biến, từ thành thị đến nông thôn. Người mua ngày càng tỉnh táo, ưu tiên lựa chọn những gian hàng chính hãng thay vì chỉ quan tâm đến giá rẻ. Các sàn cũng cải thiện hệ thống giao nhận, chính sách đồng kiểm, đổi trả, trong khi việc tăng cường quản lý, định danh người bán và xử lý hàng lậu, hàng giả góp phần củng cố niềm tin của khách hàng.

Đáng chú ý, sự thay đổi không chỉ đến từ phía người mua mà còn thể hiện trong tư duy kinh doanh của người bán. Nếu trước đây, nhiều người tham gia chợ mạng với tâm lý tranh thủ kiếm lời, bán được hàng nào hay hàng đó, thì hiện nay áp lực cạnh tranh buộc họ phải tính toán đường dài. Chỉ dựa vào giá rẻ, quảng cáo hấp dẫn hay những phiên livestream đông người xem không còn đủ để duy trì lượng khách ổn định. "Người bán đã nhận ra việc phá giá để giành khách chỉ là cách làm ngắn hạn, tự bào mòn lợi nhuận. Thay vì tư duy buôn bán chộp giật, họ bắt đầu chăm chút chất lượng, giữ chữ tín và làm tốt khâu hậu mãi để giữ khách lâu dài", ông Khoa nhận xét.

Đưa hàng Việt ra "chợ mạng" toàn cầu

Không chỉ tăng trưởng mạnh trong nước, TMĐT còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp (DN) Việt đưa sản phẩm trực tiếp đến người tiêu dùng quốc tế, thay vì phụ thuộc vào các nhà nhập khẩu hay hệ thống phân phối trung gian. Ngày 5.11, tại Hội nghị Nhà bán hàng Amazon 2026, Amazon Global Selling Việt Nam công bố kế hoạch hỗ trợ xuất khẩu trực tuyến năm 2027, với mục tiêu đưa 30 thương hiệu quốc gia VN lên Amazon, hỗ trợ 300 nhà sản xuất trong các ngành nội thất, thực phẩm, may mặc kinh doanh xuyên biên giới và hướng tới hơn 300 nhà bán hàng đạt doanh thu trên 10 tỉ đồng/năm. 

Cùng với đó, Amazon và Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) triển khai chương trình "Từ thương hiệu quốc gia đến thương hiệu toàn cầu", hỗ trợ DN xây dựng thương hiệu, vận hành gian hàng và tiếp cận khách hàng quốc tế. Báo cáo hoạt động năm 2025 của Amazon Global Selling Việt Nam thông tin, trong 12 tháng tính đến ngày 31.7.2025, doanh số sản phẩm có thương hiệu của các đối tác VN trên Amazon tăng hơn 40%, trong khi số nhà bán hàng đạt doanh số trên 1 triệu USD/năm tăng 60%. Những con số này cho thấy ngày càng nhiều DN Việt tận dụng TMĐT để tiếp cận thị trường toàn cầu, từng bước giảm phụ thuộc vào gia công và xuất khẩu qua trung gian.

Ông Trần Lâm, chuyên gia TMĐT, cho rằng TMĐT xuyên biên giới đang mở ra cơ hội rất lớn để DN Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, thay vì chỉ đóng vai trò sản xuất, gia công hoặc xuất khẩu thông qua các nhà phân phối trung gian. Thông qua những nền tảng như Amazon, DN có thể chủ động giới thiệu sản phẩm, thử nghiệm thị trường và xây dựng thương hiệu riêng. Đặc biệt, VN có nhiều lợi thế về nông sản, nguyên liệu bản địa, tinh dầu, mỹ phẩm và các sản phẩm tiêu dùng có giá trị gia tăng. Tuy nhiên, để bước ra quốc tế, DN cần chuẩn bị kỹ về tiêu chuẩn sản phẩm, logistics, chi phí vận hành, năng lực tiếp thị và hiểu biết thị trường bản địa.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Phúc Khoa nhấn mạnh: TMĐT xuyên biên giới giúp DN Việt bán hàng thẳng tới tay người dùng toàn cầu mà không qua nhiều khâu trung gian. Thay vì chỉ gia công ẩn danh với lãi mỏng, DN được tự gắn thương hiệu riêng, làm chủ giá bán và nắm bắt trực tiếp thị hiếu khách hàng. Tuy vậy, rào cản lớn nhất là nhiều đơn vị còn lúng túng trước các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe, chi phí vận chuyển cao, thiếu kỹ năng tiếp thị bản địa và rủi ro tranh chấp nhãn hiệu. Để tiếp sức cho hàng Việt, Nhà nước cần đơn giản hóa thủ tục thông quan cho đơn hàng bán lẻ, hỗ trợ pháp lý về sở hữu trí tuệ quốc tế và thúc đẩy hạ tầng kho vận xuyên biên giới nhằm kéo giảm chi phí.