Cô gái S’tiêng bỏ phố về rừng: Khi nghề xưa thành sinh kế mới

Giữa rừng Tà Lài, vùng đất bên rìa Vườn quốc gia Cát Tiên (Đồng Nai), nơi từng có những chuyến đi vào rừng không trở lại, Ká Tuyền, cô gái S’tiêng sinh năm 1993, đã chọn quay về. Không chỉ để sống cùng quê hương, chị muốn giữ nghề, tạo sinh kế và góp phần giữ màu xanh cho bản làng.

Tà Lài đẹp nhưng khắc nghiệt. Bao đời nay, người dân sống dựa vào rừng, từ măng, lá đến những sản vật thiên nhiên. Nhưng sinh kế bấp bênh. Những đêm voi rừng về giẫm nát hoa màu, những mùa đói nghèo nối tiếp nhau khiến cuộc sống luôn chực chờ bất an.

ẢNH: NVCC

Từ mất mát đến quyết định trở về

Bi kịch đến với gia đình Ká Tuyền vào một ngày mưa rừng. Bà ngoại chị vào rừng hái lá thuốc mưu sinh rồi không thể trở về.

Mất mát ấy khiến Tuyền day dứt: phải chăng vì miếng cơm manh áo mà người dân nơi đây phải đánh cược mạng sống với rừng?

Trong văn hóa S’tiêng, rừng không chỉ là nơi mưu sinh mà còn là cội nguồn của cộng đồng. Người già vẫn dạy con cháu: “Rừng còn thì làng còn, suối còn thì người còn”. Nhưng khi cái nghèo đeo bám, việc giữ rừng cũng khó tách khỏi bài toán sinh kế.

Tuyền từng tốt nghiệp Đại học Lâm nghiệp, có công việc ổn định ở phố thị. Trở về đồng nghĩa với việc từ bỏ một tương lai đã được định hình để đối diện với một bản làng nơi nghề truyền thống dần mai một, sinh kế còn nhiều bấp bênh.

Sau nhiều đêm trăn trở, chị quyết định về Tà Lài.

Những ngày đầu, ý tưởng khôi phục nghề dệt và phát triển du lịch cộng đồng của Tuyền không dễ được đón nhận. Có người cho rằng đó là những điều xa vời, khó giúp họ thoát nghèo. Có lúc chị cũng tự hỏi liệu mình có chọn sai.

ẢNH: NVCC

Nhưng Tuyền bắt đầu từ những điều gần gũi nhất: đến từng nhà, vận động các nghệ nhân lớn tuổi khôi phục nghề dệt thổ cẩm của người S’tiêng.

Từng sợi tơ, hoa văn được nối lại. Tuyền tìm cách đưa sản phẩm vào hoạt động du lịch, kết nối doanh nghiệp, cửa hàng quà tặng, quảng bá trên mạng xã hội, hội chợ và triển lãm.

Những tấm vải thổ cẩm từ chỗ nằm trong góc nhà bắt đầu theo chân du khách rời khỏi bản làng.

ẢNH: NVCC

Giữ nghề - giữ sinh kế

Tuyền không muốn du khách chỉ đến Tà Lài để ngắm cảnh. Chị kết nối nghề truyền thống với du lịch cộng đồng, để du khách có thể học dệt, in màu tự nhiên từ lá cây, sống cùng người dân và nghe những câu chuyện về rừng.

Từ đó, những sáng kiến xanh cũng được triển khai: tận dụng phế phẩm nông nghiệp làm phân bón hữu cơ, hạn chế hóa chất; cùng trẻ em thu gom rác nhựa dọc các con suối; tuyên truyền bảo vệ nguồn nước, không khai thác rừng bừa bãi.

ẢNH: NVCC

Ngày 29.3.2024, hộ kinh doanh Tà Lài Eco Lodge được thành lập. Đến 22.10.2024, Tổ hợp tác du lịch cộng đồng Tà Lài ra đời với 15 hộ tham gia.

Mô hình dần mang lại thêm sinh kế cho người dân, tạo điều kiện để trẻ em học tập và góp phần giảm những chuyến vào rừng mưu sinh đầy rủi ro.

Không dừng ở đó, Tuyền xây dựng thư viện cộng đồng, tổ chức lớp tiếng Anh miễn phí cho trẻ em Tà Lài, mở thêm những cơ hội để thế hệ trẻ có thể nhìn thấy một tương lai khác ngay trên quê hương mình.

Năm 2025, dự án “Du lịch cộng đồng tại làng Tà Lài” đạt giải ba cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Đồng Nai. Tuyền cũng được trao giải thưởng Du lịch bền vững khu vực Đông Nam Á và tuyên dương là điển hình tiên tiến trong đồng bào dân tộc thiểu số.

ẢNH: NVCC

Với Tuyền, những ghi nhận ấy có lẽ không quan trọng bằng việc người dân có thêm sinh kế, nghề dệt được nối lại và những đứa trẻ có thêm cơ hội học tập.

Bởi giữ rừng không thể chỉ bằng lời kêu gọi. Khi người dân có thể sống được từ những giá trị của quê hương, việc bảo vệ rừng, giữ nghề và giữ văn hóa mới có thêm một điểm tựa.

ẢNH: NVCC

ẢNH: NVCC

Từ một mất mát của gia đình, Ká Tuyền chọn quay về tìm một cách khác để người dân Tà Lài sống cùng rừng mà không phải đánh cược với rừng. Chị giữ nghề để tạo sinh kế, đưa du lịch về bản làng, dạy trẻ em và gieo vào cộng đồng những lựa chọn xanh hơn. 

Ở Tà Lài, có lẽ “sống đẹp” không phải điều gì lớn lao. Đó là khi một người trẻ chọn trở về, bắt đầu từ chính những điều đang mất đi ở quê mình, gìn giữ những giá trị cội nguồn để mỗi vùng đất không chỉ tồn tại, mà còn hồi sinh và phát triển bền vững.