Cholesterol cao có nguy hiểm không?

Trong nhiều năm làm công việc của bác sĩ chuyên ngành tim mạch, một câu tôi thường nghe từ những người có Cholesterol cao là: "Tôi vẫn khỏe, không đau ngực, không khó thở, tại sao phải lo?".

Âm thầm tổn thương xơ vữa động mạch

Cholesterol cao có nguy hiểm không? Câu trả lời là có, nhưng cần hiểu cholesterol nào cao và người đó có nguy cơ tim mạch như thế nào.

Cholesterol là chất cần thiết cho cơ thể. Điều chúng ta quan tâm nhất về mặt xơ vữa là các lipoprotein chứa apoB, đặc biệt LDL. LDL-C thường được gọi đơn giản là cholesterol "xấu". Khi LDL lưu hành trong máu với nồng độ cao, các hạt LDL có thể đi vào và bị giữ lại trong thành động mạch, khởi phát một chuỗi phản ứng lipid, viêm và miễn dịch, cuối cùng hình thành mảng xơ vữa.

Mảng xơ vữa có thể lớn dần trong hàng chục năm mà người bệnh không hề biết. Đến một thời điểm nào đó, nó có thể gây hẹp đáng kể lòng mạch hoặc nguy hiểm hơn, mảng xơ vữa bị nứt vỡ, hình thành huyết khối cấp tính. Nếu xảy ra ở động mạch vành, hậu quả có thể là nhồi máu cơ tim; ở động mạch não có thể dẫn đến đột quỵ thiếu máu não.

Ảnh: Phương An tạo bởi Gemini

Một điều rất quan trọng là không có một mức LDL-C "lý tưởng" giống nhau cho tất cả mọi người. Người đã từng nhồi máu cơ tim, đặt stent, đột quỵ do xơ vữa hoặc có nguy cơ tim mạch rất cao cần LDL-C thấp hơn nhiều so với một người trẻ chưa có các yếu tố nguy cơ khác.

Theo Liên đoàn Tim mạch thế giới (World Heart Federation), kiểm soát cholesterol là một trong những chiến lược quan trọng để giảm gánh nặng bệnh tim mạch do xơ vữa, trên toàn cầu.

LDL-C là "yếu tố nguy cơ" hay thực sự là nguyên nhân ?

LDL-C không là nguyên nhân duy nhất của mọi nhồi máu cơ tim hay đột quỵ. Hút thuốc, tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, bệnh thận, yếu tố di truyền, tuổi và nhiều yếu tố khác cùng góp phần quyết định nguy cơ. Nhưng với bệnh tim mạch do xơ vữa, LDL là một trong những tác nhân trung tâm. Do đó, "động mạch của bạn đã phải tiếp xúc với LDL-C ở mức đó trong bao lâu" là vấn đề được đặc biệt quan tâm.

Một nghiên cứu trên 18.288 người được công bố trên chuyên san JAMA Cardiology cho thấy mức phơi nhiễm LDL-C tích lũy từ tuổi trưởng thành đến trung niên liên quan với nguy cơ bệnh mạch vành về sau. Do đó, "LDL càng thấp trong thời gian càng dài càng có lợi" có ý nghĩa trong phòng ngừa tim mạch.

Các khuyến cáo mới nhất đang chuyển mạnh từ tư duy "đợi nguy cơ cao mới điều trị" sang phát hiện sớm, giảm thời gian động mạch phải tiếp xúc với LDL-C và phòng bệnh trong suốt cuộc đời. Khuyến cáo về rối loạn lipid máu năm 2026 đặc biệt nhấn mạnh can thiệp sớm từ tuổi trẻ và đánh giá nguy cơ tim mạch 30 năm, thay vì chỉ nhìn vào nguy cơ 10 năm.

Đừng đợi đến tuổi 50 mới quan tâm cholesterol

Người trẻ có LDL-C cao không có nghĩa tất cả đều phải uống thuốc. Trước hết, cần đánh giá chế độ ăn, vận động, cân nặng, hút thuốc, huyết áp, đường huyết, tiền sử gia đình và các nguyên nhân thứ phát. Một số trường hợp có thể cần đánh giá thêm Lp(a), apoB hoặc những chỉ dấu nguy cơ khác.

Điều quan trọng nhất là thay đổi quan niệm: Chúng ta không điều trị một con số cholesterol; chúng ta kiểm soát cholesterol để bảo vệ động mạch trong hàng chục năm phía trước.

Với cholesterol, phòng bệnh càng sớm thì lợi ích tích lũy càng lớn. Đừng chờ đến khi đau ngực, nhồi máu cơ tim hay đột quỵ mới hỏi LDL-C của mình là bao nhiêu. Khi ấy, chúng ta đã chuyển từ phòng ngừa biến cố đầu tiên sang cố gắng ngăn chặn biến cố tiếp theo.

Thông điệp gửi tới những người trẻ: Xơ vữa động mạch không đợi đến tuổi già mới bắt đầu. Ở tuổi 30 - 40, chúng ta thường quan tâm đến cân nặng, hình thể hay đường huyết nhưng ít người biết LDL-C của mình là bao nhiêu. Trong khi đó, một xét nghiệm lipid máu rất đơn giản có thể giúp phát hiện sớm một yếu tố nguy cơ quan trọng. Nên đo chỉ số Lp(a) ít nhất một lần trong đời ở người trưởng thành để nhận diện thêm nguy cơ di truyền.