Ngư dân ở đây muốn ra cửa biển Sa Huỳnh bằng đường biển, phải đi ngang núi Cấm.
Từ xa, ngọn núi hiện lên như một bán đảo đá cô độc. Những ghềnh đá đen sẫm nối nhau ra phía biển, sóng ngày đêm vỗ trắng xóa.
Trên núi là những dinh, lăng thờ được người dân vạn chài Thạch Bi gìn giữ bao đời nay. Với người Sa Huỳnh, đó là chốn linh thiêng trước mỗi mùa biển mới.
Cửa biển Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), từ núi Cấm nhìn ra
ẢNH: P.A
Một buổi trưa mới đây, tôi theo chân một lão ngư lên thúng sang núi Cấm. Thúng chao nhẹ theo từng con sóng. Phía trước, cửa biển xanh ngắt, phía sau là xóm làng nép mình bên những dải cát dài.
"Ngày thường ít ai sang núi Cấm lắm. Ngoài những người lo việc hương khói, chẳng mấy ai dám tự tiện bén mảng", lão ngư nói. Câu nói nhẹ tênh nhưng khiến tôi bất giác nhìn kỹ hơn về phía ngọn núi.
Qua cửa biển, tìm về đất thiêng
Thúng cập bờ. Chúng tôi lần theo những bậc tam cấp lên dốc. Con đường nhỏ men qua ghềnh đá, được người dân đổ bê tông từng đoạn, dẫn đến dinh Bà, thờ Thiên Y A Na.
Dinh Bà lưng dựa vào núi, mặt hướng ra cửa biển. Trước mắt là một khoảng trời nước mênh mông. Nắng đầu thu trải một màu vàng nhạt trên mặt nước, khiến cảnh vật vừa gần gũi vừa huyền ảo.
Dinh Bà Thiên Y A Na trên núi Cấm
ẢNH: P.A
Càng đến gần dinh, lão ngư càng ít nói. Trước khi vào dinh, ông nhắc tôi thành tâm thắp một nén nhang xin phép. Trong không gian phảng phất hương trầm ấy, bước chân người lạ cũng tự nhiên chậm lại.
Ở vạn chài Thạch Bi - Sa Huỳnh có 3 nơi thờ tự được ngư dân đặc biệt kính trọng, gồm dinh Bà thờ Thiên Y A Na, dinh bà Thủy Long công chúa và lăng Nam Hải đại tướng quân, tức lăng thờ cá Ông. Xuân thu nhị kỳ, người dân trong vùng đều tổ chức lễ cúng.
Trong đó, lễ cúng Thiên Y A Na và bà Thủy Long tại núi Cấm thường được tổ chức trang trọng. Người dân cầu mong biển yên, gió thuận, tàu thuyền bình an, những chuyến ra khơi trở về đầy khoang. Tục lệ khai cửa biển vào đầu năm mới cũng được người Sa Huỳnh gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Tượng Thiên Y A Na
ẢNH: P.A
Từ ngày 30 tháng chạp đến mùng 2 tết, tàu thuyền tập trung về cửa biển, không ra khơi. Đến sáng mùng 3, ông chủ vạn mang lễ vật sang dinh Bà làm lễ. Sau những hồi trống, thuyền mới bắt đầu rời cửa biển.
Khi ra đến vùng nước phía trước dinh Bà, khoảng hơn 100 m, thuyền chở chủ vạn quay một vòng từ phải sang trái, gọi là "lấy đại lợi", rồi hô vang một tiếng "bủa" như lời mở đầu cho một mùa biển mới.
Ngày trước, trước lễ khai cửa biển, chủ vạn phải "ăn chay nằm đất" suốt 1 tuần. Ngày nay, nghi lễ đã giản lược, nhưng nhiều quy định vẫn được người trong làng nghiêm túc gìn giữ. Chủ vạn không được rời khỏi địa phương, phải giữ mình trong những ngày trước lễ.
Đó không chỉ là nghi lễ, mà còn là lời nhắc về sự thành kính, về trách nhiệm của người đứng đầu vạn chài trước cả cộng đồng.
Rong rêu phủ xanh một bờ kè bên cửa Sa Huỳnh
ẢNH: P.A
Người Sa Huỳnh kể nhiều câu chuyện về sự linh ứng của Bà. Có chuyện kể rằng ngày trước tượng Thiên Y A Na từng được đeo nhiều vòng vàng, chuỗi ngọc, sau đó bị kẻ gian lấy trộm. Người trộm sau đó gặp chuyện không may, theo lời truyền của người dân.
Chẳng ai có thể kiểm chứng những câu chuyện ấy, nhưng qua thời gian, chúng trở thành một phần ký ức của làng biển, được kể từ đời này sang đời khác.
Lăng cá Ông, nơi niềm tin ở lại
Rời núi Cấm, trở về thôn Thạch Bi, chúng tôi gặp ông Nguyễn Sáu, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá kiêm vạn trưởng làng chài Sa Huỳnh. Ông Sáu kể chuyện về quê mình bằng giọng của một người đã gắn bó cả đời với biển.
Sa Huỳnh có bãi cát dài, những xóm núi và cánh đồng muối đã gắn với đời sống cư dân qua nhiều thế hệ. Biển, núi, đồng muối và những ngôi làng ven cửa biển cứ thế đan vào nhau, tạo nên một Sa Huỳnh vừa mặn mòi vừa sâu lắng.
Đồng muối ở Sa Huỳnh
ẢNH: P.A
Lăng Ông Nam Hải đại tướng quân bên cửa biển Sa Huỳnh
ẢNH: P.A
Nhưng với ông Sáu, giữa những dấu tích và ký ức của làng biển ấy, lăng Nam Hải đại tướng quân vẫn là nơi đặc biệt.
Lăng nằm ngay cửa biển, phía trước là biển rộng, ngày đêm nghe sóng vỗ. Theo ông Sáu, khu đất bên cạnh lăng còn là nơi an táng những cá Ông lụy vào bờ.
Khi một cá Ông trôi dạt vào bờ, người dân làm lễ an táng chu đáo. Sau ít nhất 3 năm, hài cốt được đưa vào lăng để thờ phụng. "Người đi biển gặp cá Ông thì coi như gặp vị cứu tinh", ông Sáu nói.
Từ xa xưa, cá Ông đã trở thành vị thần hộ mệnh trong tâm thức của ngư dân miền Trung. Những câu chuyện về cá Ông cứu người giữa biển dữ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ở Sa Huỳnh, niềm tin ấy được gìn giữ trong từng nghi lễ, từng nén nhang và cả những bộ xương cá Ông được bảo quản cẩn thận.
Ông Nguyễn Sáu mở nắp hộp kính đựng bộ xương cá Ông bên trong
ẢNH: P.A
Hôm ấy, sau khi thắp hương trước lăng, ông Sáu thành kính mở chiếc hộp kính lớn lưu giữ bộ xương cá Ông được xem là lớn nhất mà người dân địa phương từng có.
Bộ xương còn khá đầy đủ, những phần xương lớn được sắp xếp ngay ngắn. Có cả phần ngà dài, được bảo vệ cẩn thận. Hằng năm, người trông coi lăng đều đưa ra làm vệ sinh.
Đứng trước bộ xương khổng lồ ấy, tôi chợt nghĩ về một con cá voi từng bơi giữa đại dương, rồi một ngày dạt vào bờ Sa Huỳnh. Người dân làm lễ, chôn cất, hương khói và gìn giữ hài cốt như gìn giữ một phần ký ức của làng biển...
Bộ xương cá Ông bên trong hộp kính
ẢNH: P.A
Núi Cấm đứng đó, bên cửa biển Sa Huỳnh, qua bao mùa biển động, bao mùa biển yên. Những ngôi dinh, lăng vẫn được người dân hương khói; những nghi lễ xưa vẫn được truyền lại. Mỗi độ tết đến, trước khi những con tàu nổ máy rời bến, người làng lại tìm về nơi thờ tự để gửi một lời cầu mong.
Không ai biết chuyến biển phía trước sẽ bình yên hay biển sẽ cho họ bao nhiêu cá. Nhưng một nén nhang trước khi ra khơi, một vòng quay của con thuyền trước dinh Bà hay lời khấn trước lăng cá Ông vẫn giúp người đi biển thấy lòng mình vững hơn.
Có lẽ vì thế, núi Cấm không chỉ là ngọn núi bên cửa biển. Với người Sa Huỳnh, nơi ấy còn lưu giữ những niềm tin, những nghi lễ và ký ức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Như một người già của làng, núi Cấm vẫn lặng lẽ dõi mắt theo những con thuyền ra khơi - trở về.
Bình luận (0)