Chùa Diệu Viên hơn 100 năm, ngôi chùa sư nữ đầu tiên trên đất Huế

Cách trung tâm thành phố Huế khoảng 5 - 7 km, chùa Diệu Viên không chỉ là nơi tu hành thanh tịnh mà còn là biểu tượng của lòng từ bi, nơi dung dưỡng những mảnh đời bất hạnh. Là ngôi chùa sư nữ đầu tiên tại cố đô, Diệu Viên đã tồn tại hơn 1 thế kỷ, chứng kiến sự thăng trầm của Phật giáo Việt Nam và góp phần quan trọng vào đời sống tinh thần, từ thiện xã hội của vùng đất thần kinh.

ẢNH: ĐÀO MINH TUẤN

Sự ra đời của ngôi chùa sư nữ đầu tiên tại Huế

Có thể nói, lịch sử chùa Diệu Viên gắn liền với truyền thống Phật giáo Huế, nơi vốn là cái nôi của nhiều danh lam thắng cảnh từ thời chúa Nguyễn đến triều nhà Nguyễn. Theo các tài liệu lịch sử, trước khi trở thành ni viện, nơi đây từng là am thờ tự của một vị quan lớn triều vua Tự Đức (1847 - 1883). 

Đến cuối triều vua Khải Định (1916 - 1925), khu đất được chuyển nhượng cho cụ bà Ưng Dinh (nhũ danh Hồ Thị Thế Anh), một phật tử mộ đạo. Cụ bà cùng một số cư sĩ khác đã quản lý và duy trì nơi thờ tự, dần dần chuyển hướng sang việc tiếp nhận ni cô tu hành.

Năm 1924, dưới sự phát tâm của các cư sĩ phật tử và cụ bà Ưng Dinh cùng bà Nguyễn Thị Khương, chùa được chính thức xây dựng trên một ngọn đồi thuộc xã Thanh Thủy. Sư bà Thích Nữ Hướng Đạo, thế danh Phan Thị Huệ, sinh năm 1905 tại Quảng Điền (Huế) đang tu học tại chùa Từ Hiếu được thỉnh về khai sơn trụ trì. 

Đây là mốc son quan trọng, đánh dấu sự ra đời của ngôi chùa sư nữ đầu tiên tại Huế. Chùa ban đầu khá khiêm tốn, nằm sâu trong núi, giữa không gian thâm sơn cùng cốc, với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ bao quanh: núi Ngũ Phong làm hậu chẩm, mang lại khí thiêng liêng và thanh tịnh.

ẢNH: ĐÀO MINH TUẤN

Chỉ 2 năm sau, vào cuối năm 1926, dưới triều vua Bảo Đại, chùa được ban sắc tứ "Diệu Viên Sư Nữ Tự". Danh hiệu này không chỉ khẳng định vị thế pháp lý mà còn ghi nhận công đức của ni chúng trong việc hoằng dương Phật pháp. Sư bà Hướng Đạo, với đức hạnh và tài năng, đã nhanh chóng thu hút nhiều ni cô và Phật tử về tu học, biến nơi đây thành trung tâm tu hành cho ni giới.

Từ một am nhỏ, chùa Diệu Viên không ngừng được trùng tu, mở rộng để đáp ứng nhu cầu tu học và hoạt động từ thiện. Các đợt trùng tu lớn diễn ra trong nhiều năm, trong đó năm 1929 là lần trùng tu đầu tiên sau khi thành lập, củng cố kiến trúc cơ bản và mở rộng khuôn viên. Vào năm 1953 được mở rộng quy mô, xây dựng thêm các công trình phụ trợ.

Mãi cho đến năm 2001 chùa được trùng tu hoàn chỉnh và quan trọng nhất, khánh thành ngày 23.3.2001. Chùa trở nên khang trang, thanh tịnh hơn với kiến trúc truyền thống Huế: mái cong, cột gỗ, tường rào chỉnh chu, hài hòa với thiên nhiên. Chùa quay hướng tây nam, tạo không gian thoáng đãng, yên bình.

Kiến trúc chùa mang đậm phong cách cổ kính Huế, chính điện thờ Phật Thích Ca, các gian thờ Bồ tát Quan Âm, các vị tổ sư ni giới. Khuôn viên rộng lớn với vườn cây, ao sen, tạo cảm giác an lạc. Từ chỗ "thâm sơn cùng cốc", nhờ đường Võ Văn Kiệt mở ra và đô thị hóa, chùa nay trở thành điểm đến dễ dàng tiếp cận, thu hút Phật tử gần xa.

Tinh thần "từ bi hỷ xả"

Sau khi sư bà Hướng Đạo viên tịch năm 1974 (bây giờ tháp yên nghỉ của sư bà Thích Nữ Hướng Đạo vẫn còn tại khuôn viên chùa), các ni trưởng kế nhiệm như sư bà Thích Chơn Thông rồi kế tiếp là ni trưởng Thích Nữ Chơn Hiền tiếp tục dẫn dắt chùa. 

Ni trưởng Chơn Hiền trụ trì lâu năm, góp phần phát triển mạnh mẽ các hoạt động từ thiện. Hiện nay, sau khi sư bà Chơn Hiền viên tịch, chùa vẫn duy trì truyền thống ni giới Bắc tông với sự dẫn dắt của các ni trưởng cao tuổi nên ni chúng siêng năng tu học và phục vụ chúng sinh.

Điều làm nên tên tuổi Diệu Viên không chỉ là việc tu hành mà còn là tinh thần "từ bi hỷ xả" qua các hoạt động thực tiễn. Từ những năm 1950 - 1960, chùa đã tiên phong trong việc nhập thế giúp đời vào năm 1958, mở cơ sở sản xuất tương chao, nhang trầm, bánh trái - vừa tự túc kinh tế, vừa tạo việc làm cho ni chúng và thanh thiếu nữ địa phương. 

Đến năm 1959, ngôi chùa thành lập bệnh xá, khám chữa bệnh, cấp thuốc miễn phí cho đồng bào nghèo. Quan trọng hơn là vào năm 1960, mở viện dưỡng lão, tiếp nhận cụ già neo đơn, tàn tật. Viện dưỡng lão đã tồn tại cho đến hôm nay.

Viện dưỡng lão Diệu Viên là mái ấm cho hàng chục cụ già bất hạnh. Dù có lúc gián đoạn do thiếu kinh phí, viện vẫn hoạt động trở lại nhờ sự hỗ trợ của phật tử và nhà hảo tâm. Các cụ được chăm sóc chu đáo hằng ngày với 3 bữa ăn ngon, thuốc men, sinh hoạt tinh thần. Nhiều câu chuyện cảm động về những mảnh đời lưu lạc được ni cô dỗ dành, xoa dịu. 

Chùa còn mở trường mẫu giáo phục vụ cộng đồng và các hoạt động từ thiện khác. Những hoạt động này không chỉ giúp đỡ cộng đồng mà còn góp phần lan tỏa hình ảnh Phật giáo nhập thế, gần gũi với đời sống nhân dân Huế.

Hơi thở của Phật pháp giữa thiên nhiên Huế mộng mơ

Chùa Diệu Viên là minh chứng sống động cho sự phát triển của ni giới Phật giáo Việt Nam đầu thế kỷ 20, khi ni chúng bắt đầu có vai trò độc lập hơn trong hoằng pháp. Là ngôi chùa nữ đầu tiên trên đất Huế, chùa mở đường cho nhiều ni viện khác sau này như Diệu Đức, Diệu Nghiêm.

Về văn hóa, chùa gắn bó với di sản Huế - vùng đất "thiền môn". Kiến trúc, nghi lễ và sinh hoạt ni chúng góp phần bảo tồn bản sắc Phật giáo Huế: thanh tịnh, trang nghiêm nhưng gần gũi. Du khách đến đây không chỉ chiêm bái mà còn cảm nhận sự bình an giữa non nước hữu tình.

Hiện nay, chùa tiếp tục phát triển bền vững. Diệu Viên trở thành điểm tham quan tâm linh lý tưởng cho du khách trong và ngoài nước. Mỗi dịp lễ lớn như Phật đản, Vu lan, đông đúc phật tử hành hương về chùa.

Hơn 100 năm tồn tại, chùa Diệu Viên từ một am nhỏ đã vươn mình thành ni viện danh tiếng, biểu tượng của lòng từ bi và sự kiên trì. Sự hình thành gắn với công đức của sư bà Hướng Đạo và các cư sĩ tiền bối, sự phát triển nhờ tinh thần nhập thế của ni chúng qua các thập kỷ. Trong dòng chảy lịch sử Huế, Diệu Viên không chỉ là nơi thờ tự mà còn là "bóng mát cuộc đời" cho muôn vàn phận người.

Đến với Diệu Viên, nhiều người sẽ cảm nhận được hơi thở của Phật pháp giữa thiên nhiên Huế mộng mơ. Ngôi chùa khiêm nhường nhưng rạng rỡ ánh từ bi, tiếp tục viết tiếp hành trình hoằng dương chính pháp và cứu độ chúng sinh trên mảnh đất cố đô thiêng liêng. Đây không chỉ là di sản kiến trúc - lịch sử mà còn là bài học sống về lòng nhân ái, đáng để thế hệ hôm nay và mai sau gìn giữ và phát huy.